ບາດແຜເປັນຄີລອຍທີ່ຂະຫຍາຍໃຫຍ່ກວ່າບາດແຜເດີມ ເປັນຫຍັງມັນຈຶ່ງບໍ່ຢຸດຂະຫຍາຍ ສາເຫດ ແລະ ວິທີປິ່ນປົວ

ເມື່ອຫູຖືກເຈາະ ຫຼືຫຼັງຜ່າຕັດ ການເກີດແຜເປັນຢູ່ບ່ອນນັ້ນເປັນເລື່ອງທຳມະດາ. ແຕ່ບາງຄັ້ງແຜເປັນນັ້ນບໍ່ຍຸບລົງເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ ກັບໃຫຍ່ຂຶ້ນກວ່າບາດແຜເດີມ. ແຜເປັນທີ່ຂະຫຍາຍລ້ຳຂອບເຂດຂອງບາດແຜເດີມແບບນີ້ ເອີ້ນວ່າຄີລອຍ.

ເປັນຫຍັງຄີລອຍຈຶ່ງບໍ່ຫາຍດີງ່າຍໆຄືແຜເປັນອື່ນ ກັບຂະຫຍາຍໃຫຍ່ຂຶ້ນເລື້ອຍໆ? ຄຳຕອບຢູ່ທີ່ຄວາມສົມດຸນຂອງການສ້າງ ແລະ ການເກັບກວາດຄໍລາເຈນໃນຜິວໜັງເສຍໄປ. ບົດຄວາມນີ້ຈະອະທິບາຍວ່າຄວາມສົມດຸນນີ້ເສຍໄປແນວໃດ ແລະ ຍ້ອນຫຍັງ, ພ້ອມທັງອະທິບາຍວ່າການສັກຢາ ແລະ ການຮັກສາດ້ວຍເລເຊີພະຍາຍາມແກ້ໄຂຄວາມສົມດຸນນີ້ຄືນແນວໃດ.

ລໍາດັບປົກກະຕິຂອງການຫາຍຂອງບາດແຜ

ເມື່ອຜິວໜັງໄດ້ຮັບບາດເຈັບ, ຮ່າງກາຍຈະສ້າງໂປຣຕີນທີ່ເອີ້ນວ່າຄໍລາເຈນຂຶ້ນມາໃໝ່ເພື່ອອຸດຮອຍແຜນັ້ນ. ຄໍລາເຈນເປັນຄືເສົາຄໍ້າຢູ່ໃນຜິວໜັງ, ສະນັ້ນຮ່າງກາຍຈຶ່ງອັດແໜ້ນເສົາເຫຼົ່ານີ້ຄືນໃໝ່ຢູ່ບ່ອນເປັນແຜ ຄືກັນກັບການສ້າງເສົາຄໍ້າຂຶ້ນມາໃໝ່.

ບັນຫາແມ່ນວຽກກໍ່ສ້າງນີ້ຕ້ອງຢຸດພໍດີກັບຈຳນວນທີ່ຈຳເປັນ. ຖ້າເປັນແຜປົກກະຕິ, ເຊລທີ່ຜະລິດຄໍລາເຈນ ແລະ ເອນໄຊທີ່ຕັດແຕ່ງຄໍລາເຈນສ່ວນເກີນອອກຈະເຮັດວຽກສົມດຸນກັນ. ຄືກັນກັບເວລາກໍ່ສ້າງເຮືອນ, ມີທັງກຳມະກອນຂົນສົ່ງວັດສະດຸ ແລະ ກຳມະກອນເກັບກວາດວັດສະດຸທີ່ເຫຼືອອອກໄປພ້ອມກັນ. ດ້ວຍຄວາມສົມດຸນນີ້, ແຜເປັນຈຶ່ງບໍ່ຂະຫຍາຍໃຫຍ່ຂຶ້ນອີກຫຼັງຈາກຈຸດໜຶ່ງ ແລະ ຄ່ອຍໆນຸ້ມລົງ ຈົນຍຸບຫາຍໄປ.

