ຕຸ່ມນ້ຳໃສທີ່ຝ່າມື (dyshidrotic eczema): ສາເຫດ ເກີດຈາກເຫື່ອບໍ?

ຖ້າເຄີຍມີປະສົບການວ່າ ປາຍນິ້ວມືຄັນຂຶ້ນມາທັນທີ ແລ້ວຕຸ່ມນ້ຳນ້ອຍໆຄືກັນກັບແກ່ນເຂົ້າຂຶ້ນເປັນແຖວຢູ່ຂ້າງນິ້ວມືແລະຝ່າມື, ນັ້ນອາດເປັນອາການຂອງພະຍາດຜື່ນຕຸ່ມນ້ຳ (dyshidrotic eczema). ຕຸ່ມນ້ຳຈະໃສ, ແໜ້ນ, ບໍ່ແຕກງ່າຍ ແລະເມື່ອບີບເບິ່ງຈະຮູ້ສຶກຂຸງຂຸງ. ອາການຄັນມັກເກີດຂຶ້ນກ່ອນ ແລ້ວຕຸ່ມນ້ຳຈຶ່ງຕາມມາພາຍຫຼັງ, ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຫຼາຍຄົນເຂົ້າໃຈຜິດວ່າເປັນພຽງມືແຫ້ງທຳມະດາ ແລະປ່ອຍປະລະເລີຍໄປ.

ຖ້າເບິ່ງແຕ່ຊື່ພາສາອັງກິດ ອາດຟັງຄືກັບວ່າເປັນພະຍາດທີ່ເກີດຈາກຄວາມຜິດປົກກະຕິຂອງການຂັບເຫື່ອ. ແຕ່ນີ້ເປັນພຽງຊື່ທີ່ຕັ້ງຜິດມາແຕ່ດົນນານ, ສາເຫດທີ່ແທ້ຈິງບໍ່ແມ່ນຕ່ອມເຫື່ອ. ມາເບິ່ງທີລະຂັ້ນຕອນວ່າ ຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດນີ້ເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ, ກົນໄກທີ່ແທ້ຈິງແມ່ນຫຍັງ, ແລະຄວນດູແລແນວໃດເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນການເກີດຄືນ.

ເປັນຫຍັງຕຸ່ມນ້ຳຈຶ່ງຂຶ້ນທີ່ຝ່າມື?

ຕຸ່ມນ້ຳຂອງພະຍາດຜື່ນຕຸ່ມນ້ຳ ເກືອບຈະຂຶ້ນສະເພາະຢູ່ຝ່າມື, ຂ້າງນິ້ວມື ແລະຝ່າຕີນ. ຢູ່ແຂນຫຼືໜ້າ ເຖິງແມ່ນເປັນພະຍາດດຽວກັນ ກໍ່ບໍ່ຂຶ້ນຕຸ່ມນ້ຳແບບນີ້. ເຫດຜົນແມ່ນຍ້ອນໂຄງສ້າງຜິວໜັງບໍລິເວນນັ້ນແຕກຕ່າງອອກໄປ.

ຊັ້ນຂີ້ໄຄ (stratum corneum, ຊັ້ນນອກສຸດຂອງຜິວໜັງທີ່ເປັນເຊວຕາຍທັບຊ້ອນກັນ) ຂອງຝ່າມືແລະຝ່າຕີນໜາກວ່າບໍລິເວນອື່ນຫຼາຍ. ຍ້ອນເປັນບໍລິເວນທີ່ຖືກຖູແລະກົດທັບເລື້ອຍໆ, ຮ່າງກາຍຈຶ່ງສ້າງໃຫ້ໜາຂຶ້ນເປັນພິເສດ. ແຕ່ຊັ້ນຂີ້ໄຄທີ່ໜາກັບເປັນຕົ້ນເຫດຂອງບັນຫາ. ເມື່ອເກີດການອັກເສບພາຍໃນຜິວໜັງ, ນ້ຳເຫຼືອງຈະຊຶມອອກມາ, ແຕ່ຖ້າຊັ້ນຂີ້ໄຄໜາ ນ້ຳເຫຼືອງນີ້ຈະອອກມາຮອດພື້ນຜິວໄດ້ຍາກ ແລະຖືກກັກໄວ້ພາຍໃນ. ເມື່ອນ້ຳເຫຼືອງທີ່ຖືກກັກໄວ້ລວມຕົວກັນເປັນຖົງນ້ອຍໆຫຼາຍໆຖົງ ກໍ່ກາຍເປັນຕຸ່ມນ້ຳແໜ້ນໆ.

