ຜົມຫຼົ່ນໃນຜູ້ຍິງ ສາເຫດ ແລະ ອາການ ວິທີຮັກສາຕາມຊະນິດ ແລະ ການດູແລ

ຜົມບາງໃນຜູ້ຍິງມີລັກສະນະແຕກຕ່າງຈາກຜົມບາງໃນຜູ້ຊາຍຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ຜູ້ຊາຍມັກຈະຜົມຮົ່ນຈາກແນວໜ້າຜາກ ຫຼືກະໂຫຼກຫົວເປັນວົງມົນ ແຕ່ຜູ້ຍິງສ່ວນຫຼາຍຈະຄ່ອຍໆບາງລົງທົ່ວກະໂຫຼກຫົວແບບແຜ່ກະຈາຍ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຫຼາຍຄົນຈຶ່ງບໍ່ທັນສັງເກດເຫັນໃນຕອນເລີ່ມຕົ້ນ.

ນອກຈາກນັ້ນ ສາເຫດຂອງຜົມບາງໃນຜູ້ຍິງກໍ່ບໍ່ໄດ້ມີພຽງແຕ່ຢ່າງດຽວ. ບາງກໍ່ມາຈາກຮໍໂມນ ບາງກໍ່ມາຈາກຄວາມຄຽດ ການເກີດລູກ ຫຼືການຂາດທາດເຫຼັກ. ເນື່ອງຈາກຄວາມໄວໃນການເປັນ ແລະ ໂອກາດຟື້ນຕົວແຕກຕ່າງກັນຕາມສາເຫດ ການແຍກແຍະປະເພດຂອງຜົມບາງກ່ອນຈຶ່ງເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງການດູແລ.

ເປັນຫຍັງຜົມຫຼົ່ນໃນຜູ້ຍິງຈຶ່ງເລີ່ມຈາກກາງຫົວ?

ຫົວໃຈຂອງຜົມບາງແບບຜູ້ຍິງແມ່ນປະກົດການທີ່ຮາກຜົມ (follicle) ຄ່ອຍໆນ້ອຍລົງ ຫຼືທີ່ເອີ້ນວ່າມິນິອາເຈີໄຣເຊຊັນ. ເມື່ອຮາກຜົມນ້ອຍລົງ ເສັ້ນຜົມທີ່ຄວນຈະໜາ ແລະ ຍາວ ກໍ່ຈະກາຍເປັນເສັ້ນຝອຍ ແລະ ສັ້ນລົງແທນ. ຄືກັບການຍ້າຍຕົ້ນໄມ້ຈາກກະຖາງໃຫຍ່ໄປໃສ່ກະຖາງນ້ອຍລົງເລື້ອຍໆ ຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນດຽວກັນກໍ່ຈະຄ່ອຍໆແຄບລົງ.

ຕົ້ນເຫດຫຼັກທີ່ເຮັດໃຫ້ຮາກຜົມນ້ອຍລົງແມ່ນ DHT (ໄດຮາຍໂດຣເທສໂຕສະເຕີໂຣນ ຮໍໂມນເພດຊາຍທີ່ເກີດຈາກເອນໄຊໃນຮ່າງກາຍປ່ຽນມາຈາກເທສໂຕສະເຕີໂຣນ). ເມື່ອ DHT ໄປຈັບກັບຕົວຮັບໃນຮາກຜົມທີ່ມີຄວາມອ່ອນໄຫວທາງພັນທຸກຳ ຮາກຜົມນັ້ນຈະຢຸດຊ່ວງເຕີບໂຕໄວກວ່າປົກກະຕິ ແລ້ວເຂົ້າສູ່ຊ່ວງພັກໄວກວ່າກຳນົດ. ຍິ່ງຊ່ວງເຕີບໂຕສັ້ນລົງເທົ່າໃດ ເສັ້ນຜົມກໍ່ຍິ່ງບໍ່ມີເວລາພຽງພໍທີ່ຈະໃຫຍ່ຂຶ້ນ.

