Jerawat belakang badan, punca, bahan rawatan, tempoh sembuh dan penjagaan

Ramai yang menyangka jerawat di belakang badan boleh diuruskan dengan cara yang sama seperti jerawat di muka. Sebenarnya, kulit belakang mempunyai ketebalan dan kepadatan kelenjar minyak yang berbeza daripada kulit muka. Jadi walaupun punca asasnya hampir sama, kelajuan ia sembuh dan cara menguruskannya tetap berbeza.

Jerawat belakang sering muncul di tempat yang bersentuhan dengan tali beg galas, tali coli, atau di kawasan yang lama berpeluh selepas bersenam. Bentuknya juga pelbagai, daripada yang kecil seperti butir pasir sehingga yang bengkak dan kemerahan. Mari kita telusuri kenapa ciri sebegini muncul di kawasan belakang, dan apa yang perlu dilakukan untuk menguruskannya.

Kenapa jerawat mudah timbul di belakang?

Belakang badan, terutamanya bahagian atas dan sekitar bahu, adalah antara kawasan yang paling padat dengan kelenjar minyak di seluruh badan. Kelenjar minyak ini boleh dibayangkan seperti kilang kecil yang menghasilkan sebum, iaitu bahan berminyak yang menjaga kulit sentiasa lembap.

Di kawasan ini, setiap liang pori memang mempunyai kelenjar minyak yang lebih besar dan lebih banyak berbanding muka. Jadi dengan rangsangan yang sama pun, pengeluaran sebum di belakang lebih tinggi. Apabila sebum bertambah, bukaan liang pori mudah tersumbat kerana bercampur dengan sel kulit mati. Di dalam sumbatan itulah bakteria penyebab jerawat, iaitu Cutibacterium acnes (bakteria yang memang wujud secara semula jadi di dalam liang pori kulit), membiak dengan cepat sehingga mencetuskan tindak balas keradangan.

Jadi titik permulaan jerawat belakang sebenarnya sama sahaja dengan jerawat muka. Liang pori tersumbat, bakteria membiak di dalamnya, dan badan bertindak balas dengan keradangan untuk mempertahankan kawasan itu. Cuma di belakang, kepadatan kelenjar minyak yang tinggi menyebabkan proses ini berlaku pada skala yang lebih luas dan lebih kerap.

Kenapa belakang lebih peka terhadap hormon?

Kelenjar minyak adalah tisu yang sangat peka kepada hormon lelaki, iaitu androgen. Semasa akil baligh dan juga sepanjang usia dewasa, apabila paras androgen naik turun, kelenjar minyak di belakang dan bahu turut terangsang lalu menghasilkan lebih banyak sebum.

Kawasan belakang dan bahu memang berkembang dengan kelenjar minyak yang lebih besar sejak peringkat janin lagi. Jadi walaupun rangsangan hormon yang sama diterima, tindak balasnya jauh lebih ketara berbanding muka. Sebab itulah ramai yang perasan jerawat timbul dulu di belakang sebelum di muka, terutamanya semasa hormon berubah akibat kitaran haid atau stres. Ini menunjukkan setiap kawasan badan bertindak balas kepada perubahan hormon mengikut susunan yang berbeza.

Apa kesan peluh dan geseran?

Peluh itu sendiri tidak secara langsung menyebabkan jerawat. Namun apabila pakaian yang basah peluh melekat lama pada kulit, kawasan sekitar liang pori menjadi lembap dan lembik. Kalau ditambah dengan geseran, bukaan liang pori mudah terangsang dan lebih senang tersumbat.

Pakaian sukan, tali beg galas, dan tali coli yang sentiasa menekan kulit turut memberi kesan yang sama. Tekanan dan geseran yang berulang-ulang ini merangsang dinding folikel rambut sehingga menebal, dan dinding yang menebal itu pula menghalang sebum yang terhasil di dalam daripada keluar dengan lancar. Jerawat yang terbentuk akibat rangsangan fizikal sebegini dikenali sebagai acne mechanica.

Jadi apabila seseorang berpeluh banyak tetapi lambat menukar pakaian, dua keadaan tercipta serentak: keadaan yang sesuai untuk bakteria membiak, dan keadaan yang memudahkan liang pori tersumbat.

Adakah bintik kecil itu folikulitis kulat?

Apabila terdapat banyak ruam kecil seperti butir pasir yang timbul serentak di belakang, ada kemungkinan ia bukan jerawat berpunca bakteria, tetapi folikulitis yang disebabkan oleh pembiakan kulat bernama Malassezia (sejenis yis yang memang wujud secara semula jadi pada kulit) di dalam folikel rambut.