ລອງນຶກເຖິງນ້ຳຄ້າງຢູ່ໃຕ້ຜ້າຮົ່ມ, ຍິ່ງຜ້າກັນນ້ຳໜາແໜ້ນ ນ້ຳກໍ່ຍິ່ງບໍ່ຮົ່ວອອກ ແລະໂປ່ງພອງຂຶ້ນຢູ່ດ້ານໃນ. ຊັ້ນຂີ້ໄຄກໍ່ເຮັດໜ້າທີ່ຄືກັບຜ້າກັນນ້ຳນັ້ນ.

ຕຸ່ມນ້ຳເກີດຈາກເຫື່ອບໍ?

ຊື່ພາສາອັງກິດຂອງພະຍາດຜື່ນຕຸ່ມນ້ຳ ມີຄວາມໝາຍກ່ຽວຂ້ອງກັບການເຫື່ອອອກຫຼາຍ (dyshidrosis). ໝໍໃນສະໄໝກ່ອນເຄີຍສັນນິຖານວ່າ ປາກຕ່ອມເຫື່ອອຸດຕັນເຮັດໃຫ້ເຫື່ອຄັ່ງຢູ່ພາຍໃນຜິວໜັງຈົນເກີດເປັນຕຸ່ມນ້ຳ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ຊື່ຖືກຕັ້ງແບບນັ້ນ.

ແຕ່ຕໍ່ມາ ການສຶກສາໂດຍການກວດຊິ້ນເນື້ອຢືນຢັນວ່າ ສົມມຸດຕິຖານນີ້ບໍ່ເປັນຄວາມຈິງ. ເມື່ອກວດເບິ່ງນ້ຳໃນຕຸ່ມແລະເນື້ອເຍື່ອອ້ອມຂ້າງຢ່າງລະອຽດ ບໍ່ພົບຄວາມຜິດປົກກະຕິໃດໆຢູ່ຕ່ອມເຫື່ອຫຼືທໍ່ທາງທີ່ເຫື່ອໄຫຼຜ່ານ. ຕຸ່ມນ້ຳຖືກສ້າງຂຶ້ນຢູ່ໃນຊັ້ນໜັງກຳພ້າ, ໃນຊ່ອງຫວ່າງລະຫວ່າງເຊວ, ບໍ່ແມ່ນເສັ້ນທາງທີ່ເຫື່ອໄຫຼຜ່ານ.

ເປັນຄວາມຈິງທີ່ວ່າ ຄົນທີ່ເປັນພະຍາດເຫື່ອອອກຫຼາຍ (hyperhidrosis, ພາວະທີ່ຮ່າງກາຍຂັບເຫື່ອອອກຫຼາຍກວ່າປົກກະຕິ) ມັກຈະພົບພະຍາດຜື່ນຕຸ່ມນ້ຳຫຼາຍກວ່າ. ແຕ່ອະທິບາຍໄດ້ວ່າ ບໍ່ແມ່ນຍ້ອນເຫື່ອເປັນວັດຖຸດິບໃນການສ້າງຕຸ່ມນ້ຳ, ແຕ່ຍ້ອນເຫື່ອເຮັດໃຫ້ຜິວໜັງປຽກຊຸ່ມເລື້ອຍໆ ຈຶ່ງເກີດການລະຄາຍເຄືອງແລະການອັກເສບໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ. ເວົ້າອີກແບບໜຶ່ງ ເຫື່ອເປັນພຽງໂຕກະຕຸ້ນ ບໍ່ແມ່ນວັດຖຸດິບໂດຍກົງທີ່ສ້າງຕຸ່ມນ້ຳ.

