ສິວຜູ້ໃຫຍ່: ສາເຫດ ສ່ວນປະກອບດູແລ ແລະ ເມື່ອໃດຄວນພົບແພດຜິວໜັງ

ອາຍຸກາຍ 20 ປີໄປແລ້ວ ແຕ່ສິວຍັງກັບຂຶ້ນມາອີກ ຫຼາຍຄົນຮູ້ສຶກງົງ ແລະ ບໍ່ສະບາຍໃຈ. ຖ້າຊ່ວງໄວລຸ້ນສິວມັກຂຶ້ນເປັນເມັດນ້ອຍໆຫຼາຍຈຸດຢູ່ໜ້າຜາກ ແລະ ອ້ອມດັງ ສິວຜູ້ໃຫຍ່ກັບມັກຂຶ້ນລວມກັນຢູ່ແຄບຄາງ ແລະ ອ້ອມປາກ. ນອກຈາກນັ້ນຍັງເປັນຕຸ່ມແດງແຂງ ບໍ່ແມ່ນເມັດຕື້ນໆ ແລະ ຢູ່ດົນກວ່າຈະຫາຍ.

ຍ້ອນຊື່ວ່າ "ສິວ" ຄືກັນ ຫຼາຍຄົນຈຶ່ງເຂົ້າໃຈວ່າວິທີດູແລກໍຄືກັນ. ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ ສິວຜູ້ໃຫຍ່ບໍ່ແມ່ນພຽງບັນຫາຢູ່ຜິວໜັງຊັ້ນນອກ ແຕ່ເປັນຜົນມາຈາກຮໍໂມນພາຍໃນຮ່າງກາຍ ແລະ ເກາະປ້ອງກັນຜິວທີ່ພົວພັນກັນຢ່າງໃກ້ຊິດ. ຖ້າເຂົ້າໃຈຫຼັກການວ່າເປັນຫຍັງບໍລິເວນຈຶ່ງແຕກຕ່າງ ແລະ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ຄ່ອຍຫາຍ ທິດທາງການດູແລກໍຈະຊັດເຈນຂຶ້ນຫຼາຍ.

ສິວຜູ້ໃຫຍ່ຂຶ້ນຕ່າງຈາກສິວໄວລຸ້ນແນວໃດ?

ສິວໄວລຸ້ນມັກແຜ່ກະຈາຍທົ່ວໜ້າ ທັງໜ້າຜາກ ດັງ ແລະ ແກ້ມ. ເປັນຍ້ອນໃນຊ່ວງນີ້ ຮໍໂມນເພດຜະລິດອອກມາເພີ່ມຂຶ້ນທົ່ວຮ່າງກາຍ ຕ່ອມນ້ຳມັນທົ່ວໃບໜ້າຈຶ່ງຖືກກະຕຸ້ນພ້ອມກັນໝົດ.

ສ່ວນສິວຜູ້ໃຫຍ່ກັບມີແນວໂນ້ມເກີດຂຶ້ນສະເພາະບໍລິເວນແຄບໆ ເຊັ່ນແຄບຄາງ ອ້ອມປາກ ຫຼືອ້ອມຄໍ. ແລະ ເມື່ອຂຶ້ນມາເທື່ອໜຶ່ງ ກໍມັກຄ້າງແດງຢູ່ດົນ ແລ້ວກັບຂຶ້ນຊ້ຳຢູ່ບໍລິເວນເກົ່າ. ຕ່າງຈາກສິວໄວລຸ້ນທີ່ແຜ່ກະຈາຍທົ່ວ ສິວຜູ້ໃຫຍ່ຄືກັບຕ່ອມນ້ຳມັນສະເພາະບໍລິເວນນັ້ນມີປະຕິກິລິຍາອ່ອນໄຫວເປັນພິເສດຫຼາຍກວ່າ.

ນອກຈາກນັ້ນ ສິວໄວລຸ້ນມັກຫາຍໄປເອງຕາມທຳມະຊາດ ແຕ່ສິວຜູ້ໃຫຍ່ຈະຍັງກັບຂຶ້ນຊ້ຳຢູ່ ຕາບໃດທີ່ພຶດຕິກຳການໃຊ້ຊີວິດ ແລະ ຮອບຮໍໂມນຍັງບໍ່ປ່ຽນແປງ. ເພາະສາເຫດຂອງມັນບໍ່ແມ່ນຂະບວນການເຕີບໂຕຄັ້ງດຽວ ແຕ່ເປັນສັນຍານທີ່ວົນຊ້ຳທຸກເດືອນ.

ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຂຶ້ນຢູ່ແນວຄາງ ແລະ ອ້ອມປາກ?

ຜິວໜັງບໍລິເວນແຄບຄາງ ແລະ ອ້ອມປາກ ມີຕົວຮັບ (receptor) ທີ່ຕອບສະໜອງຕໍ່ຮໍໂມນແອນໂດຣເຈນ (androgen, ຮໍໂມນເພດຊາຍ ຊຶ່ງມີຢູ່ໃນຮ່າງກາຍເພດຍິງນຳໜ້ອຍໜຶ່ງ) ໜາແໜ້ນກວ່າບໍລິເວນອື່ນ. ໃຫ້ນຶກພາບຕົວຮັບຄືກັບກະແຈລ໋ອກທີ່ຕອບສະໜອງເມື່ອຮໍໂມນມາເຄາະປະຕູ. ບໍລິເວນໃດມີກະແຈລ໋ອກຫຼາຍ ບໍລິເວນນັ້ນກໍຕອບສະໜອງແຮງກວ່າ ເຖິງແມ່ນຮັບຮໍໂມນປະລິມານເທົ່າກັນ.

ຈຸດໜຶ່ງທີ່ໜ້າສົນໃຈຄື ຄົນທີ່ເປັນສິວຜູ້ໃຫຍ່ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີລະດັບຮໍໂມນເພດຊາຍສູງກວ່າປົກກະຕິໃນຜົນກວດເລືອດ. ກົງກັນຂ້າມ ລະດັບຮໍໂມນມັກຢູ່ໃນຊ່ວງປົກກະຕິ ແຕ່ຕ່ອມນ້ຳມັນຢູ່ແຄບຄາງ ແລະ ອ້ອມປາກກັບຕອບສະໜອງຕໍ່ຮໍໂມນນັ້ນອ່ອນໄຫວກວ່າ. ໝາຍຄວາມວ່າ ບັນຫາບໍ່ໄດ້ຢູ່ທີ່ປະລິມານຮໍໂມນ ແຕ່ຢູ່ທີ່ຜິວບໍລິເວນນັ້ນຮັບຮູ້ໄດ້ອ່ອນໄຫວຫຼາຍປານໃດ.

ເມື່ອຕົວຮັບນີ້ຖືກກະຕຸ້ນ ຕ່ອມນ້ຳມັນຈະຜະລິດນ້ຳມັນອອກມາຫຼາຍກວ່າປົກກະຕິ. ນ້ຳມັນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນໄປອຸດປາກຮູຂຸມຂົນ ແລ້ວເຊື້ອສິວ (Cutibacterium acnes) ກໍເພີ່ມຈຳນວນຢູ່ພາຍໃນ ນຳໄປສູ່ສິວອັກເສບແດງ ແລະ ແຂງ.

ນອກຈາກນັ້ນ ແຄບຄາງຍັງເປັນບໍລິເວນທີ່ຖືກສຳຜັດເລື້ອຍໆຈາກໜ້າກາກອະນາໄມ ຜ້າພັນຄໍ ຫຼືມືຂອງເຮົາເອງ ຈຶ່ງມີການລະຄາຍເຄືອງທາງກາຍະພາບເພີ່ມເຂົ້າມາອີກ. ເມື່ອຕ່ອມນ້ຳມັນທີ່ອ່ອນໄຫວຢູ່ແລ້ວຕ້ອງພະບກັບການເສຍດສີເພີ່ມອີກ ຮູຂຸມຂົນກໍອຸດຕັນງ່າຍຂຶ້ນ ແລະ ຟື້ນຕົວຊ້າກວ່າບໍລິເວນອື່ນ.

