Сэвх ба наранд үүссэн хүрэн толбоны ялгаа: шалтгаан, ялгах арга, эмчилгээ

Наранцэцэг болон наранхуруу хоёулаа арьсан дээр хүрэн толбо хэлбэрээр илэрдэг тул нэг зүйл гэж будлиулах нь элбэг. Гэвч эдгээр хоёр нь үүсэх шалтгаан ч, арьсны дотор өрнөх процесс ч бүр өөр юм. Наранцэцэгийн үед пигмент үйлдвэрлэдэг эс өөрөө хэвээрээ байхад тэр эс ялгаруулах пигментийн хэмжээ нэмэгддэг. Харин наранхурууны үед пигмент үйлдвэрлэдэг эсийн тоо өөрөө нэмэгддэг.

Энэ ялгаа ганцхан зүйлээс болж илрэх нас, улирлаас хамаарах өөрчлөлт, эмчилгээний хариу үйлдэл хүртэл бүгд өөр болдог. Гаднаас хараад ижилхэн хүрэн толбо мэт боловч дотор нь тэс өөр зүйл болж байдаг гэсэн үг.

Сэвх ба хүрэн толбо хэмжээ, байрлалаараа юугаараа ялгаатай вэ?

Наранцэцэг ерөнхийдөө хэмжээгээр жижиг байдаг. Хэдхэн миллиметр диаметртэй жижиг толбонууд хамар, хацар орчимд төвлөрч, хэдэн арваас хэдэн зуу хүртэл тоогоор тархан гарч ирдэг. Өнгө нь цайвар хүрнээс бараан хүрэн хүртэл өөр өөр байдаг бөгөөд ирмэг нь тодорхой бус, бүдэг байдаг.

Наранхуруу нь эсрэгээрээ хэмжээгээр том байдаг. Хэдхэн миллиметрээс нэг сантиметр хүртэл хэмжээтэй нь ч байдаг бол тоогоороо наранцэцгээс хамаагүй цөөн боловч тус бүр нь илт харагддаг. Өнгө нь хүрэнээс бараан хүрэн хар хүртэл харьцангуй жигд, ирмэг нь ч тодорхой байдаг. Гадаргуу нь бага зэрэг зузаан мэдрэгддэг тохиолдол ч байдаг, учир нь энэ нь зөвхөн пигмент эс төдийгүй арьсны гаднах давхарга өөрөө зузаарснаас болдог.

Байрлал нь ч ялгаатай. Наранцэцэг нь нүүрний төв хэсэг, ялангуяа хамар, хацарт төвлөрөх хандлагатай бол наранхуруу нь нүүрнээс гадна гар, гарын нуруу, мөр гэх мэт амьдралын турш нар их үзсэн газар хаана ч гарч болдог. Удаан хугацаанд хуримтлагдсан нарны туяа тэр хэмжээгээр өргөн хэсэгт мөр үлдээдэг гэсэн үг.

Тоогоор харьцуулж үзвэл ялгаа улам тодорхой болно. Наранцэцэг нэг хүний нүүрэнд хэдэн арваас хэдэн зуу хүртэл нягт байрладаг бол наранхуруу ижил нүүрэнд ердөө хэдэн ширхэгээс арван хэдэн ширхэг хүртэл, тоогоороо цөөн байдаг. Эсийн тоо нэмэгдэх өөрчлөлт нь өдөөгдсөн газар бүрт нэг нэгээр нь үүсдэг тул зөвхөн пигмент үйлдвэрлэл нэмэгддэг наранцэцгээс тоогоороо цөөн байхаас өөр аргагүй.

Сэвх яагаад үүсдэг вэ?

Наранцэцэгт удамшлын нөлөө харьцангуй их байдаг. Эцэг эхийн аль нэг нь наранцэцэгтэй бол хүүхдэд нь ч гарах хандлага ажиглагддаг бөгөөд ялангуяа арьс цайвар, час улаан өнгөтэй хүмүүст элбэг тохиолддог. Энэ нь MC1R гэдэг ген (меланин пигментийн төрлийг тодорхойлдог ген)-ийн тодорхой хувиргалттай холбоотой гэж тайлбарладаг.