ຂະບວນການທີ່ຕຸ່ມນ້ຳຂຶ້ນມາ

ຕົວຕົນທີ່ແທ້ຈິງຂອງພະຍາດຜື່ນຕຸ່ມນ້ຳ ແມ່ນປະຕິກິລິຍາອັກເສບທີ່ເອີ້ນວ່າ spongiotic dermatitis. ຄຳວ່າ spongiotic ໝາຍເຖິງສະພາບທີ່ນ້ຳຊຶມເຂົ້າໄປໃນຊ່ອງຫວ່າງລະຫວ່າງເຊວຜິວໜັງ ຈົນໂປ່ງພອງຄືກັບຟອງນ້ຳ.

ເມື່ອເຊວພູມຄຸ້ມກັນໃນຜິວໜັງຮັບຮູ້ວ່າສິ່ງກະຕຸ້ນບາງຢ່າງເປັນສິ່ງແປກປອມ, ມັນຈະສົ່ງສັນຍານອັກເສບໄປຫາຈຸດນັ້ນ. ຕາມສັນຍານນີ້ ນ້ຳແລະສານອັກເສບຈະຊຶມອອກຈາກເສັ້ນເລືອດ, ຊ່ອງຫວ່າງລະຫວ່າງເຊວດູດຊັບນ້ຳໄວ້ຈົນໂປ່ງພອງຄືກັບຟອງນ້ຳ. ສ່ວນທີ່ໂປ່ງພອງນີ້ລວມຕົວກັນຈຶ່ງກາຍເປັນຕຸ່ມນ້ຳນ້ອຍໆ.

ຖ້າເປັນຜິວໜັງທົ່ວໄປ ສ່ວນທີ່ໂປ່ງພອງຂະໜາດນີ້ຈະຄ່ອຍໆລະບາຍອອກທາງຊັ້ນຂີ້ໄຄ ແລ້ວທຸເບົາລົງເອງ. ແຕ່ດັ່ງທີ່ກ່າວມາ ຝ່າມືແລະຝ່າຕີນມີຊັ້ນຂີ້ໄຄໜາ ເສັ້ນທາງລະບາຍອອກຈຶ່ງຖືກປິດກັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນການອັກເສບທີ່ຖ້າເປັນບໍລິເວນອື່ນຈະຫາຍໄປແບບບໍ່ຮູ້ຕົວ ຈຶ່ງກາຍເປັນຕຸ່ມນ້ຳແໜ້ນໆທີ່ເຫັນໄດ້ຊັດເຈນຢູ່ບໍລິເວນນີ້.

ປັດໄຈທີ່ເຮັດໃຫ້ອາການຮຸນແຮງຂຶ້ນ

ພະຍາດຜື່ນຕຸ່ມນ້ຳບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກສາເຫດດຽວ. ຫຼາຍປັດໄຈລວມກັນສ້າງສະພາບທີ່ປະຕິກິລິຍາພູມຄຸ້ມກັນເປີດໄດ້ງ່າຍ. ປັດໄຈຕໍ່ໄປນີ້ຮູ້ກັນວ່າມີບົດບາດຮ່ວມກັນ:

• ປະຫວັດພະຍາດຜື່ນແພ້ (atopic dermatitis): ຄົນທີ່ເປັນພະຍາດຜື່ນແພ້ ເກາະປ້ອງກັນຜິວໜັງອ່ອນແອກວ່າປົກກະຕິ ຈຶ່ງເກີດປະຕິກິລິຍາອັກເສບໄດ້ງ່າຍແມ່ນແຕ່ກັບການລະຄາຍເຄືອງນ້ອຍໆ.
• ການສຳຜັດໂລຫະ ເຊັ່ນ ນິກແກ້ວ ແລະໂຄບານ: ຖ້າແພ້ໂລຫະທີ່ຢູ່ໃນເຄື່ອງປະດັບ, ຫຼຽນ, ຫຼືເອິບ, ບໍ່ພຽງແຕ່ບໍລິເວນທີ່ສຳຜັດ ແຕ່ຕຸ່ມນ້ຳຍັງອາດຂຶ້ນຢູ່ຝ່າມືພ້ອມ. ອະທິບາຍວ່າແມ່ນຍ້ອນສ່ວນປະກອບໂລຫະທີ່ຖືກດູດຊືມເຂົ້າຮ່າງກາຍ ເຮັດໃຫ້ປະຕິກິລິຍາພູມຄຸ້ມກັນແຜ່ກະຈາຍໄປທົ່ວ.
• ການຕິດເຊື້ອລາ ເຊັ່ນ ເຊື້ອລາຢູ່ຕີນ: ຕຸ່ມນ້ຳສາມາດຂຶ້ນຢູ່ມືທີ່ຢູ່ຫ່າງໄກຈາກຈຸດຕິດເຊື້ອໄດ້. ເຂົ້າໃຈໄດ້ວ່າ ເປັນປະກົດການທີ່ລະບົບພູມຄຸ້ມກັນຕອບໂຕ້ຕໍ່ສານຂອງເຊື້ອລາ ແລ້ວສັນຍານນັ້ນແຜ່ໄປຮອດຜິວໜັງບໍລິເວນອື່ນ.
• ການສຳຜັດນ້ຳ, ຜົງຊັກຟອກ, ສານລະຄາຍເຄືອງເລື້ອຍໆ: ມືທີ່ລ້າງຖ້ວຍຫຼືເຮັດຄວາມສະອາດເລື້ອຍໆ ເກາະປ້ອງກັນຜິວໜັງຈະຖືກລ້າງອອກຊ້ຳໆຈົນບາງລົງ ແລະລະຄາຍເຄືອງໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ.

ຄວາມຄຽດມີຜົນບໍ?

ຫຼາຍຄົນທີ່ເປັນພະຍາດຜື່ນຕຸ່ມນ້ຳ ບອກວ່າຕຸ່ມນ້ຳມັກກັບຄືນມາໃນຊ່ວງທີ່ຄຽດໜັກ. ຄວາມກົດດັນທາງຈິດໃຈກັບຕຸ່ມນ້ຳຢູ່ຜິວໜັງ ອາດເບິ່ງຄືວ່າບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ ມັນເຊື່ອມໂຍງກັນຜ່ານລະບົບສັນຍານພາຍໃນຮ່າງກາຍ.

ເມື່ອຄຽດ ຮ່າງກາຍຈະຫຼັ່ງຮໍໂມນຄໍຕິຊອນ (cortisol, ຮໍໂມນຄວາມຄຽດທີ່ຫຼັ່ງອອກເມື່ອຮ່າງກາຍຢູ່ໃນສະພາບຕຶງຄຽດ) ອອກມາຫຼາຍຂຶ້ນ. ຕາມປົກກະຕິ ຮໍໂມນນີ້ຄວນຈະກົດການອັກເສບ, ແຕ່ຖ້າຄວາມຄຽດຍາວນານ ການຄວບຄຸມພູມຄຸ້ມກັນຈະປັ່ນປ່ວນ ແລະປະຕິກິລິຍາອັກເສບຂອງຜິວໜັງກັບໄວຂຶ້ນ. ນອກຈາກນັ້ນ ການສ້າງໄຂມັນທີ່ຈຳເປັນສຳລັບຮັກສາເກາະປ້ອງກັນຜິວໜັງ ກໍ່ຈະຖືກຫຼຸດຄວາມສຳຄັນລົງໃນສະພາບຄຽດ.

