Jerawat Lelaki: Punca, Kenapa Lebih Besar dan Parutnya Lebih Lama?

Jerawat sering dianggap sebagai masalah yang datang dan pergi semasa zaman remaja sahaja. Tetapi bagi lelaki, keadaannya agak berbeza. Ramai lelaki yang masih bergelut dengan jerawat di dagu dan belakang badan walaupun sudah berusia akhir 20-an atau 30-an. Malah, jerawat yang sama pada lelaki cenderung lebih besar, lebih keras dan merebak ke kawasan yang lebih luas berbanding wanita.

Perbezaan ini bukan disebabkan oleh kemalasan atau kurang penjagaan kulit. Puncanya terletak pada cara hormon lelaki bertindak ke atas kelenjar minyak, tabiat mencukur yang unik kepada lelaki, dan masa lelaki mula berjumpa doktor kulit. Mari kita huraikan satu persatu kenapa jerawat lelaki berjalan dengan cara yang berbeza.

Kenapa jerawat lelaki lebih besar dan keras?

Titik permulaan jerawat adalah kelenjar minyak, iaitu tisu kecil di dalam kulit yang berfungsi seperti kilang yang menghasilkan sebum (minyak semula jadi kulit). Kadar operasi kilang ini banyak dipengaruhi oleh hormon lelaki seperti testosteron.

Selepas akil baligh, lelaki menghasilkan testosteron jauh lebih banyak berbanding wanita. Testosteron ditukar di dalam kulit menjadi DHT (dihydrotestosterone, bentuk testosteron yang lebih kuat hasil tindakan enzim tertentu), dan DHT ini secara langsung merangsang kelenjar minyak untuk menghasilkan lebih banyak sebum. Apabila sebum berlebihan, liang pori mudah tersumbat dengan minyak dan sel kulit mati, lalu mewujudkan persekitaran yang sesuai untuk bakteria penyebab jerawat berkembang.

Wanita juga mempunyai hormon lelaki dalam badan, tetapi jumlahnya jauh lebih sedikit berbanding lelaki. Itulah sebabnya penghasilan sebum pada wanita cenderung berkurangan selepas zaman remaja, manakala pada lelaki rangsangan ini boleh berterusan sehingga usia dewasa. Ini menjelaskan kenapa jerawat lelaki sering bertahan hingga usia 20-an dan 30-an, kerana rangsangan hormon ini tidak benar-benar terhenti.

Kenapa kelenjar sebum bertindak balas secara berbeza pada setiap orang?

Walaupun jumlah hormon lelaki sama, tahap keterukan jerawat berbeza-beza mengikut individu. Ini disebabkan oleh kepadatan dan kesensitifan reseptor androgen (protein di dalam sel yang menerima hormon lelaki) pada kelenjar minyak yang berbeza pada setiap orang.

Cara mudah untuk memahaminya, reseptor androgen boleh dianggap sebagai kunci mangga, manakala testosteron dan DHT ialah anak kunci yang sepadan dengannya. Kulit yang mempunyai lebih banyak kunci mangga dan lebih sensitif akan bertindak balas lebih kuat walaupun dengan jumlah anak kunci hormon yang sama, lalu menghasilkan lebih banyak minyak. Kepadatan reseptor ini dipengaruhi secara ketara oleh faktor genetik, jadi jika ibu bapa atau adik-beradik pernah mengalami jerawat teruk, kemungkinan seseorang itu turut mengalaminya juga lebih tinggi.

Selain itu, kulit lelaki secara umumnya lebih tebal dan mempunyai kepadatan kolagen yang lebih tinggi berbanding wanita. Kulit yang tebal menyebabkan bukaan liang pori lebih dalam dan sempit, jadi sebum dan sel kulit mati mudah terperangkap di dalamnya. Pada kulit yang nipis, sebum lebih mudah keluar ke permukaan, tetapi pada kulit tebal ia cenderung terkumpul di dalam dan menyebabkan keradangan yang lebih dalam.