Энэ генийг агуулсан хүний пигмент эс нар туяанд өртөхөд пигментийг ер бусын их үйлдвэрлэх онцлогтой. Пигмент эсийн тоо өөрөө бусад хүнтэй ижил боловч эс тус бүрийн үйлдвэрлэх меланины хэмжээ, түүнийгээ хажуугийн арьсны эсэд дамжуулах хэмжээ нэмэгддэг. Ижил тооны үйлдвэртэй байхад тэдгээрийн нэг нь л үйлдвэрлэлээ огцом өсгөсөнтэй адилхан.

Тиймээс наранцэцэг ихэвчлэн бага насанд, нарны туяанд хэдэн жил өртөж эхэлсэн үеэс л илэрдэг. Пигмент эс төрөлхийн генийн зааврын дагуу хариу үзүүлж эхэлмэгц шууд нүдэнд харагдах хэлбэрээр илэрдэг тул насжих хүртэл хүлээх шаардлагагүй юм.

Хүрэн толбо үүсэх шалтгаан

Наранхуруунд удамшлаас илүү олон жилийн турш хуримтлагдсан нарны туяа хамаагүй их нөлөөлдөг. Удаан хугацаанд нарны туяанд өртсөн арьсанд пигмент эсийн тоо өөрөө нэмэгддэг өөрчлөлт явагддаг гэж тайлбарладаг. Энэ нь пигмент үйлдвэрлэдэг үйлдвэрийн бүтээмж биш, харин үйлдвэрийн тоо өөрөө нэмэгдэж байгаа хэрэг.

Энэ процесст арьсны дотор давхаргад байрлах фибробласт эс болон мастоцит (арьсны дархлааны хариу үйлдэлд оролцдог эс) ялгаруулдаг олон дохионы бодис ч оролцдог гэж тайлбарладаг. Эдгээр дохионы бодис нь пигмент эс болон хажуугийн эпидермисийн эсийг өдөөж, пигмент эсийн тоо нэмэгдэх, эпидермис зузаарах хариу үйлдлийг зэрэг үүсгэдэг.

Нэмэгдсэн пигмент эс нэгэнт байр сууриа авмагц өөрөө алга болдоггүй. Эсийн тоо өөрөө өөрчлөгдсөн учраас нарны туяаны өдөөлт багассан ч нэмэгдсэн эс дахин цөөрдөггүй. Тиймээс наранхуруу нэгэнт гарвал арилдаггүй, аажмаар нэмэгдэх хандлагатай байдаг.

Өвөл бүдгэрдэг нь сэвх үү, хүрэн толбо юу?

Наранцэцэг улирлаас хамааран өнгө нь өөрчлөгддөг. Зун нарны туяа хүчтэй болоход пигмент эс хариу үзүүлж илүү их пигмент үйлдвэрлэдэг тул өнгө нь бараанддаг, харин өвөл нарны туяа сулрахад пигмент үйлдвэрлэл багасаж өнгө нь цайрдаг. Энэ нь өдөөлтөөс хамааран үйлдвэрлэлийн хэмжээ нь дээш доош хэлбэлздэг, функциональ өөрчлөлт учраас юм.

Харин наранхурууны өнгө улирлаас үл хамааран бараг өөрчлөгддөггүй. Пигмент эсийн тоо өөрөө нэмэгдсэн бүтцийн өөрчлөлт учраас нарны туяа сулрахад нэмэгдсэн эсийн тоо цөөрдөггүй юм. Үйлдвэрийн бүтээмж улирлаас хамаарч дээш доош хэлбэлзэж болох ч үйлдвэрийн тоо өөрөө өвөл болсон гэдэг шалтгаанаар өөрөө буурдаггүйтэй адил зарчим юм.

Энэ улирлын өөрчлөлт байгаа эсэх нь бодит эмнэлзүйн практикт эдгээр хоёрыг ялгах нэг тодорхойлолт болдог.

