ສິວຈາກຮໍໂມນ ສາເຫດ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເປັນຊ້ຳທີ່ຄາງ ແລະ ຮອບປາກ

ຫຼາຍຄົນຮູ້ສຶກວ່າສິວກັບຍິ່ງໜັກຂຶ້ນຫຼັງຈາກໂຕເປັນຜູ້ໃຫຍ່ແລ້ວ. ໂດຍສະເພາະຖ້າມີຕຸ່ມຂຶ້ນຊ້ຳຢູ່ບ່ອນດຽວກັນຕາມແນວຄາງແລະຮອບປາກ ນັ້ນອາດບໍ່ແມ່ນສິວແບບໄວລຸ້ນທຳມະດາ ແຕ່ມີສາເຫດເລິກກວ່ານັ້ນ ນັ້ນກໍຄືຮໍໂມນ. ມັນບໍ່ແມ່ນພຽງບັນຫາຢູ່ຜິວໜັງຊັ້ນນອກເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ເປັນການປ່ຽນແປງທີ່ເກີດຈາກສັນຍານຮໍໂມນພາຍໃນຮ່າງກາຍກະຕຸ້ນຕ່ອມໄຂມັນຢູ່ຕະຫຼອດ ສະນັ້ນຫຼາຍຄັ້ງພຽງແຕ່ປ່ຽນເຄື່ອງສຳອາງກໍບໍ່ດີຂຶ້ນເທົ່າໃດ. ບົດຄວາມນີ້ຈະອະທິບາຍໃຫ້ເຫັນວ່າເປັນຫຍັງສິວຈຶ່ງມັກຂຶ້ນຊ້ຳຢູ່ຄາງແລະຮອບປາກ ໂດຍໄລ່ຈາກສາເຫດຫຼັກໆ.

ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເປັນຊ້ຳທີ່ຄາງ ບໍ່ແມ່ນໜ້າຜາກ?

ໜ້າຜາກແລະດັງເປັນບ່ອນທີ່ມີຕ່ອມໄຂມັນຫຼາຍຢູ່ແລ້ວ ຈຶ່ງມັກເປັນສິວມາຕັ້ງແຕ່ໄວລຸ້ນ. ແຕ່ຄາງ, ຮອບປາກ ແລະແນວຄາງແມ່ນແຕກຕ່າງກັນ. ຕ່ອມໄຂມັນຢູ່ບ່ອນນີ້ມີໂຕຮັບຮໍໂມນເພດຊາຍລວມໂຕກັນໜາແໜ້ນເປັນພິເສດ.

ໃຫ້ນຶກເຖິງໂຕຮັບເປັນຄືກັບແມ່ກະແຈທີ່ຄອຍຮັບກຸນແຈຊື່ວ່າຮໍໂມນ. ຍິ່ງມີແມ່ກະແຈຫຼາຍປານໃດ ຕ່ອມໄຂມັນບ່ອນນັ້ນກໍຈະຕອບສະໜອງແຮງຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ ເຖິງວ່າຮໍໂມນຈະໝູນວຽນຢູ່ໃນປະລິມານດຽວກັນກໍຕາມ. ສະນັ້ນເມື່ອຮໍໂມນໃນຮ່າງກາຍປ່ຽນແປງພຽງແຕ່ໜ້ອຍດຽວ ສັນຍານກໍຈະສະແດງອອກຢູ່ຄາງແລະຮອບປາກກ່ອນໝູ່ ແລະບ່ອນດຽວກັນນັ້ນກໍຈະເປັນສິວຊ້ຳໆ.

ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ແຕ່ລະບ່ອນຢູ່ໜ້າດຽວກັນຕອບສະໜອງບໍ່ຄືກັນ. ໜ້າຜາກກັບດັງມີຕ່ອມໄຂມັນຫຼາຍຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິວມາແຕ່ໄວລຸ້ນ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ໄວຕໍ່ການປ່ຽນແປງຂອງຮໍໂມນເທົ່າໃດ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ຄາງແລະຮອບປາກເຖິງວ່າຈະມີຕ່ອມໄຂມັນໜ້ອຍກວ່າ ແຕ່ມີແມ່ກະແຈຫຼືໂຕຮັບໜາແໜ້ນກວ່າ ຈຶ່ງຕອບສະໜອງກ່ອນທຸກຄັ້ງທີ່ຮໍໂມນຂຶ້ນລົງ. ຫຼາຍຄົນຈຶ່ງຮູ້ສຶກວ່າບ່ອນທີ່ເປັນສິວປ່ຽນໄປເມື່ອອາຍຸຫຼາຍຂຶ້ນ.

ຮໍໂມນເພດຊາຍກະຕຸ້ນຕ່ອມໄຂມັນແນວໃດ?

ຕ່ອມໄຂມັນເປັນຄືກັບໂຮງງານນ້ອຍໆທີ່ຜະລິດນ້ຳມັນຢູ່ໃນຜິວໜັງ. ຕົວກົດປຸ່ມເປີດເຄື່ອງຈັກນີ້ກໍຄືຮໍໂມນເພດຊາຍ ຫຼືທີ່ເອີ້ນວ່າແອນໂດຣເຈນ (androgen). ໃນຮ່າງກາຍຜູ້ຍິງກໍມີແອນໂດຣເຈນຢູ່ຄືກັນ ແລະເມື່ອປະລິມານມັນເພີ່ມຂຶ້ນພຽງໜ້ອຍດຽວຈາກການຕົກໄຂ່ ຫຼືຄວາມຄຽດ ຕ່ອມໄຂມັນກໍຈະຮັບຮູ້ໄດ້ ແລະເພີ່ມການຜະລິດນ້ຳມັນຂຶ້ນທັນທີ.

ບັນຫາບໍ່ໄດ້ຢູ່ພຽງແຕ່ນ້ຳມັນເພີ່ມຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ. ແອນໂດຣເຈນຍັງເຮັດໃຫ້ເຊວຂີ້ໄຄຢູ່ປາກຮູຂຸມຂົນຜະລິດໄວຂຶ້ນ ແລະໜາຂຶ້ນນຳ. ເມື່ອນ້ຳມັນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນກັບຂີ້ໄຄທີ່ໜາຂຶ້ນຈັບກ້ອນກັນຢູ່ປາກຮູຂຸມຂົນ ຮູລະບາຍກໍຈະຄັບແຄບລົງ ແລະກາຍເປັນສະພາບແວດລ້ອມທີ່ເໝາະສົມໃຫ້ເຊື້ອສິວເຕີບໂຕໄດ້ດີ.

ເປັນຫຍັງສິວຄາງຈຶ່ງເລິກ ແລະ ຕຶບໆ?

ສິວທີ່ຂຶ້ນຢູ່ຄາງໃຫ້ຄວາມຮູ້ສຶກແຕກຕ່າງຈາກສິວຫົວດຳຫົວຂາວທີ່ໜ້າຜາກ. ເມື່ອລູບຈະຮູ້ສຶກແຂງແລະປວດຕຸບໆ ເຖິງແມ່ນຂ້າງນອກເບິ່ງຄືສິວນ້ອຍ ແຕ່ຫຼາຍຄັ້ງມັນຝັງເລິກຢູ່ໃນຊັ້ນຜິວໜັງ.

ເມື່ອປາກຮູຂຸມຂົນອຸດຕັນ ນ້ຳມັນແລະຂີ້ໄຄກໍຖືກກັກຢູ່ພາຍໃນ ເຊື້ອສິວກໍເພີ່ມຈຳນວນຂຶ້ນ ແລະປ່ອຍສານກໍ່ໃຫ້ເກີດການອັກເສບອອກມາ. ບັນຫາຄືຈຸດທີ່ອຸດຕັນນັ້ນຢູ່ໃກ້ຊັ້ນໜັງແທ້ (dermis) ບໍ່ແມ່ນຢູ່ຜິວໜັງຊັ້ນນອກ. ເມື່ອການອັກເສບບໍ່ຢຸດຢູ່ຊັ້ນຕື້ນ ແຕ່ລາມລົງໄປເຖິງເນື້ອເຍື່ອຊັ້ນເລິກ ກໍຈະກາຍເປັນກ້ອນແດງແຂງ ຫຼືກາຍເປັນຖົງນ້ຳທີ່ລູບແລ້ວຮູ້ສຶກຄືກ້ອນນ້ຳ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ມັນຢູ່ດົນກວ່າ ແລະຖີ້ມຮອຍໄດ້ງ່າຍກວ່າສິວຫົວດຳຫົວຂາວທຳມະດາ.