ຍົກຕົວຢ່າງ ເວລານິ້ວມືຖືກມີດບາດ ຈະເຫັນໄດ້ງ່າຍ. ໃນຊ່ວງ 2 ຫາ 3 ອາທິດທຳອິດ ບາດແຜຈະແດງ ແລະ ນູນບວມຂຶ້ນ, ແຕ່ຫຼັງຈາກ 3 ຫາ 6 ເດືອນຜ່ານໄປ ສີກໍ່ຈາງລົງ ແລະ ຜິວໜ້າກໍ່ຈະລຽບເກືອບເທົ່າກັບຫຼັງມື. ນີ້ຄືສັນຍານວ່າວຽກກໍ່ສ້າງຄໍລາເຈນຢຸດທັນເວລາ ແລະ ການເກັບກວາດແມ່ນສຳເລັດແລ້ວ. ຄີລອຍແມ່ນແຜເປັນທີ່ບໍ່ເຄີຍໄປເຖິງຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍນີ້.

ເຫດຜົນທີ່ຄໍລາເຈນບໍ່ຢຸດ ແລະ ເພີ່ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆ

ໃນຜິວໜັງທີ່ເກີດຄີລອຍ, ຄວາມສົມດຸນນີ້ຈະເສຍໄປ. ເຊລທີ່ຜະລິດຄໍລາເຈນໄດ້ຮັບສັນຍານໃຫ້ເຮັດວຽກຢູ່ຕະຫຼອດ ຈຶ່ງຜະລິດຄໍລາເຈນອອກມາຫຼາຍເກີນຄວາມຈຳເປັນ, ໃນຂະນະທີ່ເອນໄຊ MMP (ເອນໄຊທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ຄືກັນຕັດຄໍລາເຈນສ່ວນເກີນອອກ) ກັບເຮັດໜ້າທີ່ຂອງມັນບໍ່ໄດ້ຄືເກົ່າ.

ຄືກັນກັບກັນຕັດເລີ່ມທື່ອ ໃນຂະນະທີ່ກຳມະກອນຂົນສົ່ງວັດສະດຸເພີ່ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆ, ຄວາມໄວຂອງການສະສົມຄໍລາເຈນຈຶ່ງແຊງໜ້າຄວາມໄວຂອງການເກັບກວາດໄປໄກ. ຜົນຄືເສັ້ນໄຍຄໍລາເຈນສະສົມກັນໜາ ແໜ້ນ ແລະ ພັນກັນຢ່າງບໍ່ເປັນລະບຽບຢູ່ບ່ອນເປັນແຜ ຈົນເກີດເປັນກ້ອນນູນຂຶ້ນເທິງຜິວໜັງ.

ຄໍລາເຈນຂອງແຜເປັນທຳມະດາຈະຮຽງເປັນເສັ້ນລວດລາຍສະໝ່ຳສະເໝີຄືກັບຜ້າທໍ, ແຕ່ຄໍລາເຈນຂອງຄີລອຍກັບເປັນຄືກ້ອນເສັ້ນດ້າຍທີ່ພັນກັນຢຸ້ງເຫຍີງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ເວລາຄຳ ຈຶ່ງຮູ້ສຶກແຂງ, ຕຶງ ຫຼື ຄັນຢູ່ດົນນານ. ໂຄງສ້າງທີ່ພັນກັນຢ່າງນີ້ບໍ່ຄ່ອຍຄາຍອອກເອງເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ, ນີ້ຄືສາເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ການຮັກສາຄີລອຍເປັນເລື່ອງຍາກ.

ຄີລອຍ ແລະ ແຜເປັນນູນທຳມະດາຕ່າງກັນແນວໃດ?

ອາການແຜນູນຂຶ້ນນີ້ພົບໄດ້ໃນແຜເປັນນູນທຳມະດາ (hypertrophic scar) ຄືກັນ, ຈຶ່ງມີຫຼາຍຄົນສັບສົນລະຫວ່າງສອງຢ່າງນີ້. ຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດແມ່ນວ່າແຜເປັນນັ້ນຂະຫຍາຍລ້ຳຂອບເຂດຂອງບາດແຜເດີມຫຼືບໍ່.

ແຜເປັນນູນທຳມະດາ ເຖິງແມ່ນຈະນູນຂຶ້ນ ກໍ່ຈະໜາຂຶ້ນສະເພາະໃນຂອບເຂດຂອງບາດແຜເດີມ ແລະ ມັກຈະຍຸບລົງເອງເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ. ສ່ວນຄີລອຍ, ຄໍລາເຈນຈະລ້ຳຂອບແຜອອກໄປແຜ່ຂະຫຍາຍໃສ່ຜິວໜັງທີ່ດີ ຄືກັນກັບເຄືອໄມ້ທີ່ລີ້ນອອກຈາກແປງດອກໄມ້ໄປຈົນເຖິງເດີ່ນຫຍ້າ. ມັນຈຶ່ງໃຫຍ່ຂຶ້ນຢ່າງເຫັນໄດ້ຊັດຈາກບາດແຜເດີມ ແລະ ຫຼາຍກໍລະນີກໍ່ບໍ່ຍຸບເອງເຖິງແມ່ນຈະຜ່ານໄປຫຼາຍປີ.

