Bagaimana Suntikan GLP-1 Seperti Wegovy dan Saxenda Menekan Selera Makan Sehingga Berat Badan Turun, Lengkap dengan Prinsip dan Perkara Perlu Diberi Perhatian

Kebelakangan ini, nama suntikan Wegovy dan Saxenda memang kerap disebut. Pada asalnya ubat ini dicipta untuk merawat diabetes, tetapi selepas kesan penurunan berat badan yang ketara dikesan, ia menjadi lebih terkenal sebagai suntikan diet.

Bahan utama dalam suntikan ini ialah bahan yang meniru hormon bernama GLP-1. Oleh sebab ia sebenarnya menyerupai hormon yang memang wujud dalam badan kita, memahami prinsip ia menekan selera makan dan menurunkan berat badan akan menjadikan semuanya lebih mudah difahami.

GLP-1 Itu Sebenarnya Hormon Apa?

Apabila kita makan, hormon bernama GLP-1 (Glucagon-Like Peptide-1) dirembeskan secara semula jadi di bahagian hujung usus kecil. Secara mudah, ia seperti utusan yang menyampaikan berita "sudah makan" ke seluruh badan. Utusan ini menghantar isyarat serentak ke pelbagai tempat, termasuk otak, perut dan pankreas.

Bahan yang terkandung dalam Wegovy atau Saxenda direka dengan struktur yang menyerupai hormon semula jadi ini, jadi apabila masuk ke dalam badan, ia bertindak seperti GLP-1 yang sebenar. Bezanya, hormon asal terurai dan hilang dalam masa 1 hingga 2 minit sahaja, manakala bahan suntikan ini direka strukturnya supaya tidak mudah terurai, sehingga kesannya boleh bertahan sehari atau seminggu.

Sebab hormon ini cepat hilang dalam badan ialah kerana enzim penguraian bernama DPP-4. Enzim ini memotong GLP-1 seperti gunting, menyebabkan ia hilang fungsi dalam masa 2 minit. Bahan dalam Wegovy dan Saxenda direka dengan sedikit perubahan pada struktur molekulnya supaya gunting ini tidak mudah memotongnya. Itulah sebabnya hormon semula jadi hanya muncul sekejap ketika kita makan lalu hilang, tetapi bahan suntikan ini boleh kekal dalam badan sepanjang hari atau seminggu sambil terus menghantar isyarat.

Bagaimana Isyarat Kenyang Sampai ke Otak?

GLP-1 bertindak terus ke hipotalamus di otak, khususnya bahagian yang mengawal selera makan. Boleh dianggap hipotalamus ini sebagai "pusat kawalan selera makan" badan kita. Apabila hormon ini sampai ke pusat kawalan, isyarat lapar dikurangkan manakala isyarat kenyang diperkuat. Oleh itu, walaupun makan kurang daripada biasa, otak sudah menganggap ia mencukupi.

Isyarat kenyang turut disalurkan melalui saraf vagus, iaitu rangkaian saraf yang menghubungkan perut dengan otak. Maklumat bahawa perut sudah penuh dengan makanan naik ke otak dengan lebih kuat melalui saraf ini. Ibaratnya, kelantangan penggera lapar dikecilkan, manakala kelantangan penggera kenyang dibesarkan.

GLP-1 bukan sahaja menghantar isyarat kenyang, tetapi juga dipercayai memberi kesan kepada litar ganjaran di otak. Ramai yang berkongsi pengalaman bahawa tarikan kuat terhadap makanan atau fikiran untuk makan lagi berkurangan. Ini dianggarkan berlaku kerana tindak balas kawasan otak yang melibatkan dopamin, iaitu bahan ganjaran, turut menjadi lemah. Itulah sebabnya ramai yang menerima suntikan ini melaporkan bahawa keinginan untuk makan malam atau snek tidak sekuat dahulu.

Kenapa Pengosongan Perut Diperlahankan?

GLP-1 turut berperanan memperlahankan kelajuan makanan berpindah daripada perut ke usus kecil, iaitu kelajuan pengosongan perut. Biasanya, perut kosong dalam masa 2 hingga 4 jam selepas makan, tetapi apabila hormon ini bertindak, tempoh itu menjadi jauh lebih lama.