ຊັ້ນໜັງແທ້ແມ່ນຊັ້ນທີ່ມີເສັ້ນໄຍໂປຣຕີນຄໍລາເຈນຖັກແໜ້ນເປັນໂຄງສ້າງຄ້ຳຈູນຜິວໜັງ. ເມື່ອການອັກເສບແຕະໂຄງສ້າງນີ້ ຮ່າງກາຍຈະຮີບຊ້ອມແປງເນື້ອເຍື່ອຄືນຢ່າງເລັ່ງດ່ວນ ຖ້າຂະບວນການນີ້ບໍ່ລຽບງ່າຍ ຮອຍກໍຈະຍຸບເປັນຂຸມ ຫຼືກົງກັນຂ້າມ ນູນໜາຂຶ້ນ. ຕ່າງຈາກສິວທຳມະດາທີ່ຈົບຢູ່ຊັ້ນຜິວ ສິວທີ່ຄາງຈຶ່ງມີໂອກາດກາຍເປັນຮອຍແປ້ວສູງກວ່າ ຍ້ອນຄວາມເລິກຂອງການອັກເສບບໍ່ຄືກັນ.

ເປັນຫຍັງກ່ອນມີປະຈຳເດືອນສິວຄາງຈຶ່ງຮຸນແຮງຂຶ້ນ?

ຜູ້ຍິງຫຼາຍຄົນຮູ້ສຶກວ່າສິວມັກຂຶ້ນທີ່ຄາງກ່ອນມາປະຈຳເດືອນ 2-3 ວັນ. ນີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງບັງເອີນ. ຫຼັງຈາກຕົກໄຂ່ ຮໍໂມນໂປຣເຈສເຕີໂຣນ (progesterone) ຈະເພີ່ມຂຶ້ນ ແລະຮໍໂມນນີ້ກໍມີຄຸນສົມບັດກະຕຸ້ນຕ່ອມໄຂມັນຄືກັນ.

ໃນຊ່ວງນີ້ຮ່າງກາຍຍັງມີແນວໂນ້ມກັກນ້ຳໄວ້ໃນຮ່າງກາຍ ເຮັດໃຫ້ປາກຮູຂຸມຂົນບວມນ້ອຍໆນຳ. ເມື່ອຮູທີ່ແຄບລົງກັບນ້ຳມັນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນ ກໍງ່າຍທີ່ຈະອຸດຕັນກວ່າປົກກະຕິ. ນອກຈາກນັ້ນ ໃນຊ່ວງນີ້ອັດຕາສ່ວນຂອງເອສໂຕຣເຈນ (estrogen) ຈະຫຼຸດລົງ ຮໍໂມນນີ້ປົກກະຕິຈະຊ່ວຍກົດການຜະລິດໄຂມັນ ດັ່ງນັ້ນເມື່ອສົມດຸນນີ້ເສຍໄປ ຕ່ອມໄຂມັນກໍບໍ່ຖືກຄວບຄຸມ ແລະເຮັດວຽກໜັກຂຶ້ນ.

ຮູບແບບນີ້ຈະດຳເນີນຕໍ່ໄປຕະຫຼອດຊ່ວງຫຼັງຕົກໄຂ່ຈົນເຖິງກ່ອນມາປະຈຳເດືອນ ຫຼືທີ່ເອີ້ນວ່າໄລຍະລູທຽນ (luteal phase). ສະນັ້ນເມື່ອປະຈຳເດືອນມາໄດ້ 2-3 ວັນ ແລະຮໍໂມນຄືນສູ່ສະພາບປົກກະຕິ ສິວກໍມັກຈະຄ່ອຍໆດີຂຶ້ນເອງ. ຖ້າສິວຂຶ້ນຢູ່ຄາງໃນຊ່ວງເວລາດຽວກັນທຸກເດືອນ ນັ້ນບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າດູແລຜິວບໍ່ດີ ແຕ່ເປັນສັນຍານວ່າກຳລັງເປັນໄປຕາມຮອບຮໍໂມນທຳມະຊາດ.