ຊ່ວງເວລາທີ່ເກີດຂຶ້ນກໍ່ຕ່າງກັນ. ແຜເປັນນູນທຳມະດາຈະບວມນູນຂຶ້ນພາຍໃນ 4 ຫາ 8 ອາທິດຫຼັງໄດ້ຮັບບາດເຈັບ, ແຕ່ຄີລອຍມັກຈະເລີ່ມຂະຫຍາຍໃຫຍ່ຂຶ້ນຊ້າໆພາຍຫຼັງແຜຫາຍດີແລ້ວ 3 ຫາ 12 ເດືອນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຫຼາຍຄົນຈຶ່ງເຂົ້າໃຈວ່າມັນເປັນແຜເປັນທຳມະດາໃນຕອນທຳອິດ ແລ້ວຄ່ອຍໄປພົບແພດເມື່ອສັງເກດເຫັນວ່າມັນໃຫຍ່ຂຶ້ນເລື້ອຍໆ.

ເປັນຫຍັງບາງຄົນ ແລະ ບາງຈຸດຈຶ່ງເປັນຄີລອຍໄດ້ງ່າຍ?

ເຖິງແມ່ນຈະເປັນບາດແຜແບບດຽວກັນ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນທຸກຄົນຈະເປັນຄີລອຍ. ມີການລາຍງານວ່າຄົນທີ່ມີສີຜິວເຂັ້ມ ຫຼືມີຄົນໃນຄອບຄົວເຄີຍເປັນຄີລອຍມາກ່ອນ ມັກຈະເປັນຄີລອຍໄດ້ງ່າຍກວ່າ. ເຫດຜົນອະທິບາຍວ່າແນວໂນ້ມທາງພັນທຸກຳໃນການສ້າງ ແລະ ຈັດການຄໍລາເຈນນັ້ນແຕກຕ່າງກັນໄປໃນແຕ່ລະຄົນ.

ຈຸດທີ່ເປັນແຜກໍ່ສຳຄັນ. ຄີລອຍມັກຈະເກີດຢູ່ຈຸດທີ່ຜິວໜັງຖືກດຶງແຮງ ຫຼືມີແຮງຕຶງສູງ ເຊັ່ນ ກາງເອິກ, ບ່າ, ຫຼືຕີ່ນຫູ. ເນື່ອງຈາກແຮງດຶງທີ່ຕໍ່ເນື່ອງນີ້ເປັນສິ່ງກະຕຸ້ນເຊລທີ່ຜະລິດຄໍລາເຈນໃຫ້ເຮັດວຽກໜັກຂຶ້ນ. ກົງກັນຂ້າມ, ຈຸດທີ່ຜິວບາງ ແລະ ບໍ່ຄ່ອຍຖືກດຶງ ເຊັ່ນ ໜັງຕາ, ຈະພົບຄີລອຍໄດ້ໜ້ອຍ.

ອາຍຸກໍ່ມີຜົນຄືກັນ. ມີການລາຍງານວ່າຄີລອຍມັກຈະເກີດຂຶ້ນຫຼາຍໃນຊ່ວງອາຍຸ 10 ຫາ 30 ປີ ເຊິ່ງເປັນຊ່ວງທີ່ເຊລຜະລິດຄໍລາເຈນເຮັດວຽກຢ່າງກະຕືລືລົ້ນ. ຊ່ວງອາຍຸນີ້ ຮ່າງກາຍຈະຕອບສະໜອງຕໍ່ບາດແຜຢ່າງແຂງແຮງ, ສັນຍານໃນການສ້າງຄໍລາເຈນຈຶ່ງເປີດແຮງກວ່າຊ່ວງອາຍຸອື່ນ.

ຫຼັກການທີ່ການສັກຢາສະຕີຣອຍໃຫ້ຊ່ວຍຍຸບແຜເປັນ

ວິທີການຮັກສາຄີລອຍທີ່ໃຊ້ກັນຢ່າງກວ້າງຂວາງທີ່ສຸດແມ່ນການສັກຢາສະຕີຣອຍເຂົ້າໄປໃນແຜເປັນໂດຍກົງ. ການສັກຢານີ້ອອກຜົນຜ່ານສອງເສັ້ນທາງໃຫຍ່.

