Ubat makan jerawat antibiotik dan isotretinoin (Roaccutane), perbezaan dan kesan sampingan

Ramai yang pergi ke klinik kerana jerawat akan diberikan salah satu daripada dua jenis ubat telan. Satu ialah antibiotik, satu lagi ialah isotretinoin, yang lebih dikenali dengan nama jenama Roaccutane. Kedua-duanya merawat jerawat yang sama, tetapi ramai yang tertanya-tanya kenapa kandungan dan syarat preskripsinya boleh berbeza sebegitu jauh.

Jawapannya sebenarnya mudah. Kedua-dua ubat ini menyasar titik yang berbeza dalam punca terbentuknya jerawat. Jerawat bukan penyakit yang disebabkan satu faktor sahaja, tetapi gabungan empat faktor, iaitu pengeluaran minyak berlebihan, liang tersumbat, pertumbuhan bakteria, dan keradangan. Mari kita lihat satu demi satu bahagian mana yang disasarkan oleh antibiotik dan bahagian mana pula yang disasarkan oleh isotretinoin.

Kenapa ubat makan jerawat ada dua jenis?

Jerawat bermula daripada kelenjar minyak. Semasa akil baligh atau apabila hormon berubah, minyak dihasilkan dengan lebih banyak, menyebabkan liang pori mudah tersumbat. Di dalam liang yang tersumbat itu, bakteria jerawat (C. acnes, bakteria yang sememangnya hidup di dalam liang pori) berkembang biak dan mencetuskan keradangan. Jadi ada empat peringkat yang berlaku secara berturutan, iaitu minyak, liang tersumbat, bakteria, dan keradangan.

Ubat sapuan biasanya hanya menyentuh satu atau dua peringkat sahaja, tetapi ubat telan bertindak melalui seluruh badan sehingga boleh memberi kesan kepada beberapa peringkat secara serentak. Antibiotik menumpukan pada peringkat bakteria dan keradangan, manakala isotretinoin pula menyentuh peringkat lebih awal, iaitu penghasilan minyak. Kerana titik permulaannya berbeza, cara kesannya muncul, kesan sampingannya, dan syarat preskripsinya turut berbeza.

Bagaimana antibiotik berfungsi untuk jerawat?

Antibiotik telan yang biasa digunakan untuk merawat jerawat termasuklah doxycycline dan minocycline. Ubat-ubat ini menghalang proses sintesis protein yang diperlukan bakteria untuk membiak, lalu menyekat pertumbuhan bakteria tersebut.

Cara kerjanya lebih kepada memperlahankan kadar pembiakan berbanding membunuh bakteria terus. Ini kerana bakteria jerawat sememangnya wujud secara semula jadi pada kulit, jadi matlamatnya bukan menghapuskannya sepenuhnya, tetapi mengurangkan jumlahnya kepada tahap yang munasabah. Boleh dibayangkan seperti taman yang dipenuhi rumpai, ia tidak dicabut sehingga ke akar, sebaliknya hanya dipangkas bahagian yang melampau sahaja.

Selain kesan antibakteria, antibiotik ini juga mempunyai kesan mengurangkan keradangan secara berasingan. Terdapat bukti yang menunjukkan ia mengurangkan pembebasan bahan pemberi isyarat keradangan (sitokin), jadi kesan mengurangkan jumlah bakteria dan kesan meredakan keradangan berlaku serentak. Sebab itulah kemerahan dan rasa panas pada kawasan jerawat biasanya reda dengan agak cepat.

Had antibiotik dan masalah rintangan

Namun antibiotik sahaja tidak dapat menyelesaikan punca sebenar jerawat, iaitu masalah pengeluaran minyak yang berlebihan. Walaupun bakteria dan keradangan berkurang, jika kelenjar minyak masih aktif menghasilkan minyak, liang pori boleh tersumbat semula tidak lama kemudian dan proses yang sama berulang.

Selain itu, penggunaan antibiotik dalam jangka masa panjang membawa risiko bakteria menjadi rintang terhadap ubat tersebut. Ini berlaku kerana bakteria boleh mengalami mutasi untuk mengelak titik tindakan antibiotik. Atas sebab inilah antibiotik untuk jerawat biasanya dihadkan penggunaannya dalam tempoh beberapa bulan sahaja dan tidak digalakkan digunakan bersendirian untuk jangka masa panjang.

Oleh itu, antibiotik sesuai untuk meredakan tempoh keradangan yang teruk, tetapi jika jerawat sentiasa berulang secara teruk, pendekatan lain diperlukan. Di sinilah isotretinoin memainkan peranannya.

Bagaimana isotretinoin mengurangkan sebum?

Isotretinoin ialah sebatian yang terhasil daripada vitamin A (kumpulan retinoid). Ciri paling utama ubat ini ialah kebolehannya mengecilkan saiz kelenjar minyak itu sendiri. Ia menyekat sel kelenjar minyak daripada bertambah dan membesar, seolah-olah mengecilkan kilang yang menghasilkan minyak itu sendiri.

