Нарийн тоосонцор арьсны хамгаалалт ба коллагенд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?

Агаарын бохирдол ихсэх өдрүүдэд гоо сайхны будаг тэсрэн буурч, арьс чинь шимшрэх мэдрэмж төрдөг гэж олон хүн ярьдаг. Энэ бол зүгээр л мэдрэмж биш юм. Агаарын бохирдлын тоосонцор үс утаснаас хэдэн арваар нарийн жижиг тул арьсны гадаргуу дээр зөвхөн наалдаад үлддэггүй, харин нүх сүв болон эвэрлэгийн давхаргын завсраар нэвтэрдэг. Тэгээд дотор нь чөлөөт радикалыг нэмэгдүүлж, үрэвслийн урвал өдөөж, арьсны хамгаалалтын давхарга, коллагенд ч хүрдэг. Агаарын бохирдол арьсанд ямар замаар орж, яагаад ийм урвал үүсгэдэг, мөн юуг анхаарвал тустай болохыг нэг бүрчлэн харцгаая.

Нарийн тоосонцор ямар найрлагатай вэ?

Агаарын бохирдлын тоосонцор нэг бодис биш, харин олон бүрэлдэхүүн нийлсэн бөөгнөрөл юм. Нүүрстөрөгчийн ширхэг, хүнд металл, сульфат зэрэг агаарын бохирдуулагч бодисууд хоорондоо наалдсан хэлбэртэй тул арьстай хүрэлцэх үед цочроол үүсгэх бүрэлдэхүүн нэг хоёроор хязгаарлагдахгүй. Тиймээс агаарын бохирдлын тоосонцорыг зүгээр л тоос гэхээс илүү жижиг химийн бодисын багц гэж үзвэл илүү үнэн юм.

Арьс бол биеийн хамгийн том талбайгаар гадаад агаартай шууд хүрэлцдэг эрхтэн юм. Уушиг зөвхөн амьсгалах үед агаартай уулздаг бол арьс өдөр бүр, цаг бүр ил байдаг. Гэсэн ч агаарын бохирдол уушигны өвчний адилаар арьсны асуудал болж тийм ч их анхаарал татаагүй нь нөлөөлөл аажмаар хуримтлагддагтай холбоотой. Нэг хоёр өдөр ямар ч ялгаа мэдэгддэггүй ч, дахин дахин өртсөөр байвал арьсны хамгаалалтын давхарга, коллаген аажмаар шавхагддаг.

Ялангуяа тоосонцор жижиг байх тусам асуудал ноцтой болдог. Том тоосонцор эвэрлэгийн давхаргын гадаргуу дээр шүүгддэг бол хэт нарийн ширхэгтэй гэж нэрлэгддэг маш жижиг тоосонцор эвэрлэгийн эсийн хоорондох нарийн завсраар ч нэвтэрч чаддаг. Хэмжээ жижиг байх нь өөрөө нэвтрэх чадвар өндөр гэсэн үг юм.

Нарийн тоосонцор арьсанд ямар замаар ордог вэ?

Агаарын бохирдлын тоосонцор арьсанд орох зам нь зөвхөн нүх сүв биш юм. Үс ургадаг жижиг нүх болох үсний уутанцар ч гол зам болдог. Үсний уутанцар арьсны гадаргуугаас доош хонхойсон хоолой хэлбэртэй тул нарийн ширхэгт тоосонцор эвэрлэгийн давхаргыг дайрахгүйгээр илүү гүн давхаргад хүрч болох дам зам болж өгдөг.

Эвэрлэгийн эс рүү ойрхон орж ирсэн тоосонцор эсийн гадаргуу дахь тодорхой рецептортой холбогддог. Үүний нэг нь арил гидрокарбон рецептор (AhR) бөгөөд энгийнээр хэлбэл эсийн гадаргуу дээрх антенн шиг мэдрэгч юм. Эх нь биед орсон гадны химийн бодисыг илрүүлж, урвал өдөөх үүрэгтэй боловч агаарын бохирдлын тоосонцор дахь бүрэлдэхүүн ч энэ антенныг идэвхжүүлж сигнал асаадаг.

Асуудал бол энэ антенн асах үед эхэлдэг урвал юм. Сигнал асахад эсийн дотор чөлөөт радикал нэмэгдэж, үрэвсэл өдөөдөг бодис ч мөн адил ялгардаг. Өөрөөр хэлбэл агаарын бохирдлын тоосонцор шууд арьсыг зэвэрдэг биш, харин эс үүнийг аюул гэж таньж өөрөө асаадаг хамгаалалтын урвал нь эргээд арьсанд ачаа болдог гэсэн үг юм.