ແຕ່ຜູ້ຍິງມັກຈະບໍ່ຄ່ອຍຜົມຮົ່ນຈົນເປັນບໍລິເວນຫົວລ້ານແບບຈະແຈ້ງຄືຜູ້ຊາຍ. ມີການລາຍງານວ່າຍີນທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດຜົມບາງແບບຜູ້ຊາຍ ກັບຍີນທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດຜົມບາງແບບຜູ້ຍິງແມ່ນແຕກຕ່າງກັນ ແລະ ໃນຜູ້ຍິງ ຮາກຜົມທີ່ອ່ອນໄຫວຈະກະຈາຍຢູ່ທົ່ວໜັງຫົວ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ບາງລົງທົ່ວທັງໜົວ ແທນທີ່ຈະບາງເປັນຈຸດໆ.

ຜົມຫຼົ່ນຈາກຮໍໂມນ ແລະ ຈາກຄວາມຄຽດຕ່າງກັນແນວໃດ?

ຜົມບາງໃນຜູ້ຍິງແບ່ງອອກເປັນສອງກຸ່ມໃຫຍ່ໆ. ໜຶ່ງແມ່ນຜົມບາງແບບຜູ້ຍິງທີ່ມາຈາກຮໍໂມນຕາມທີ່ອະທິບາຍຂ້າງເທິງ ອີກໜຶ່ງແມ່ນຜົມບາງຈາກຄວາມຄຽດ ຫຼືທີ່ເອີ້ນວ່າ telogen effluvium (ຜົມຮ່ວງໃນຊ່ວງພັກ). ທັງສອງແບບນີ້ມີຂະບວນການເປັນທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ.

ຜົມບາງຈາກຮໍໂມນເປັນການປ່ຽນແປງໂຄງສ້າງຂອງຮາກຜົມທີ່ຄ່ອຍໆນ້ອຍລົງ ຈຶ່ງໃຊ້ເວລາຫຼາຍປີ. ສ່ວນຜົມບາງຈາກຄວາມຄຽດແມ່ນໂຄງສ້າງຮາກຜົມຍັງເປັນປົກກະຕິ ແຕ່ເສັ້ນຜົມທີ່ຄວນຈະຢູ່ໃນຊ່ວງເຕີບໂຕ ຖືກດັນເຂົ້າສູ່ຊ່ວງພັກພ້ອມກັນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ບາງຄົນຈຶ່ງຮູ້ສຶກວ່າຜົມຮ່ວງເປັນກຳໆຢ່າງກະທັນຫັນ.

ເຫດຜົນທີ່ຕ້ອງແຍກສອງແບບນີ້ໃຫ້ອອກກໍ່ຄືໂອກາດຟື້ນຕົວແຕກຕ່າງກັນ. ຜົມບາງຈາກຄວາມຄຽດ ຖ້າສາເຫດຫາຍໄປ ຮາກຜົມສ່ວນຫຼາຍຈະກັບຄືນສູ່ປົກກະຕິ ແຕ່ຜົມບາງຈາກຮໍໂມນ ຖ້າປ່ອຍໄວ້ ຮາກຜົມຈະນ້ອຍລົງເລື້ອຍໆ.

ເປັນຫຍັງຜົມຈຶ່ງຮ່ວງຫຼັງຄອດລູກ ຫຼື ຜ່າຕັດ?

ເມື່ອຮ່າງກາຍປະສົບກັບຄວາມຄຽດຢ່າງໜັກ ຮາກຜົມຈຳນວນຫຼາຍຈະຢຸດຊ່ວງເຕີບໂຕພ້ອມກັນ ແລ້ວເຂົ້າສູ່ຊ່ວງພັກ. ປົກກະຕິແລ້ວ ຊ່ວງເຕີບໂຕ ແລະ ຊ່ວງພັກຂອງແຕ່ລະຮາກຜົມຈະບໍ່ຕົງກັນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຜົມຮ່ວງພຽງແຕ່ໜ້ອຍໆໃນແຕ່ລະມື້ ແຕ່ເມື່ອມີເຫດການໃຫຍ່ ຈັງຫວະນີ້ຈະຖືກປັບໃຫ້ຕົງກັນທັນທີ.