Kesan cukuran dan bulu tumbuh ke dalam yang meradang

Jerawat lelaki mempunyai satu lagi faktor yang tiada pada wanita, iaitu mencukur. Bilah pencukur yang bergesel berulang kali pada permukaan kulit boleh menyebabkan calar halus pada lapisan pelindung kulit yang sudah lemah akibat jerawat. Melalui calar ini, bakteria lebih mudah menyerang, dan kawasan yang sudah meradang boleh dirangsang sehingga bertambah merah dan bengkak.

Selain itu, jika mencukur melawan arah tumbuh bulu janggut atau mencukur terlalu pendek, hujung bulu yang terpotong boleh melengkung masuk semula ke dalam liang pori, menyebabkan keadaan yang dipanggil bulu terperangkap (ingrown hair). Badan akan mengesan bulu terperangkap ini sebagai bahan asing dan bertindak balas dengan keradangan, menghasilkan bintik merah yang menyerupai jerawat, iaitu folikulitis. Apabila jerawat dan folikulitis akibat cukur bercampur, sukar untuk membezakan lesi mana yang benar-benar jerawat, dan kitaran rangsangan yang membawa kepada lebih banyak rangsangan pun sukar diputuskan.

Kenapa jerawat timbul di belakang dan dada?

Salah satu ciri jerawat lelaki ialah ia tidak hanya tertumpu pada wajah. Ia lebih kerap merebak secara meluas ke belakang, dada dan bahu berbanding pada wanita. Kawasan ini sememangnya mempunyai kepadatan dan saiz kelenjar minyak yang setanding dengan wajah, jadi apabila dirangsang oleh hormon lelaki, tindak balasnya turut sama besar.

Ditambah pula dengan faktor senaman, peluh dan pakaian. Lelaki yang gemar bersenam secara aktif cenderung membiarkan peluh dan sebum tertekan pada pakaian untuk tempoh yang lama. Memakai pakaian sukan yang ketat atau kurang bersalur udara dalam jangka masa panjang boleh menekan dan menyumbat liang pori, sekali gus mewujudkan persekitaran lembap dan panas yang sesuai untuk bakteria membiak. Jerawat di belakang dan dada sering dipanggil jerawat badan, dan kawasan ini juga mudah terlepas pandang kerana sukar dilihat sendiri, sehingga masa yang sesuai untuk rawatan sering terlepas.

Kenapa parut bertahan lebih lama?

Jerawat lelaki sering meninggalkan kesan yang berpanjangan walaupun selepas sembuh. Sebabnya boleh dibahagikan kepada dua.

Pertama ialah kedalaman lesi itu sendiri. Jerawat lelaki mempunyai kadar yang agak tinggi untuk muncul dalam bentuk nodul atau kista, di mana keradangan meresap jauh ke lapisan kulit yang lebih dalam. Apabila keradangan merebak jauh ke dalam dermis (lapisan kulit tempat kolagen berada), proses pemulihan yang mengisi semula kawasan tersebut boleh menghasilkan kolagen yang tidak sekata, dan inilah yang kekal sebagai parut lekuk.

Kedua ialah masa rawatan bermula. Lelaki dilaporkan cenderung berjumpa doktor kulit lebih lewat berbanding wanita. Ini kerana ramai yang menganggap jerawat sebagai perkara remeh atau berharap ia akan sembuh sendiri dengan berlalunya masa. Namun jerawat mempunyai sifat di mana semakin lama keradangan berlarutan, semakin tinggi risiko ia bertukar menjadi parut, jadi semakin lewat rawatan bermula, semakin tinggi juga kemungkinan parut akan kekal.

Jerawat akibat suplemen dan steroid

Sesetengah lelaki yang bersenam secara giat menggunakan suplemen berasaskan hormon lelaki atau steroid untuk menambah jisim otot. Bahan sebegini secara buatan meningkatkan paras testosteron dalam badan dengan ketara. Akibatnya, kelenjar minyak dirangsang jauh lebih kuat daripada biasa, dan terdapat laporan kes di mana jerawat teruk tiba-tiba merebak, terutamanya di belakang dan dada.