Сэвх ба хүрэн толбыг ялгах арга

Хоёрыг нүдээр ялгах үед анхаарвал зохих онцлогуудыг доор жагсаав.

• Илрэх нас: Наранцэцэг багаасаа илэрдэг бол наранхуруу ихэвчлэн 40-өөс дээш насанд илэрч эхэлдэг. Генийн хариу үйлдэл багаасаа ажилладаг ч эсийн тоо нэмэгдэх өөрчлөлт нарны туяа удаан хуримтлагдсаны эцэст л явагддагтай холбоотой.
• Улирлын өөрчлөлт: Наранцэцэг зун бараанддаг, өвөл цайрдаг бол наранхуруу жилийн турш их өөрчлөгддөггүй. Функциональ болон бүтцийн өөрчлөлтийн ялгаа энд илт харагддаг.
• Хэмжээ, ирмэг: Наранцэцэг жижиг, ирмэг нь бүдэг, тоо нь их байхад наранхуруу харьцангуй том, ирмэг нь тодорхой, тоо нь цөөн байдаг.
• Гадаргуугийн байдал: Наранцэцэгийн үед арьсны гадаргуу гөлгөр байдаг бол наранхурууны үед эпидермис өөрөө зузаарснаас гадаргуу нь бага зэрэг зузаан мэдрэгддэг тохиолдол байдаг.

Эдгээр онцлогууд давхцах тохиолдол ч байдаг тул тодорхойгүй үед арьс судлалын эмчид үзүүлж баталгаажуулах нь илүү нарийвчлалтай.

Эмчилгээ ба нарнаас хамгаалалт хэрхэн ялгаатай вэ?

Наранцэцэгийн үед пигмент эсийн тоо хэвийн учраас лазерээр зөвхөн пигментийг цайруулсан ч эс өөрөө хэвээрээ үлддэг. Тиймээс лазер тонинг эсвэл пико лазераар өнгийг цайруулж болох боловч дахин нарны туяанд өртвөл яг тэр эс дахин их пигмент үйлдвэрлэдэг тул давтагдах нь элбэг. Эмчилгээний дараах сэргэлтийн хугацаа ерөнхийдөө 4-8 долоо хоног гэж зөвлөгддөг тохиолдол их байдаг.

Наранхурууны үед нэмэгдсэн пигмент эсийг өөрийг нь арилгах шаардлагатай тохиолдол их учраас Q-switch лазер эсвэл пикосекундын лазераар пигмент эс байрлах давхарга хүртэл энерги хүргэх аргыг гол төлөв ашигладаг. Эсийн тоо цөөрдөг өөрчлөлт учраас нэгэнт арилгаснаар яг тэр газарт дахин гарах нь ховор гэж тайлбарладаг ч өөр газарт шинэ наранхуруу гарахаас сэргийлж чадахгүй. Сэргэлтийн хугацаа эмчилгээний хэсэг, аргаас хамааран өөр өөр боловч ерөнхийдөө 4-12 долоо хоног гэж зөвлөгддөг.

Хоёуланд нь нарнаас хамгаалах нь давтагдахаас сэргийлэх хамгийн чухал арга хэмээн тооцогддог. Нарны туяа наранцэцгийн пигмент үйлдвэрлэл, наранхурууны эсийн үржилт гэсэн эдгээр хоёрыг хоёуланг нь өдөөдөг нийтлэг шалтгаан учраас юм.

Өдөр бүр нарнаас хамгаалах тос түрхэх зуршил, өдрийн халуун ид нарнаас зайлсхийх зуршил, малгай эсвэл шүхэрээр биечлэн бүрхэх зуршил хамтдаа хэвшсэн бол эдгээр хоёрын аль алины нь дахин гарах хурдыг удаашруулахад тустай гэж зөвлөдөг. Пигмент эс өдөөлт давтагдах тусам хариу үйлдлээ улам чангатгах хандлагатай тул нарны туяанд өртөх хэмжээг өөрийг нь бууруулах нь пигмент үйлдвэрлэл, эсийн үржил гэсэн бие биенээсээ өөр хоёр механизмыг зэрэг дарж өгдөг гэсэн үг юм.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).