Apabila kelenjar minyak mengecil, jumlah minyak yang dihasilkan juga berkurang. Apabila minyak berkurang, peluang liang pori tersumbat pun berkurang, dan persekitaran berminyak yang disukai bakteria jerawat turut berkurang. Jadi walaupun bakteria tidak diserang secara langsung, ia membentuk persekitaran yang sukar untuk bakteria membiak. Ini boleh dibayangkan seperti membuang terus tong sampah makanan yang menjadi punca serangga berkerumun.

Kesan terhadap sel kulit mati dan keradangan

Isotretinoin bukan sahaja bertindak pada kelenjar minyak, malah turut memberi kesan kepada cara sel kulit mati di dalam liang pori tertanggal. Salah satu punca jerawat yang lain ialah penumpukan sel kulit mati yang lebih tebal daripada biasa pada dinding liang pori sehingga membentuk gumpalan. Ubat ini membantu sel kulit mati tertanggal secara semula jadi tanpa bergumpal secara berlebihan.

Selain itu, ubat ini juga dipercayai mempunyai kesan mengawal tindak balas keradangan itu sendiri. Ini bermakna ia bertindak pada kesemua empat peringkat, iaitu pengurangan minyak, penormalan sel kulit mati liang pori, penekanan bakteria, dan pengawalan keradangan.

• Penekanan pengeluaran minyak: Mengurangkan jumlah minyak dengan mengecilkan saiz kelenjar minyak itu sendiri. Ini kerana ia mengurangkan bekalan bahan punca jerawat itu sendiri.
• Penormalan sel kulit mati liang pori: Mengurangkan sumbatan liang pori dengan membolehkan sel kulit mati tertanggal secara normal tanpa bergumpal. Bukaan liang pori yang tidak menyempit membolehkan minyak dan bahan buangan keluar secara semula jadi.
• Penekanan persekitaran bakteria: Persekitaran berminyak yang disukai bakteria jerawat berkurang, menyukarkan bakteria untuk membiak. Ini bukan serangan langsung, tetapi mengubah persekitaran habitatnya.
• Pengawalan tindak balas keradangan: Dilaporkan turut serta dalam proses penghantaran isyarat keradangan, membantu mengurangkan kemerahan dan pembengkakan.

Kerana ia bertindak pada pelbagai peringkat secara serentak, isotretinoin dilaporkan sering berkesan bagi kes jerawat teruk yang sukar dikawal dengan antibiotik sahaja.

Boleh ke guna kedua-dua ubat serentak?

Oleh sebab antibiotik dan isotretinoin menyasar titik yang berbeza, kadang-kala kedua-duanya digunakan secara berturutan atau serentak mengikut keadaan. Sebagai contoh, semasa keradangan teruk dan perlu diredakan segera, antibiotik biasanya digunakan dahulu untuk mengurangkan keradangan dan bakteria. Kemudian, jika jerawat masih berulang selepas itu, barulah beralih kepada isotretinoin.

Namun kerana skop tindakan isotretinoin lebih luas, kesan sistemik seperti bibir kering, kulit kering, dan perubahan enzim hati boleh berlaku, dan ia boleh memberi kesan serius kepada janin sekiranya digunakan semasa hamil, sehingga pengawalan kontrasepsi yang ketat diperlukan sepanjang rawatan. Antibiotik pula lebih ringan dari segi kesan sampingan, tetapi mempunyai had kerana masalah rintangan bakteria jika digunakan bersendirian dalam jangka masa panjang. Oleh itu, pemilihan ubat dan masa penggunaannya ditentukan berdasarkan tahap keterukan jerawat dan kekerapan ia berulang.

Ubat mana yang sesuai untuk jerawat saya?

Bagi jerawat radang yang ringan atau sederhana dan merupakan rawatan pertama kali, pendekatan yang lebih biasa digunakan ialah gabungan antibiotik terlebih dahulu. Ini kerana beban keradangan dan bakteria boleh dikurangkan dengan cepat sambil keadaan kulit dipantau bersama ubat sapuan lain.

Sebaliknya, jika jerawat sudah dalam dan berpotensi meninggalkan parut, atau terus berulang walaupun sudah menjalani rawatan lain, isotretinoin menjadi pilihan yang lebih menyeluruh. Ini kerana ia bertindak dengan mengecilkan kelenjar minyak itu sendiri, jadi ia menyasar punca sebenar jerawat yang berulang.

Kedua-dua ubat ini bukanlah bersaing antara satu sama lain, tetapi lebih kepada pembahagian peranan mengikut peringkat dan tahap keterukan jerawat seseorang. Untuk menentukan ubat mana yang sesuai, adalah lebih selamat untuk berbincang dengan doktor pakar yang menilai keadaan kulit secara langsung.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).