Jenis jerawat seperti ini selalunya sukar dikawal dengan ubat jerawat biasa, kerana punca utamanya, iaitu paras hormon itu sendiri, sudah berada di luar julat normal. Oleh itu, jika jerawat badan tiba-tiba menjadi teruk, memberitahu doktor tentang sebarang suplemen atau ubat yang baru diambil boleh membantu mengesan punca sebenar dengan lebih tepat.

Apa beza rawatan jerawat lelaki?

Seperti yang dijelaskan di atas, kulit lelaki cenderung menghasilkan lebih banyak sebum dan mempunyai lapisan sel kulit mati yang lebih tebal, jadi pendekatan rawatan turut mengambil kira beberapa perbezaan ini.

• Kepekatan retinoid topikal: Oleh kerana lapisan sel kulit mati lelaki lebih tebal dan sukar ditembusi bahan aktif, salap jenis retinoid selalunya perlu digunakan secara konsisten dan dalam tempoh yang cukup panjang sebelum kesannya kelihatan. Jika bimbang akan kerengsaan, disyorkan untuk mulakan dengan kepekatan rendah dan tingkatkan secara berperingkat.
• Dos isotretinoin: Bagi ubat jerawat oral isotretinoin, dos ditetapkan berdasarkan berat badan dan tahap penghasilan sebum. Oleh kerana lelaki secara umumnya lebih berat dan aktiviti kelenjar minyak lebih tinggi, jumlah dos keseluruhan yang diberikan selalunya lebih tinggi berbanding wanita.
• Rawatan kawasan badan: Kawasan luas seperti belakang dan dada sukar dicapai hanya dengan sapuan topikal dan lebih menyusahkan untuk diuruskan, jadi rawatan sistemik seperti ubat oral atau antibiotik selalunya turut dipertimbangkan bersama.
• Tempoh rawatan berterusan: Oleh kerana rangsangan hormon lelaki berlangsung lama, rawatan penyelenggaraan biasanya diteruskan selama 4 hingga 12 minggu atau lebih, walaupun jerawat yang kelihatan sudah berkurangan, bagi mengelakkan kambuh semula.

Tabiat harian untuk mengurangkan jerawat berulang

Menyelaraskan tabiat harian bersama rawatan boleh membantu mengurangkan risiko kambuh.

• Sebelum mencukur, basahkan kulit dengan air suam secukupnya untuk melembutkan sel kulit mati, dan tukar bilah pencukur yang sudah tumpul dengan segera. Ini kerana bilah yang tumpul memerlukan beberapa kali gesekan untuk memotong bulu, dan ini meningkatkan risiko calar pada kulit.
• Selepas bersenam, disyorkan untuk menukar pakaian yang berpeluh secepat mungkin dan tidak memakainya dalam tempoh yang lama. Ini kerana pakaian basah yang bersentuhan lama dengan kulit boleh mengekalkan persekitaran lembap dan tersumbat.
• Membasuh muka sebanyak dua kali sehari sudah memadai, dan disyorkan untuk membasuh dengan lembut berbanding menggosok dengan tangan. Membasuh terlalu kerap atau terlalu kuat boleh merosakkan lapisan pelindung kulit, dan sebagai gerak balas, penghasilan sebum boleh meningkat sebagai kompensasi.
• Produk lembut yang mengandungi niacinamide atau salicylic acid dipercayai boleh membantu membersihkan sel kulit mati di dalam liang pori, jadi ia berbaloi untuk digunakan secara konsisten.

Jerawat itu sendiri kebiasaannya banyak berkurangan dengan penjagaan konsisten selama 4 hingga 12 minggu. Namun kerana punca rangsangan hormon pada jerawat lelaki tidak mudah terhenti, meneruskan penjagaan walaupun selepas gejala reda adalah cara terbaik untuk mengurangkan risiko kambuh dan parut sekali gus.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).