ອັນທຳອິດ, ມັນຈະຫຼຸດຜ່ອນການເຮັດວຽກຂອງເຊລທີ່ສົ່ງສັນຍານໃຫ້ຜະລິດຄໍລາເຈນ ເຮັດໃຫ້ຄໍລາເຈນທີ່ຜະລິດອອກມາໃໝ່ໜ້ອຍລົງ. ອັນທີສອງ, ມັນຈະຍົກຄວາມສາມາດຂອງເອນໄຊ MMP ຫຼືກັນຕັດຄໍລາເຈນທີ່ໄດ້ກ່າວມາຂ້າງເທິງໃຫ້ເຮັດວຽກຫຼາຍຂຶ້ນອີກຄັ້ງ. ຄືກັນກັບການຫຼຸດຈຳນວນກຳມະກອນຂົນສົ່ງ ແລ້ວເພີ່ມກຳມະກອນເກັບກວາດ, ຄວາມສົມດຸນທີ່ເສຍໄປຈຶ່ງຄ່ອຍໆກັບຄືນມາ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຈຶ່ງມັກຕ້ອງສັກຢາຫ່າງກັນ 4 ຫາ 6 ອາທິດ ຕິດຕໍ່ກັນ 3 ຫາ 6 ຄັ້ງ ແຜເປັນຈຶ່ງຈະຍຸບແປ້ນລົງຢ່າງເຫັນໄດ້ຊັດ.

ເປັນຫຍັງເລເຊີຈຶ່ງຊ່ວຍໄດ້?

ໃນການຮັກສາຄີລອຍ ມັກຈະໃຊ້ເລເຊີເສັ້ນເລືອດຮ່ວມນຳ. ພາຍໃນເນື້ອເຍື່ອຄີລອຍມີເສັ້ນເລືອດຝອຍທີ່ລ້ຽງກ້ອນນີ້ຂຶ້ນມາຫຼາຍກວ່າປົກກະຕິ, ແລະ ເສັ້ນເລືອດເຫຼົ່ານີ້ກໍ່ເປັນເສັ້ນທາງລຳລຽງສານສັນຍານທີ່ບອກໃຫ້ຜະລິດຄໍລາເຈນຢູ່ຕະຫຼອດ.

ເລເຊີເຮັດວຽກໂດຍການເລັງໃສ່ເສັ້ນເລືອດເຫຼົ່ານີ້ໂດຍສະເພາະ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ມັນແຄບລົງ ຫຼືກຳຈັດອອກໄປ. ຄືກັນກັບການຫຼຸດຄອງນ້ຳ, ສິ່ງທີ່ໄຫຼມາຕາມຄອງນ້ຳນັ້ນກໍ່ຈະໜ້ອຍລົງ. ເມື່ອເລືອດໄຫຼໜ້ອຍລົງ, ການກະຕຸ້ນທີ່ໄປເຖິງເຊລຜະລິດຄໍລາເຈນກໍ່ໜ້ອຍລົງຄືກັນ ເຮັດໃຫ້ຄວາມແດງ ແລະ ຄວາມໜາຂອງແຜເປັນຄ່ອຍໆຈາງລົງ.

ດ້ວຍເຫດນີ້ ຈຶ່ງມັກໃຊ້ເລເຊີຮ່ວມກັບການສັກຢາສະຕີຣອຍ ຫຼາຍກວ່າໃຊ້ເລເຊີຢ່າງດຽວ. ໃນຂະນະທີ່ການສັກຢາຫຼຸດການເຮັດວຽກຂອງເຊລຜະລິດຄໍລາເຈນໂດຍກົງ, ເລເຊີກໍ່ຊ່ວຍຫຼຸດເສັ້ນເລືອດທີ່ລຳລຽງສັນຍານໄປຫາເຊລເຫຼົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງເປັນການປິດສອງເສັ້ນທາງທີ່ແຕກຕ່າງກັນພ້ອມກັນ.

ເປັນຫຍັງຈຶ່ງມັກກັບຄືນມາອີກເຖິງແມ່ນຮັກສາແລ້ວ?

ຄີລອຍເປັນທີ່ຮູ້ກັນວ່າມັກກັບຄືນມາອີກເຖິງແມ່ນຈະຮັກສາແລ້ວກໍ່ຕາມ. ໂດຍສະເພາະ ຖ້າຜ່າຕັດເອົາກ້ອນອອກແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວໂດຍບໍ່ຮັກສາຕໍ່ ມີການລາຍງານວ່າອັດຕາການກັບຄືນມາອີກຈະສູງເປັນພິເສດ.