ການເກີດລູກເປັນຕົວຢ່າງທີ່ພົບເລື້ອຍ. ໃນລະຫວ່າງຖືພາ ການປ່ຽນແປງຂອງຮໍໂມນເຮັດໃຫ້ຮາກຜົມຈຳນວນຫຼາຍຄ້າງຢູ່ໃນຊ່ວງເຕີບໂຕດົນກວ່າປົກກະຕິ ແລ້ວຫຼັງເກີດລູກ ເມື່ອຮໍໂມນກັບຄືນສູ່ລະດັບເດີມ ຮາກຜົມເຫຼົ່ານັ້ນກໍ່ຈະເຂົ້າສູ່ຊ່ວງພັກພ້ອມກັນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຫຼາຍຄົນຈຶ່ງມີຜົມຮ່ວງໜັກໃນຊ່ວງ 2 ຫາ 4 ເດືອນຫຼັງເກີດລູກ.

ການຜ່າຕັດ ພະຍາດທີ່ມີໄຂ້ສູງ ການຫຼຸດນ້ຳໜັກຢ່າງໄວ ຫຼືຄວາມຄຽດທາງຈິດໃຈຢ່າງໜັກ ກໍ່ເຮັດວຽກໃນລັກສະນະດຽວກັນ. ອະທິບາຍວ່າຮ່າງກາຍຮັບຮູ້ເຫດການເຫຼົ່ານີ້ວ່າເປັນໄພຄຸກຄາມ ຈຶ່ງດຶງພະລັງງານອອກຈາກສ່ວນທີ່ບໍ່ຈຳເປັນເລັ່ງດ່ວນເຊັ່ນການເຕີບໂຕຂອງຜົມ. ໂຊກດີທີ່ຜົມບາງແບບນີ້ ສ່ວນຫຼາຍຈະຟື້ນຕົວເອງພາຍໃນ 4 ຫາ 12 ເດືອນ.

ທາດເຫຼັກ ແລະ ຕ່ອມໄທຣອຍກ່ຽວກັບຜົມຫຼົ່ນບໍ?

ເຊວຮາກຜົມແມ່ນໜຶ່ງໃນເຊວທີ່ແບ່ງຕົວໄວທີ່ສຸດໃນຮ່າງກາຍ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຖ້າຂາດສານອາຫານ ຫຼືອົກຊີເຈນພຽງໜ້ອຍດຽວ ຮາກຜົມກໍ່ຈະເປັນສ່ວນທຳອິດທີ່ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບ.

ເມື່ອຂາດທາດເຫຼັກ ຄວາມສາມາດຂອງເລືອດໃນການລຳລຽງອົກຊີເຈນໄປສູ່ເຊວຈະຫຼຸດລົງ. ມີການສຶກສາຫຼາຍໆອັນລາຍງານວ່າ ຜູ້ຍິງທີ່ມີລະດັບເຟີຣິຕິນໃນເລືອດ (ຄ່າທີ່ບອກປະລິມານທາດເຫຼັກສະສົມໃນຮ່າງກາຍ) ຕ່ຳ ມັກຈະປະສົບກັບຜົມບາງຈາກຄວາມຄຽດຫຼາຍກວ່າ. ແຕ່ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງເຟີຣິຕິນ ກັບຜົມບາງຍັງບໍ່ທັນມີບົດສະຫຼຸບທີ່ຈະແຈ້ງແທ້ໆ ຜົນການສຶກສາແຕ່ລະຄັ້ງກໍ່ຍັງມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢູ່.