Jika perut dianggap seperti periuk, ia seperti menekan sedikit penutupnya supaya kandungan di dalamnya keluar dengan perlahan. Oleh sebab makanan kekal lebih lama di dalam perut, rasa kenyang juga bertahan lebih lama. Ini menyebabkan jarak masa ke waktu makan seterusnya secara semula jadi menjadi lebih panjang, dan keinginan untuk snek turut dilaporkan berkurangan. Namun, jika pengosongan perut menjadi terlalu perlahan, ia boleh menyebabkan ketidakselesaan seperti loya atau rasa kembung, yang akan dibincangkan lagi di bawah.

Itulah sebabnya di klinik, dos penuh tidak diberikan sejak awal. Rawatan bermula dengan dos yang sangat kecil, kemudian dinaikkan setingkat demi setingkat dengan jarak 4 minggu. Sekiranya pengosongan perut tiba-tiba menjadi perlahan, badan tidak sempat menyesuaikan diri sehingga loya boleh menjadi teruk. Sebaliknya, apabila dos dinaikkan secara perlahan, perut dan usus akan beransur-ansur biasa dengan kelajuan baharu ini, dan ketidakselesaan pun berkurangan. Malah, ramai yang menceritakan bahawa mereka hanya sukar pada 4 hingga 8 minggu pertama sahaja, dan selepas itu badan sudah menyesuaikan diri sehingga menjadi lebih selesa.

Bagaimana Prinsip Kawalan Gula dalam Darah?

GLP-1 pada asalnya dikaji sebagai hormon yang membantu perembesan insulin di pankreas. Apabila kita makan dan gula dalam darah meningkat, ia merangsang pankreas untuk merembeskan lebih banyak insulin, sekali gus menghalang glukagon, iaitu hormon yang meningkatkan gula dalam darah.

Perkara penting ialah rangsangan ini hanya bertindak kuat apabila paras gula dalam darah tinggi. Apabila gula dalam darah sudah normal atau rendah, insulin tidak dipaksa keluar secara berlebihan, jadi risiko hipoglisemia relatif lebih rendah. Berkat kesan kawalan gula dalam darah ini, ubat golongan GLP-1 pada mulanya dibangunkan sebagai rawatan diabetes jenis 2, dan kesan penurunan berat badan hanya disahkan kemudian.

Antara ubat diabetes sedia ada, ada yang merangsang pankreas secara kuat untuk memerah insulin tanpa mengira paras gula dalam darah, dan ubat sebegini mempunyai risiko hipoglisemia yang relatif lebih besar. Sebaliknya, GLP-1 hanya membantu perembesan insulin apabila sel pankreas, yang berfungsi seperti sensor gula dalam darah, mengesan paras gula sedang tinggi, jadi ia lebih menyerupai suis pintar yang hanya bertindak apabila diperlukan. Berkat perbezaan ini, golongan GLP-1 mendapat perhatian sebagai ubat yang boleh menguruskan gula dalam darah dan berat badan serentak tanpa membebankan risiko hipoglisemia.

Apa Beza Wegovy dan Saxenda?

Kedua-dua ubat ini tergolong dalam golongan yang sama, iaitu agonis reseptor GLP-1, tetapi berbeza dari segi bahan aktif dan cara penggunaan. Saxenda (bahan aktif liraglutide) perlu disuntik sekali sehari, manakala Wegovy (bahan aktif semaglutide) cukup disuntik sekali seminggu.

Semaglutide dalam Wegovy direka dengan struktur molekul yang lebih sukar terurai, sehingga jarak suntikan boleh dipanjangkan. Dalam kajian klinikal, kadar penurunan berat badan yang dilaporkan turut lebih besar bagi Wegovy, tetapi oleh sebab tindak balas setiap individu berbeza-beza, hasilnya boleh berbeza mengikut individu.