ເຫດຜົນມີສອງຢ່າງ. ອັນທຳອິດ ຄືລັກສະນະຂອງເຊລທີ່ເຄີຍສ້າງຄີລອຍນັ້ນບໍ່ຄ່ອຍປ່ຽນແປງໄດ້ງ່າຍ. ຖ້າເຊລທີ່ຍັງມີນິໄສຜະລິດຄໍລາເຈນຫຼາຍເກີນຍັງຄ້າງຢູ່ອ້ອມແຜ, ເລື່ອງດຽວກັນກໍ່ອາດເກີດຂຶ້ນອີກໃນແຜໃໝ່ທີ່ກຳລັງຫາຍ. ອັນທີສອງ ຄືການຜ່າຕັດເອງກໍ່ເປັນການສ້າງບາດແຜໃໝ່. ບາດແຜໃໝ່ນີ້ຈະສ້າງແຮງດຶງຜິວໜັງອີກຄັ້ງ ແລະ ແຮງດຶງນັ້ນກໍ່ຈະໄປກະຕຸ້ນເຊລຜະລິດຄໍລາເຈນອີກ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຈຶ່ງມັກແນະນຳໃຫ້ໃຊ້ການສັກຢາ ຫຼືການສາຍລັງສີຮ່ວມກັບການຜ່າຕັດ ເພື່ອຫຼຸດອັດຕາການກັບຄືນມາອີກ ຫຼາຍກວ່າຜ່າຕັດຢ່າງດຽວ.

ວິທີການດູແລກ່ຽວຂ້ອງກັບຫຼັກການນີ້ແນວໃດ?

ເມື່ອເຂົ້າໃຈຫຼັກການທີ່ໄດ້ອະທິບາຍມາຂ້າງເທິງແລ້ວ, ກໍ່ຈະເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນວ່າເປັນຫຍັງວິທີການດູແລທີ່ໂຮງໝໍແນະນຳຈຶ່ງໄດ້ຜົນ.

• ການໃຊ້ແຜ່ນຊິລິໂຄນ ຫຼືເຈວທາຮັກສາແຜເປັນ ຈະຊ່ວຍປັບຄວາມຊຸ່ມ ແລະ ຄວາມກົດດັນເທິງໜ້າແຜ ເຮັດໃຫ້ສັນຍານທີ່ກະຕຸ້ນເຊລຜະລິດຄໍລາເຈນໜ້ອຍລົງ.
• ການໃຊ້ແຖບກົດ ຫຼືເຄື່ອງກົດແບບຕຸ້ມຫູ ຈະຊ່ວຍຫຼຸດແຮງດຶງຜິວໜັງບໍລິເວນແຜເປັນທາງກາຍະພາບ ຊຶ່ງເປັນການຫຼຸດສິ່ງກະຕຸ້ນທີ່ໄປເລັ່ງການສ້າງຄໍລາເຈນ.
• ເຫດຜົນທີ່ຕ້ອງຕິດຕາມອາການເປັນປົກກະຕິຫຼັງການຮັກສາໄປອີກ 6 ເດືອນ ຫາ 5 ປີ ກໍ່ເພື່ອໃຫ້ສາມາດສັງເກດເຫັນສັນຍານການກັບຄືນມາອີກໄດ້ໄວ ຕາມກົນໄກທີ່ໄດ້ອະທິບາຍໄປແລ້ວ.

ຄີລອຍບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກສາເຫດດຽວ ແຕ່ເປັນຜົນມາຈາກແນວໂນ້ມທາງພັນທຸກຳ, ແຮງດຶງຜິວໜັງ ແລະ ຄວາມສົມດຸນໃນການສ້າງ-ເກັບກວາດຄໍລາເຈນ ທີ່ພົວພັນກັນຢູ່. ດ້ວຍເຫດນີ້ ການຮັກສາຈຶ່ງບໍ່ຄວນຍຶດຕິດກັບວິທີໃດວິທີໜຶ່ງ, ແຕ່ຄວນຮ່ວມກັນລະຫວ່າງການສັກຢາ, ເລເຊີ ແລະ ການກົດຕາມແຕ່ລະສະຖານະການ ຊຶ່ງເປັນວິທີທີ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳຢ່າງກວ້າງຂວາງ.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).