ຮໍໂມນຈາກຕ່ອມໄທຣອຍກໍ່ມີຜົນຄ້າຍຄືກັນ. ຕ່ອມໄທຣອຍເປັນອະໄວຍະວະທີ່ຄວບຄຸມຄວາມໄວຂອງການເຜົາຜານທົ່ວຮ່າງກາຍ ດັ່ງນັ້ນ ຖ້າການເຮັດວຽກຂອງຕ່ອມໄທຣອຍຫຼຸດລົງ ຫຼືສູງເກີນໄປ ຄວາມໄວໃນການແບ່ງຕົວຂອງຮາກຜົມກໍ່ຈະປ່ວນຕາມໄປດ້ວຍ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຖ້າຜົມບາງໂດຍບໍ່ຮູ້ສາເຫດຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ການກວດລະດັບທາດເຫຼັກ ແລະ ຮໍໂມນໄທຣອຍໄປພ້ອມກັນຈຶ່ງເປັນປະໂຫຍດ.

ຜົມຫຼົ່ນທີ່ເກີດຮ່ວມກັບພະຍາດຮັງໄຂ່ມີຖົງນ້ຳຫຼາຍໃບ

ຜູ້ຍິງທີ່ເປັນພະຍາດຮັງໄຂ່ມີຖົງນ້ຳຫຼາຍໃບ (PCOS ພະຍາດທີ່ມີການຕົກໄຂ່ຜິດປົກກະຕິ ພ້ອມກັບຮໍໂມນເພດຊາຍທີ່ສູງຂຶ້ນຢ່າງກົງກັນຂ້າມ) ມັກຈະປະສົບກັບຜົມບາງໄປພ້ອມກັນ. ເປັນເພາະເມື່ອອັດຕາສ່ວນຮໍໂມນເພດຊາຍໃນຮ່າງກາຍສູງຂຶ້ນ ປະຕິກິລິຍາຮາກຜົມນ້ອຍລົງທີ່ຖືກກະຕຸ້ນໂດຍ DHT ຕາມທີ່ອະທິບາຍຂ້າງເທິງ ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນງ່າຍຂຶ້ນ.

ຜົມບາງຈາກ PCOS ມັກຈະປາກົດຮ່ວມກັບສິວ ປະຈຳເດືອນມາບໍ່ປົກກະຕິ ຫຼືຂົນຫຼາຍຜິດປົກກະຕິ (hirsutism ອາການທີ່ມີຂົນຂຶ້ນຫຼາຍຢູ່ໜ້າ ຫຼືຕາມຮ່າງກາຍ) ດັ່ງນັ້ນ ການສັງເກດວ່າຜົມບາງມາພ້ອມກັບອາການອື່ນຫຼືບໍ່ ຈຶ່ງເປັນປະໂຫຍດຕໍ່ການວິນິດໄສ.

ໃນກໍລະນີແບບນີ້ ການດູແລສະເພາະໜັງຫົວຢ່າງດຽວຈະບໍ່ສາມາດແກ້ໄຂຕົ້ນເຫດໄດ້. ຈຶ່ງແນະນຳໃຫ້ຮັກສາທີ່ຄວບຄຸມສົມດຸນຮໍໂມນໄປພ້ອມກັນ.

ການຮັກສາຜົມຫຼົ່ນແຕກຕ່າງຕາມສາເຫດແນວໃດ?

ເມື່ອສາເຫດຕ່າງກັນ ວິທີການດູແລກໍ່ຕ່າງກັນ. ວິທີການດູແລຫຼັກໆມີດັ່ງນີ້.