ຜົນສຸດທ້າຍ ເມື່ອເກາະປ້ອງກັນອ່ອນແອລົງ ແລະພູມຄຸ້ມກັນໄວຂຶ້ນພ້ອມກັນ ຕຸ່ມນ້ຳຈຶ່ງຂຶ້ນໄດ້ງ່າຍແມ່ນແຕ່ກັບການລະຄາຍເຄືອງນ້ອຍໆທີ່ປົກກະຕິແລ້ວຈະບໍ່ເປັນຫຍັງ. ເຖິງແມ່ນເສັ້ນທາງທີ່ແນ່ນອນຍັງບໍ່ຖືກເປີດເຜີຍທັງໝົດ ແຕ່ແນວໂນ້ມທີ່ອາການກັບຄືນມາໃນຊ່ວງຄຽດ ເປັນສິ່ງທີ່ພົບເຫັນເລື້ອຍໆໃນທາງຄລີນິກ.

ຕຸ່ມນ້ຳຫາຍດົນເທົ່າໃດ?

ຕຸ່ມນ້ຳຂອງພະຍາດຜື່ນຕຸ່ມນ້ຳ ໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນພະຍາດທີ່ດີຂຶ້ນເອງໄດ້. ຕົວຕຸ່ມນ້ຳມັກຈະທຸເບົາລົງພາຍໃນ 2 ຫາ 3 ອາທິດ ແລ້ວບໍລິເວນນັ້ນຈະລອກອອກຄືກັບຂີ້ໄຄແຫ້ງ.

ບັນຫາຄື ຖ້າສາເຫດຍັງຄົງຢູ່ ຕຸ່ມນ້ຳຈະກັບຄືນມາຊ້ຳໆ. ຖ້າຕຸ່ມນ້ຳຂຶ້ນຢູ່ບໍລິເວນດຽວກັນຫຼາຍຄັ້ງ ຜິວໜັງຈະໜາຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ແລະແຕກ ຈົນກາຍເປັນຜື່ນຮ້າຍແຮງເລື້ອຮັງແບບຊະຮອນິກ. ໃນກໍລະນີນີ້ ເວລາທີ່ໃຊ້ໃນການຟື້ນຕົວກໍ່ຈະຍາວຂຶ້ນ ຖ້າດູແລບໍ່ດີ ອາການອາດຂຶ້ນໆລົງໆເປັນເວລາຫຼາຍເດືອນຫຼືດົນກວ່ານັ້ນ.

ດັ່ງນັ້ນ ແທນທີ່ຈະໃສ່ໃຈແຕ່ການເຮັດໃຫ້ຕຸ່ມນ້ຳໜຶ່ງຄັ້ງທຸເບົາລົງ ວິທີການທີ່ສຳຄັນກວ່າຄືການດູແລປັດໄຈທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄືນໄປພ້ອມກັນ.

ຮັກສາຕຸ່ມນ້ຳທີ່ຝ່າມືແນວໃດ?

ການປິ່ນປົວທາງເລືອກທຳອິດແມ່ນຄີມສະເຕີຣອຍທາເຄິ່ງພື້ນຜິວ. ຄີມນີ້ຈະຊ່ວຍກົດປະຕິກິລິຍາອັກເສບເອງ, ຫຼຸດການຊຶມອອກຂອງນ້ຳເຫຼືອງ ແລະສະຫງົບຕຸ່ມນ້ຳກ່ອນທີ່ມັນຈະໃຫຍ່ຂຶ້ນ.

ໃນຊ່ວງທຳອິດທີ່ຕຸ່ມນ້ຳຕຶງ ແລະຄັນຫຼາຍ ການປະຄົບເຢັນດ້ວຍຜ້າຊຸ່ມນ້ຳເຢັນຈະຊ່ວຍໄດ້. ຍ້ອນມັນເຮັດໃຫ້ເສັ້ນເລືອດຫົດຕົວ ຫຼຸດປະລິມານສານອັກເສບທີ່ໄຫລມາລວມຢູ່ຈຸດນັ້ນ.