Ubat yang perlu disuntik setiap hari, jika terlepas walaupun sehari, kepekatan dalam darah boleh turun mendadak sehingga kesannya terjejas. Sebaliknya, Wegovy yang disuntik sekali seminggu direka supaya terurai dengan perlahan, jadi walaupun disuntik lewat sehari dua, kepekatan dalam darah kekal stabil. Ciri ini menjadikan rawatan lebih mudah diteruskan secara konsisten, terutamanya bagi mereka yang mudah terlupa untuk menyuntik.

Kenapa Berat Badan Naik Semula Selepas Berhenti Menyuntik?

Suntikan GLP-1 bukanlah ubat yang menyembuhkan sepenuhnya, tetapi lebih kepada ubat yang menekan isyarat selera makan hanya semasa ia disuntik. Oleh itu, apabila suntikan dihentikan, isyarat lapar dan fikiran tentang makanan yang tadinya ditekan akan beransur-ansur kembali ke paras asal.

Semasa proses penurunan berat badan, badan turut mengubah metabolismenya sedikit demi sedikit ke arah yang lebih menjimatkan tenaga. Ini serupa dengan badan memasuki mod bersedia menghadapi kebuluran, sehingga walaupun makan jumlah yang sama, badan lebih mudah menjadi gemuk berbanding sebelumnya. Ditambah pula selera makan yang tadinya ditekan turut kembali, tidak hairanlah kes berat badan naik semula selepas berhenti menyuntik kerap dilaporkan.

Oleh itu, doktor menggalakkan agar pengurusan jumlah makanan dan aktiviti fizikal diteruskan walaupun selepas berhenti menyuntik. Jika perubahan tabiat makan yang dibentuk semasa menyuntik dapat dikekalkan, tahap berat badan kembali naik boleh dikurangkan walaupun tanpa ubat.

Apakah Kesan Sampingan Biasa?

Suntikan golongan GLP-1 mengubah pergerakan perut dan usus, jadi kesan sampingannya kebanyakannya berlaku pada sistem penghadaman.

• Loya dan muntah: Tindak balas paling biasa berlaku kerana pengosongan perut yang perlahan menyebabkan makanan kekal lebih lama di dalam perut.
• Sembelit atau cirit-birit: Tabiat buang air besar boleh berubah kerana kelajuan pergerakan usus turut berubah.
• Rasa kembung dan sendawa: Ketidakselesaan ini timbul kerana makanan dan gas kekal lebih lama daripada biasa di dalam perut.
• Pankreatitis akut, jarang berlaku: Oleh sebab hormon ini bertindak terus ke atas pankreas, keradangan pankreas dilaporkan berlaku dalam kes yang jarang, dan jika sakit perut yang teruk dialami, rawatan perubatan perlu dicari segera.

Kebanyakan gejala penghadaman ini tertumpu pada tempoh awal dos dinaikkan, dan sering beransur reda apabila badan sudah menyesuaikan diri. Oleh itu, jika perut terasa tidak selesa, adalah lebih baik makan dalam kuantiti kecil sebanyak 5 hingga 6 kali sehari berbanding makan banyak sekali gus, dan mengurangkan makanan berminyak atau pedas turut membantu.

Apakah Perkara yang Perlu Diberi Perhatian Semasa Menyuntik?

• Perlu dielakkan jika ada sejarah keluarga kanser meduler tiroid. Kajian ke atas haiwan melaporkan kaitan dengan tumor tiroid, jadi mereka yang mempunyai sejarah keluarga berkaitan sering dikecualikan daripada preskripsi.
• Sebagai prinsip, tidak digunakan semasa hamil atau merancang untuk hamil, kerana data keselamatan terhadap janin masih belum mencukupi.
• Wajib digunakan di bawah preskripsi dan pemantauan doktor. Dos perlu dinaikkan secara perlahan untuk mengurangkan kesan sampingan, dan kesesuaiannya berbeza mengikut keadaan kesihatan setiap individu.
• Kehilangan jisim otot juga perlu diberi perhatian. Semasa berat badan turun dengan cepat, bukan sahaja lemak, otot pun boleh turut berkurangan, jadi pengambilan protein yang cukup bersama senaman digalakkan.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).