ຜົນຂອງຄວາມຄຽດ ແລະ ການນອນບໍ່ພໍ

ເມື່ອຮ່າງກາຍຄຽດ ຮໍໂມນຄອກຕິໂຊລ (cortisol) ຈະເພີ່ມຂຶ້ນ. ຄອກຕິໂຊລເປັນຮໍໂມນທີ່ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍຕື່ນຕົວໃນສະຖານະການວິກິດ ແລະ ຕ່ອມນ້ຳມັນກໍຕອບສະໜອງຕໍ່ສັນຍານນີ້ນຳ ໂດຍຜະລິດນ້ຳມັນອອກມາຫຼາຍຂຶ້ນ.

ດ້ວຍເຫດນີ້ ຫຼາຍຄົນຈຶ່ງຮູ້ສຶກວ່າສິວຢູ່ຄາງ ແລະ ອ້ອມປາກຮ້າຍແຮງຂຶ້ນໃນຊ່ວງທີ່ຄຽດ ເຊັ່ນຊ່ວງສອບເສັງ ຫຼືກຳນົດສົ່ງງານ. ໃນຄວາມເປັນຈິງກໍມີການສຶກສາຫຼາຍສະບັບລາຍງານວ່າ ຄ່າຄວາມຄຽດຍິ່ງສູງ ສິວກໍຍິ່ງຮ້າຍແຮງຂຶ້ນ. ແຕ່ຄວາມຄຽດຢ່າງດຽວບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເກີດສິວ ເວົ້າໃຫ້ຖືກຕ້ອງກວ່າ ຄວາມຄຽດແມ່ນມາເສີມນ້ຳມັນເພີ່ມໃສ່ຕ່ອມນ້ຳມັນທີ່ອ່ອນໄຫວຢູ່ກ່ອນແລ້ວ.

ການນອນບໍ່ພຽງພໍກໍເຮັດວຽກຄ້າຍຄືກັນ. ຖ້ານອນບໍ່ພຽງພໍ ຈັງຫວະຄອກຕິໂຊລກໍປ່ວນ ແລະ ເວລາທີ່ຮ່າງກາຍໃຊ້ຟື້ນຟູເກາະປ້ອງກັນຜິວກໍຫຼຸດລົງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຫຼັງຈາກອົດນອນຫຼາຍຄືນ ຫຼາຍຄົນຈຶ່ງພົບວ່າມີສິວຂຶ້ນຢູ່ບໍລິເວນທີ່ປົກກະຕິບໍ່ເຄີຍເປັນ.

ການນອນ ແລະ ຄວາມຄຽດຍັງມີຄວາມພົວພັນກັນທັງສອງທາງ. ຄວາມຄຽດລົບກວນການນອນ ແລ້ວການນອນທີ່ບໍ່ພຽງພໍກໍດຶງຮໍໂມນຄວາມຄຽດໃຫ້ສູງຂຶ້ນອີກ ກາຍເປັນວົງຈອນອຸບາທະວ່າຮ້າຍ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນຍາມທີ່ສິວຮ້າຍແຮງ ການຮັກສາເວລານອນໃຫ້ພຽງພໍຈຶ່ງສຳຄັນບໍ່ແພ້ການດູແລດ້ວຍສານອາຄາໄທ.

ເປັນຫຍັງສິວຄາງຈຶ່ງຮ້າຍຂຶ້ນກ່ອນມີປະຈຳເດືອນ?

ນັບແຕ່ໄຂ່ຕົກຈົນເຖິງກ່ອນປະຈຳເດືອນມາ ຮໍໂມນໂປຣເຈສເຕີໂຣນ (progesterone) ຈະເພີ່ມຂຶ້ນ. ໂປຣເຈສເຕີໂຣນມີຄຸນສົມບັດເຮັດໃຫ້ຕ່ອມນ້ຳມັນບວມຂຶ້ນເລັກນ້ອຍ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ປາກຮູຂຸມຂົນແຄບກວ່າປົກກະຕິໃນຊ່ວງນີ້.