ຖ້າອາການຮ້າຍແຮງແລະກັບຄືນມາເລື້ອຍໆ ອາດໃຊ້ການປິ່ນປົວດ້ວຍແສງອຸນຕຣາໄວໂອເລັດ (phototherapy). ຫຼັກການຄືແສງອຸນຕຣາໄວໂອເລັດຈະຄ່ອຍໆກົດປະຕິກິລິຍາພູມຄຸ້ມກັນທີ່ໄວເກີນໄປພາຍໃນຜິວໜັງ, ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປຕ້ອງໄປຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີເປັນເວລາຫຼາຍອາທິດຈົນເຖິງປະມານ 20 ອາທິດຈຶ່ງຈະເຫັນຜົນ. ໃນກໍລະນີຮ້າຍແຮງທີ່ສຸດ ອາດໃຊ້ຢາສະເຕີຣອຍຊະນິດກິນຮ່ວມໃນໄລຍະສັ້ນ ແຕ່ນີ້ບໍ່ແມ່ນວິທີໃຊ້ໄລຍະຍາວ.

ວິທີດູແລປະຈຳວັນເພື່ອຫຼຸດການເປັນຊ້ຳ

ພະຍາດຜື່ນຕຸ່ມນ້ຳ ການດູແລໃນຊີວິດປະຈຳວັນມີຄວາມສຳຄັນບໍ່ໜ້ອຍໄປກວ່າການປິ່ນປົວ ໃນການກຳນົດຄວາມຖີ່ຂອງການເກີດຄືນ. ນິໄສຕໍ່ໄປນີ້ຖືກແນະນຳວ່າຊ່ວຍໄດ້:

• ຫຼຸດການສຳຜັດເຄື່ອງປະດັບ, ຫົວເຂັມຂັດ, ຫຼືຫຼຽນທີ່ມີສ່ວນປະກອບນິກແກ້ວສູງໂດຍກົງ. ຍິ່ງສຳຜັດໜ້ອຍ ໂອກາດທີ່ພູມຄຸ້ມກັນຈະຕອບໂຕ້ກໍ່ຍິ່ງໜ້ອຍລົງ.
• ຫຼັງລ້າງມືໃຫ້ທາຄີມບຳລຸງທັນທີເພື່ອຕື່ມເກາະປ້ອງກັນ. ຈຸດສຳຄັນຄືການຫຼຸດເວລາທີ່ຜິວໜັງແຫ້ງຫຼັງນ້ຳລະເຫີຍ.
• ເມື່ອລ້າງຖ້ວຍຫຼືເຮັດຄວາມສະອາດ ໃຫ້ໃຊ້ຜົງຊັກຟອກອ່ອນໆແລະໃສ່ຖົງມື. ຍ້ອນສານໃນຜົງຊັກຟອກຈະຫຼຸດເວລາທີ່ໄຂມັນຢູ່ຊັ້ນຂີ້ໄຄຖືກລ້າງອອກ.
• ຖ້າມີເຊື້ອລາຢູ່ຕີນຮ່ວມນຳ ໃຫ້ປິ່ນປົວໄປພ້ອມກັນ. ນີ້ເປັນວິທີກຳຈັດຕົ້ນເຫດຂອງການກະຕຸ້ນພູມຄຸ້ມກັນທາງໄກໂດຍກົງ.
• ໃນຊ່ວງທີ່ຄຽດໜັກ ໃຫ້ໃສ່ໃຈບຳລຸງມືແລະຫຼີກລ້ຽງການລະຄາຍເຄືອງຫຼາຍກວ່າປົກກະຕິ. ຍ້ອນນີ້ເປັນຊ່ວງທີ່ເກາະປ້ອງກັນອ່ອນແອ ປະຕິກິລິຍາຈຶ່ງເກີດໄວແມ່ນແຕ່ກັບການລະຄາຍເຄືອງນ້ອຍໆ.

ການດູແລເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຕຸ່ມນ້ຳຫາຍໄປໝົດ ແຕ່ຊ່ວຍຍືດເວລາກ່ອນທີ່ຈະເກີດຄືນ ແລະຫຼຸດຄວາມຮຸນແຮງທີ່ຈະແຜ່ອອກ. ແທນທີ່ຈະຄາດຫວັງໃຫ້ດີຂຶ້ນທັນທີ ການດູແລຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີຈະເຮັດໃຫ້ມືສະບາຍຂຶ້ນໃນທີ່ສຸດ.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).