ຕ່າງຈາກສິວຕອນໄວລຸ້ນແນວໃດ?

ສິວໄວລຸ້ນມັກກະຈາຍທົ່ວໜ້າຜາກແລະດັງ ຫຼືບ່ອນທີ່ເອີ້ນວ່າ T-zone ທີ່ມີຕ່ອມໄຂມັນຫຼາຍຢູ່ແລ້ວ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ສິວຮໍໂມນຂອງຜູ້ໃຫຍ່ມັກລວມຢູ່ບໍລິເວນແຄບໆເຊັ່ນຄາງ, ແນວຄາງ ແລະຮອບປາກ. ດັ່ງທີ່ກ່າວມາຂ້າງເທິງ ນີ້ແມ່ນຍ້ອນຕ່ອມໄຂມັນບ່ອນນີ້ມີໂຕຮັບຮໍໂມນຫຼາຍກວ່າ.

ຮູບຮ່າງກໍແຕກຕ່າງກັນ. ສິວໄວລຸ້ນສ່ວນຫຼາຍເປັນຫົວດຳຫົວຂາວທີ່ຕື້ນ ໃນຂະນະທີ່ສິວຮໍໂມນຂອງຜູ້ໃຫຍ່ມັກເປັນກ້ອນແດງແຂງ ຫຼືຖົງນ້ຳ. ແລະເມື່ອຂຶ້ນຄັ້ງໜຶ່ງແລ້ວກໍມັກຢູ່ດົນເປັນອາທິດ ແລ້ວກັບຄືນມາຂຶ້ນຢູ່ບໍລິເວນເກົ່າຊ້ຳໆ.

ຄວາມຄຽດມີຜົນຕໍ່ສິວແນວໃດ?

ເມື່ອຮ່າງກາຍຄຽດ ຈະປ່ອຍຮໍໂມນທີ່ຊື່ວ່າຄໍຕິໂຊລ (cortisol) ອອກມາ. ຕາມປົກກະຕິຄໍຕິໂຊລແມ່ນຮໍໂມນທີ່ໃຫ້ຮ່າງກາຍຢູ່ໃນສະພາບເຄັ່ງຕຶງເມື່ອປະເຊີນສະຖານະການສຸກເສີນ. ແຕ່ຮໍໂມນນີ້ຍັງມີຜົນເຮັດໃຫ້ໂຕຮັບແອນໂດຣເຈນຢູ່ຕ່ອມໄຂມັນອ່ອນໄຫວຂຶ້ນນຳ.

ເວົ້າອີກແບບໜຶ່ງ ຄວາມຄຽດເອງບໍ່ໄດ້ຜະລິດນ້ຳມັນໂດຍກົງ ແຕ່ເປັນຄືກັບຜູ້ຊ່ວຍທີ່ໜູນຫຼັງໃຫ້ແອນໂດຣເຈນກະຕຸ້ນຕ່ອມໄຂມັນແຮງຂຶ້ນ. ນັ້ນຄືເຫດຜົນທີ່ຫຼາຍຄົນຮູ້ສຶກວ່າສິວທີ່ຄາງຮ້າຍແຮງຂຶ້ນໃນຊ່ວງທີ່ຄຽດຕໍ່ເນື່ອງ ເຊັ່ນຊ່ວງສອບເສັງ ຫຼືຊ່ວງງານຫຍຸ້ງ. ການນອນບໍ່ພຽງພໍກໍສາມາດເຮັດໃຫ້ຈັງຫວະຄໍຕິໂຊລປ່ຽນແປງແຮງຂຶ້ນໄດ້ຄືກັນ. ສະຫຼຸບແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນຮໍໂມນຕົວດຽວ ແຕ່ເປັນຫຼາຍສັນຍານທີ່ຮ່ວມກັນກະຕຸ້ນບໍລິເວນດຽວກັນຊ້ຳໆ.