ພ້ອມກັນນັ້ນ ຮໍໂມນເອສໂຕຣເຈນ (estrogen) ຊຶ່ງຊ່ວຍຮັກສາຜິວໃຫ້ນຸ້ມນວນ ແລະ ຊຸ່ມຊື່ນ ກໍຈະຫຼຸດຕ່ຳລົງ. ເມື່ອແຮງກົດຄຸມຫຼຸດລົງ ສັນຍານຮໍໂມນແອນໂດຣເຈນກໍໂດດເດັ່ນຂຶ້ນມາທຽບກັນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນຊ່ວງປະມານໜຶ່ງອາທິດກ່ອນປະຈຳເດືອນມາ ຫຼາຍຄົນຈຶ່ງມີສິວຂຶ້ນລວມກັນຢູ່ແຄບຄາງ.

ຮູບແບບນີ້ວົນຊ້ຳເດືອນລະຄັ້ງ ສະນັ້ນຖ້າບັນທຶກໄວ້ວ່າສິວຮ້າຍແຮງຂຶ້ນຊ່ວງໃດ ກໍຈະຊ່ວຍໃຫ້ຮູ້ຈັກຮອບຂອງຜິວຕົນເອງໄດ້ດີຂຶ້ນ. ເມື່ອຮູ້ຮອບແລ້ວ ກໍສາມາດເສີມການດູແລໃຫ້ເຂັ້ມຂຶ້ນເລັກນ້ອຍໃນຊ່ວງນັ້ນໄດ້.

ວິທີດູແລຕໍ່ເນື່ອງດ້ວຍສ່ວນປະກອບອ່ອນໂຍນ

ສິວຜູ້ໃຫຍ່ມັກອ່ອນໄຫວຕໍ່ການລະຄາຍເຄືອງ ຈຶ່ງເໝາະໃຊ້ສານອາຄາໄທທີ່ອ່ອນໂຍນຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີຫຼາຍກວ່າ. ສານດັ່ງລຸ່ມນີ້ຖືກລາຍງານວ່າຊ່ວຍໄດ້:

• niacinamide: ຊ່ວຍປັບຄວາມສົມດຸນການຜະລິດນ້ຳມັນ ແລະ ເສີມຄວາມແຂງແຮງໃຫ້ເກາະປ້ອງກັນຜິວ. ເມື່ອເກາະແຂງແຮງຂຶ້ນ ຜິວກໍຕອບສະໜອງຕໍ່ສິ່ງກະຕຸ້ນພາຍນອກໜ້ອຍລົງ ຈຶ່ງຊ່ວຍຫຼຸດໂອກາດເກີດສິວໃໝ່.
• azelaic acid: ຊ່ວຍຫຼຸດການສະສົມຂອງເຊລຜິວແກ່ພາຍໃນຮູຂຸມຂົນ ພ້ອມທັງຄວບຄຸມການເພີ່ມຈຳນວນຂອງເຊື້ອສິວ. ເປັນສານທີ່ກົດຄວບຄຸມທັງສອງສາເຫດພ້ອມກັນ ຄື ຮູຂຸມຂົນອຸດຕັນ ແລະ ການອັກເສບ.
• retinoid (ລວມທັງ retinol): ຊ່ວຍໃຫ້ເຊລຜິວແກ່ພາຍໃນຮູຂຸມຂົນຫຼຸດອອກຕາມປົກກະຕິ ບໍ່ຈັບກ້ອນກັນ. ໂດຍທົ່ວໄປຕ້ອງໃຊ້ຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີປະມານ 8 ຫາ 12 ອາທິດ ຈຶ່ງຈະເລີ່ມເຫັນຜົນ ດັ່ງນັ້ນຢ່າຢຸດໃຊ້ພຽງເພາະຍັງບໍ່ເຫັນຜົນໃນຊ່ວງທຳອິດ.
• salicylic acid (BHA): ລະລາຍໃນນ້ຳມັນໄດ້ດີ ຈຶ່ງສາມາດເຂົ້າໄປເຖິງພາຍໃນຮູຂຸມຂົນທີ່ມີນ້ຳມັນອຸດຕັນ ແລ້ວຈັດການເຊລຜິວແກ່ພາຍໃນ. ເໝາະກັບບໍລິເວນແຄບຄາງທີ່ມີນ້ຳມັນຫຼາຍ ຫຼາຍກວ່າ AHA ທີ່ລະລາຍໃນນ້ຳ.
• benzoyl peroxide: ຊ່ວຍຫຼຸດຈຳນວນເຊື້ອສິວໂດຍກົງ. ແຕ່ອາດເຮັດໃຫ້ລະຄາຍເຄືອງໄດ້ ຈຶ່ງຄວນເລີ່ມຈາກຄວາມເຂັ້ມຂຸ້ນຕ່ຳກ່ອນ ແລະ ຖ້າໃຊ້ຮ່ວມກັບສານອື່ນອາດລະຄາຍເຄືອງຫຼາຍຂຶ້ນ ຈຶ່ງແນະນຳໃຫ້ແຍກເວລາໃຊ້.