• ໄມນອກຊິດິລ (ຢາທາ): ເຊື່ອວ່າຊ່ວຍເພີ່ມການໄຫຼວຽນເລືອດອ້ອມຮາກຜົມ ແລະ ຍືດຊ່ວງເຕີບໂຕຂອງເສັ້ນຜົມ. ກົນໄກທີ່ແນ່ນອນຍັງບໍ່ທັນຮູ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນ ແຕ່ຄາດວ່າການຂະຫຍາຍເສັ້ນເລືອດຊ່ວຍໃຫ້ອາຫານໄປສູ່ຮາກຜົມໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ. ຫຼັງເລີ່ມໃຊ້ ຈະໃຊ້ເວລາ 4 ຫາ 12 ອາທິດຈຶ່ງຈະເຫັນຄວາມປ່ຽນແປງ ແລະ ຕ້ອງທາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຈຶ່ງຈະຄົງຜົນ.
• ສະໄປໂຣໂນແລກໂຕນ (ຢາກິນ): ຢາທີ່ໄປປິດກັ້ນຕົວຮັບແອນໂດຣເຈນໃນຮ່າງກາຍ ຈຶ່ງຫຼຸດການຈັບຕົວຂອງ DHT ກັບຮາກຜົມ. ໃຊ້ຫຼາຍໃນຜົມບາງແບບຜູ້ຍິງທີ່ມາຈາກຮໍໂມນ ແລະ ຕ້ອງໃຊ້ເວລາຫຼາຍເດືອນຈຶ່ງຈະເຫັນຜົນ.
• ການເສີມທາດເຫຼັກ ແລະ ຮໍໂມນໄທຣອຍ: ຫຼັກການແມ່ນເສີມສະເພາະເມື່ອຜົນກວດອອກມາຕ່ຳກວ່າປົກກະຕິ. ຖ້າຄ່າຢູ່ໃນລະດັບປົກກະຕິ ການກິນທາດເຫຼັກເສີມເອງໂດຍບໍ່ຈຳເປັນ ບໍ່ໄດ້ຖືກແນະນຳ.
• ການສະເກຼລິງໜັງຫົວ ແລະ ການທຳຄວາມສະອາດແບບອ່ອນໂຍນ: ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຮາກຜົມງອກໂດຍກົງ ແຕ່ຊ່ວຍປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ສະພາບແວດລ້ອມອ້ອມຮາກຜົມແຍ່ລົງຈາກການອັກເສບ ຫຼືນ້ຳມັນສ່ວນເກີນທີ່ໜັງຫົວ.

ການປັບຊີວິດປະຈຳວັນເພື່ອປ້ອງກັນຜົມຫຼົ່ນ

ຜົມແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງທີ່ສະທ້ອນສະພາບຂອງຮ່າງກາຍໄດ້ໂດຍກົງ. ດັ່ງນັ້ນ ການດູແລພື້ນຖານໃນຊີວິດປະຈຳວັນຈຶ່ງສຳຄັນກວ່າການເຮັດຫັດຖະການພິເສດ.

• ການຄວບຄຸມອາຫານຫຼາຍເກີນໄປ ຫຼືກິນໂປຣຕີນບໍ່ພຽງພໍ ຈະຫຼຸດວັດຖຸດິບທີ່ຮາກຜົມຕ້ອງການ ຈຶ່ງອາດເປັນສາເຫດຂອງຜົມບາງຈາກຄວາມຄຽດໄດ້.
• ການຍ້ອມຜົມເລື້ອຍໆ ຫຼືການດັດຜົມດ້ວຍຄວາມຮ້ອນສູງ ຈະທຳລາຍເສັ້ນຜົມຫຼາຍກວ່າຮາກຜົມ ແຕ່ຖ້າໜັງຫົວລະຄາຍເຄືອງຮ່ວມນຳ ກໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ການຟື້ນຕົວຊ້າລົງ.
• ການນອນບໍ່ພຽງພໍ ຫຼືຄວາມຄຽດຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຮູ້ກັນວ່າຈະລົບກວນສົມດຸນຮໍໂມນທົ່ວຮ່າງກາຍ ແລະ ເພີ່ມໂອກາດເກີດຜົມບາງຈາກຄວາມຄຽດ.
• ຖ້າຜົມບາງແບບກະທັນຫັນ ແລະ ເຫັນໄດ້ຊັດຕໍ່ເນື່ອງຫຼາຍກວ່າສອງສາມເດືອນ ການໄປພົບແພດຜິວໜັງເພື່ອວິນິດໄສສາເຫດ ຈະດີກວ່າການວິນິດໄສເອງ ແລະ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຟື້ນຕົວໄວຂຶ້ນ.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).