Нарийн тоосонцор коллагеныг хэрхэн багасгадаг вэ?

Дээр дурдсан антенны урвал энд зогсдоггүй. Судалгаагаар агаарын бохирдолд өртсөн арьсны фибробласт (коллаген үйлдвэрлэдэг дермийн эс) дотор коллаген задалдаг фермент MMP (matrix metalloproteinase)-ийн илэрхийлэл тод нэмэгдэж, харин коллагены ген (COL1A1, COL1A2)-ийн илэрхийлэл буурсан нь адилтгаж тайлагдсан байна.

Өөрөөр хэлбэл коллаген үйлдвэрлэх хурд буурч, задрах хурд нэмэгдэх хоёр өөрчлөлт зэрэг үед явагддаг гэсэн үг. Энэ нь жинлүүрийн нэг талаас ачаа авч, нөгөө талд нь ачаа нэмж байгаатай адил юм. Үр дүнд нь коллагены нийт хэмжээ буурах чиглэлд жинлүүр хазайдаг.

Энэ явцад гол дамжуулагч нь чөлөөт радикал юм. Чөлөөт радикал бол эсийн дотор зэврэлт үүсэхтэй адил гэмтэл учруулдаг бодис бөгөөд агаарын бохирдлоос нэмэгдсэн чөлөөт радикал фибробластын хэвийн коллаген нийлэгжүүлэх үйл ажиллагааг саатуулдаг. Тиймээс нар шиг агаарын бохирдол ч арьсны хөгшрөлтийг түргэсгэдэг хүчин зүйл гэж тооцогддог. Гэхдээ энэ хурд нь өртсөн хэмжээ, хугацаанаас хамааран хүн бүрд өөр байдаг.

Арьсны хамгаалалт нимгэрвэл ямар өөрчлөлт гардаг вэ?

Арьсны хамгаалалтын давхаргыг тоосго, цементтэй байнга зүйрлэдэг. Эвэрлэгийн эс тоосго бол ceramide зэрэг липидийн бүрэлдэхүүн тэдгээрийн завсрыг дүүргэдэг цемент юм. Энэ бүтэц нягт байвал чийг алдагдахгүй, гадны цочроол ч саад тотгортой тулгардаг.

Судалгаагаар агаарын бохирдолд өртсөн арьс дээр хамгаалалтын давхаргыг бүрдүүлдэг гол уургийн илэрхийлэл буурсан нь ажиглагдсан байна. Цементийн үүрэг гүйцэтгэдэг бүрэлдэхүүн буурна гэдэг нь тоосгонуудын завсар тэлж байгаатай ижил тул уг завсраар чийг алдагдаж, гадны цочроол бодис илүү амархан нэвтэрдэг болно.

Тиймээс агаарын бохирдолд байнга өртвөл арьс чангарч, улайж, ямар ч шалтгаангүй шимшрэх мэдрэмж давтагдах магадлалтай. Хамгаалалтын давхарга нимгэрсэн тусам ердийн үед асуудалгүй байсан цочроолд ч арьс илүү мэдрэмтгий хариу үзүүлдэг учиртай. Эвэрлэгийн давхарга шинээр төрж, орон зайгаа эзлэхэд ихэвчлэн хэдэн долоо хоног шаардагддаг гэдэг тул хамгаалалтын давхарга дахин нягт болтол мөн адил хугацаа, тогтмол арчилгаа хэрэгтэй болдог.

Нарийн тоосонцор батга, улайлт үүсгэх үү?

Агаарын бохирдлын тоосонцор нүх сүвийг механикаар бөглөдөг гадны биет ч мөн юм. Арьсны тос, эвэрлэгтэй хольж нүх сүвний амсрыг нарийсгавал тэр дотор буглаа үүсгэдэг бактери өсөж үржих таатай орчин бүрддэг. Нарийссан замд хог хаягдал хуримтлагдах тусам үрэвслийн буглаа болж хувирах нөхцөл бий болдог.

Мөн дээр дурдсан чөлөөт радикалын урвал арьсан дахь үрэвслийн дохионы бодисын ялгаралтыг ч нэмэгдүүлдэг. Эсийн дотор үрэвслийг хүчтэй болгодог дохиолол мэт бүтэц болох inflammasome агаарын бохирдлын цочролоор идэвхжсэн гэсэн тайлан ч байдаг. Дохиолол нэг удаа дуугаралбал ойролцоох үрэвслийн урвал гинжлэн ихсэхтэй адил зарчим юм.