ແທນທີ່ຈະໃຊ້ສານທັງໝົດພ້ອມກັນ ຄວນເລີ່ມຈາກໜຶ່ງຫຼືສອງຊະນິດກ່ອນ ແລ້ວເບິ່ງວ່າຜິວປັບຕົວແນວໃດ ກ່ອນຈະເພີ່ມຊະນິດອື່ນເຂົ້າມາ ວິທີນີ້ຈະຊ່ວຍຫຼຸດການລະຄາຍເຄືອງໄດ້.

ເມື່ອໃດຄວນໄປພົບແພດຜິວໜັງ?

ຖ້າດູແລເອງຢູ່ບ້ານແລ້ວ ແຕ່ຕຸ່ມແດງຍັງກັບຂຶ້ນຊ້ຳຫຼາຍກວ່າໜຶ່ງເດືອນ ຫຼືເລີ່ມມີຮອຍດຳ ຫຼືແຜເປັນຢູ່ບໍລິເວນທີ່ສິວຫາຍໄປແລ້ວ ຖືວ່າເປັນສັນຍານທີ່ຄວນປຶກສາແພດຜິວໜັງ. ເພາະຖ້າກົດການອັກເສບໄດ້ກ່ອນທີ່ຈະເປັນຮອຍ ກໍຈະຊ່ວຍຫຼຸດຮອຍທີ່ຈະຄ້າງຢູ່ພາຍຫຼັງໄດ້.

ສິວທີ່ກັບຂຶ້ນຊ້ຳສະເພາະຢູ່ແຄບຄາງ ບາງກໍລະນີການທາຢາພາຍນອກຢ່າງດຽວອາດບໍ່ພຽງພໍ ແພດຜິວໜັງຈຶ່ງອາດພິຈາລະນາຢາກິນ ຫຼືການປັບຮໍໂມນຮ່ວມນຳ. ວິທີໃດເໝາະສົມທີ່ສຸດຈະຂຶ້ນກັບຕຳແໜ່ງ ແລະ ລະດັບຄວາມຮຸນແຮງຂອງສິວ ພ້ອມທັງຄວາມພົວພັນກັບຮອບປະຈຳເດືອນ.

ນອກຈາກນັ້ນ ຖ້າມີສິວຂຶ້ນພ້ອມກັບຂົນຂຶ້ນຫຼາຍ ຫຼືຮອບປະຈຳເດືອນປ່ຽນເປັນບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ ຄວນກວດເບິ່ງພາບລວມຂອງຮໍໂມນນຳ ບໍ່ພຽງແຕ່ບັນຫາຜິວໜັງຢ່າງດຽວ. ເພາະຜິວໜັງມັກເປັນຊ່ອງທາງທີ່ສະທ້ອນສັນຍານພາຍໃນຮ່າງກາຍອອກມາໃຫ້ເຫັນ.

ຫຼັງເລີ່ມການຮັກສາ ໂດຍທົ່ວໄປຕ້ອງໃຊ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງປະມານ 4 ຫາ 12 ອາທິດ ຈຶ່ງຈະເລີ່ມເຫັນການປ່ຽນແປງ. ຍ້ອນສິວຜູ້ໃຫຍ່ບໍ່ແມ່ນເກີດຄັ້ງດຽວແລ້ວຈົບ ແຕ່ເກີດຢູ່ເທິງຮອບທີ່ວົນຊ້ຳຢູ່ຕະຫຼອດ ການອົດທົນເບິ່ງຜົນຂອງວິທີດຽວໃຫ້ພຽງພໍ ຈຶ່ງດີກວ່າການປ່ຽນວິທີແບບຮີບຮ້ອນ.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).