Kedua-dua keadaan ini kelihatan hampir serupa dari luar, jadi mudah tertukar. Tetapi kerana punca mikroorganismanya berbeza, rawatannya juga berbeza. Jerawat berpunca bakteria boleh dirawat dengan antibiotik atau benzoyl peroxide (bahan yang menyekat bakteria sambil membersihkan sel kulit mati), manakala folikulitis akibat kulat memerlukan ubat antikulat. Jika antibiotik sahaja digunakan secara berterusan, ini boleh mewujudkan keadaan yang lebih sesuai untuk kulat membiak.

Jadi jika ruam di belakang mempunyai saiz dan bentuk yang seragam serta disertai gatal, kemungkinan folikulitis kulat perlu diambil kira, dan mengenal pasti punca sebenar adalah langkah pertama dalam pengurusannya.

Cara kerja setiap bahan rawatan

Memilih produk untuk kawasan belakang lebih mudah apabila kita faham prinsip tindakan setiap bahan aktifnya. Berikut adalah beberapa bahan utama dan cara ia bertindak.

• Salicylic acid: Bersifat larut lemak, jadi ia mampu menembusi jauh ke dalam liang pori yang tersumbat sebum untuk melonggarkan sel kulit mati. Keupayaan menembusi bahagian dalam liang pori inilah yang membezakannya daripada bahan penyahsel kulit mati yang lain.
• Benzoyl peroxide: Bertindak dengan mengurangkan bakteria secara langsung di dalam liang pori sambil menghasilkan oksigen. Memandangkan Cutibacterium acnes gemar hidup dalam keadaan kurang oksigen, peningkatan oksigen ini menjadikan keadaan lebih sukar untuk bakteria membiak.
• Retinoid topikal seperti adapalene: Melambatkan kadar sel kulit mati bergumpal di bukaan liang pori, membolehkan sel kulit mati tertanggal secara semula jadi sebelum pori sempat tersumbat. Ciri istimewanya, ia bertindak pada peringkat sebelum keradangan bermula.

Setiap bahan ini bertindak pada titik yang berbeza, jadi selalunya digunakan secara gabungan mengikut gejala berbanding hanya satu bahan sahaja. Namun kulit belakang boleh jadi lebih sensitif kepada rangsangan, jadi disarankan mulakan dengan kepekatan rendah terlebih dahulu.

Kenapa lebih lambat sembuh daripada muka?

Walaupun bahan aktif yang sama digunakan, ramai yang merasakan jerawat belakang sembuh dengan lebih perlahan berbanding jerawat muka. Ada dua sebab utama di sebalik ini.

Pertama, kulit belakang mempunyai lapisan luar kulit (stratum korneum) yang lebih tebal daripada kulit muka. Jadi laluan bahan aktif untuk menembusi ke dalam kulit lebih jauh, dan produk yang disapu mengambil masa lebih lama untuk sampai ke sasaran. Kedua, menyapu produk secara menyeluruh ke seluruh belakang badan sendiri jauh lebih sukar berbanding muka, jadi jumlah dan lokasi sebenar produk yang tersapu sering tidak sekata.

Atas sebab inilah, walaupun dijaga dengan konsisten, biasanya mengambil masa sekitar 4 hingga 12 minggu sebelum perubahan yang ketara dapat dilihat pada jerawat belakang. Selain itu, kesan kemerahan atau kesan pigmentasi yang tinggal selepas jerawat reda boleh mengambil masa 6 hingga 12 bulan untuk pudar sepenuhnya. Jadi daripada tergesa-gesa menukar produk berulang kali, lebih baik teruskan satu kaedah selama sekurang-kurangnya sebulan dua sebelum menilai keberkesanannya.

Tabiat harian yang membantu jerawat belakang

Selain menyapu bahan aktif, tabiat harian juga memberi kesan besar terhadap jerawat belakang. Berikut adalah beberapa tabiat berserta sebab ia membantu.

• Tukar pakaian secepat mungkin selepas berpeluh: Pakaian basah peluh yang lama melekat pada kulit menyebabkan kawasan sekitar liang pori menjadi lembap dan geseran turut meningkat.
• Pilih pakaian yang longgar dan mudah menyerap udara: Apabila tekanan pakaian pada kulit berkurang, proses dinding folikel rambut terangsang dan menebal juga turut berkurang.
• Bilas rambut dengan bersih supaya conditioner atau rawatan rambut tidak mengalir ke belakang badan: Sisa minyak daripada produk rambut yang melekat pada kulit belakang boleh menjadi punca lain yang menyumbat liang pori.
• Pilih pelindung matahari berlabel non-comedogenic (tidak mudah menyumbat liang pori): Perlindungan daripada sinar UV tetap penting, tetapi produk berminyak boleh lebih mudah menyumbat liang pori yang memang sudah sensitif.

Tabiat sebegini tidak akan menghilangkan jerawat belakang serta-merta dengan satu langkah sahaja. Namun kerana ia mengurangkan keadaan yang menyebabkan liang pori tersumbat dan bakteria membiak, kesannya terkumpul lebih baik apabila digabungkan bersama penjagaan menggunakan bahan aktif.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).