Иймээс агаарын бохирдол их үед буглаа, тор дэвссэн зэрэг нэмэгдэж, эх нь арьс улайдаг хандлагатай эсвэл rosacea-тай хүмүүст энэ шинж илүү тод илэрдэг гэж мэдээлдэг. Хамгаалалтын давхарга нимгэрсэн байдалд үрэвслийн урвал давхарлагдвал судас илүү амархан тэлж, улайлт илүү тод харагддагтай холбоотой юм.

Хоёр шатлалт угаалтыг өдөрт хэд хийх вэ?

Агаарын бохирдлын тоосонцор доторх ихэнх бүрэлдэхүүн тос бодистой сайн холилддог lipophilic шинжтэй байдаг. Зөвхөн усаар угаавал ийм lipophilic бохирдуулагч бодис амархан арилдаггүй, эвэрлэгийн давхаргын завсарт үлдэх магадлалтай. Тиймээс oil cleanser эсвэл cleansing balm-аар эхлээд арчих давхар нүүр угаалтыг байнга зөвлөдөг. Тос тостой сайн холилддог зарчмыг ашиглан бохирдуулагч бодисыг тосон бүрэлдэхүүнд уусгаж хамт зайлуулах арга юм.

Гэвч нүүр угаалтыг хэтэрхий олон удаа, хүчтэй хийх нь өөр асуудал үүсгэдэг. Цэвэрлэх хүч сайтай бүтээгдэхүүнээр өдөрт хэд хэдэн удаа шаржигнатал угаавал дээр дурдсан хамгаалалтын давхаргын цементийн бүрэлдэхүүн ч хамт угаагдаж алдагдах магадлалтай. Бохирдуулагч бодисыг арилгаад хамгаалалтын давхаргаа хамгаалах тэнцвэр хэрэгтэй гэсэн үг.

Тиймээс бодит байдал дээр гадаа явсны дараа өдөрт нэг удаагийн давхар нүүр угаалт хангалттай тохиолдол олон бөгөөд нүүр угаасны дараа шууд чийгшүүлэгч бүтээгдэхүүнээр хамгаалалтын давхаргаа дахин дүүргэх дараалал зөвлөгддөг. Угаах ба дүүргэх, энэ хоёр алхам хос болж явсан үед л үр дүн гардаг.

Нарийн тоосонцортой өдрийн арчилгааны дадал

Агаарын бохирдлоос арьсаа хамгаалах арга нь нэг бүтээгдэхүүнээс илүү хэд хэдэн дадал давхарласан үед илүү үр дүнтэй байдаг. Учир нь дадал тус бүр өөр өөр цэгт нөлөөлдөг.

• Гэртээ орсны дараах давхар нүүр угаалт: дээр дурдсан зарчмаар lipophilic бохирдуулагч бодисыг зайлуулах эхний алхам юм. Хойшлуулах тусам эвэрлэгийн давхаргад үлдэх хугацаа урт болно.
• Антиоксидант нэмэлт: vitamin C, niacinamide зэрэг бүрэлдэхүүн агаарын бохирдлоос нэмэгдсэн чөлөөт радикалыг бууруулахад тустай гэж мэдэгддэг. Гэмтлийн шалтгаан болсон бодисыг өөрийг нь бууруулах арга учраас.
• Ceramide агуулсан чийгшүүлэгч: дээр дурдсан хамгаалалтын давхаргын цементийн бүрэлдэхүүнийг гаднаас нэмж өгдөг. Хамгаалалтын давхарга өөрөө сэргэж байх хугацаанд буфер үүрэг гүйцэтгэдэг гэж үзэж болно.
• Нарнаас хамгаалагч: агаарын бохирдол болон нар тус бүрдээ чөлөөт радикалыг нэмэгдүүлдэг замтай учир хамт өртвөл гэмтэл давхарлагдах магадлалтай. Хоёр цочролыг зэрэг бууруулах нь илүү үр дүнтэй.
• Хэт олон exfoliation хийхээс татгалзах: аль хэдийн нимгэрсэн хамгаалалтын давхаргад механик цочроол нэмбэл сэргэлт эсрэгээрээ удаашрах магадлалтай. Хамгаалалтын давхарга мэдрэмтгий үед цочроол нэмэхээс илүү дүүргэх нь чухал.

Эдгээр дадлыг тогтмол хийж байвал арьсны хамгаалалтын давхарга дахин нягт болж, коллаген идэж байсан оксидатив стресс ч мөн адил буурах чиглэлд ажиллана гэж үзэж болно. Агаарын бохирдлыг өөрийг нь арилгах боломжгүй ч арьсны хүлээх ачааллыг арчилгаагаар нэлээд бууруулж болно.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).