ຈັດການສິວຈາກຮໍໂມນແນວໃດ?

ເຖິງວ່າຈະລົບລ້າງຮໍໂມນອອກໄປບໍ່ໄດ້ ແຕ່ສາມາດຈັດການສະພາບແວດລ້ອມຮອບຕົວໃຫ້ຕ່ອມໄຂມັນຖືກກະຕຸ້ນໜ້ອຍລົງໄດ້. ນິໄສຂ້າງລຸ່ມນີ້ແຕ່ລະຢ່າງຈະຊ່ວຍຫຼຸດຄວາມໄວການອຸດຕັນ ຫຼືຫຼຸດປັດໄຈທີ່ເຮັດໃຫ້ການອັກເສບຮ້າຍແຮງຂຶ້ນ.

• ຫຼີກລ່ຽງການລ້າງໜ້າແບບແຮງ: ການຖູແຮງ ຫຼືລ້າງດ້ວຍນ້ຳຮ້ອນເຮັດໃຫ້ເກາະປ້ອງກັນຜິວບາງລົງ ແລະໄວຕໍ່ການອັກເສບຫຼາຍຂຶ້ນ.
• ໃຊ້ຜະລິດຕະພັນປະເພດ non-comedogenic: ຫຼີກລ່ຽງສ່ວນປະກອບທີ່ອຸດຕັນຮູຂຸມຂົນງ່າຍ ຈະຊ່ວຍບໍ່ໃຫ້ຮູທີ່ແຄບຢູ່ແລ້ວອຸດຕັນເພີ່ມ.
• ຫ້າມແຕະ ຫຼືບີບສິວດ້ວຍມື: ເຊື້ອຢູ່ປາຍນິ້ວມືອາດຕິດເຊື້ອຕໍ່ ແລະແຮງກົດອາດເຮັດໃຫ້ການອັກເສບລາມລົງເນື້ອເຍື່ອຊັ້ນເລິກ.
• ນອນໃຫ້ພຽງພໍຕາມເວລາ: ຖ້ານອນບໍ່ພຽງພໍ ຈັງຫວະຄໍຕິໂຊລຈະປ່ວນ ແລະຕ່ອມໄຂມັນຈະໄວຕໍ່ແອນໂດຣເຈນຫຼາຍຂຶ້ນ.

ຖ້າອາການເປັນຊ້ຳ ແລະຕາມຮອບຢ່າງຊັດເຈນ ໝໍຜິວໜັງອາດພິຈາລະນາໃຫ້ໃຊ້ຢາທາ tretinoin ຫຼືເລຕິນອຍປະເພດອື່ນ ຫຼືເບັນໂຊອິນເປີຣ໌ອອກໄຊ (benzoyl peroxide) ເພື່ອຫຼຸດຄວາມໄວການອຸດຕັນຂອງຮູຂຸມຂົນ ແລະຫາກຈຳເປັນອາດພິຈາລະນາການຮັກສາທີ່ອອກລິດຕໍ່ຮໍໂມນໂດຍກົງ ເຊັ່ນສະໄປໂຣໂນແລກໂຕນ (spironolactone) ຫຼືຢາຄຸມກຳເນີດແບບກິນຮ່ວມນຳ. ການເລືອກວິທີການຮັກສາທີ່ເໝາະສົມມັກຂຶ້ນຢູ່ກັບຕຳແໜ່ງ, ຮູບຮ່າງ ແລະຮອບຂອງສິວທີ່ຂຶ້ນຊ້ຳ ດັ່ງນັ້ນຖ້າມີຮູບແບບຊັດເຈນ ການໄປພົບແພດຈະຊ່ວຍໃຫ້ຫາທິດທາງໄດ້ງ່າຍກວ່າການດູແລດ້ວຍຕົນເອງຢ່າງດຽວ.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).