ຜື່ນຄັນອາໂຕປິກ: ສາເຫດ ວິທີໃຊ້ຄຣີມບຳລຸງ ຢາທາ ແລະ ການດູແລປະຈຳວັນ

ພະຍາດຜື່ນຄັນຜິວໜັງອາໂຕປິກ ມັກຈະດີຂຶ້ນໄລຍະໜຶ່ງແລ້ວກັບມາຄັນອີກໃນບໍ່ດົນ. ທາຢາແລ້ວອາການກໍ່ບັນເທົາລົງ ແຕ່ຫຼາຍຄົນສົງໄສວ່າເປັນຫຍັງຫຼັງຈາກນັ້ນບໍ່ຈັກມື້ຫຼືບໍ່ຈັກອາທິດ ຈຸດດຽວກັນຈິ່ງແດງ ແລະ ຄັນຂຶ້ນມາອີກ.

ເຫດຜົນແມ່ນງ່າຍໆ ເພາະພະຍາດຜື່ນຄັນຜິວໜັງອາໂຕປິກບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກສາເຫດດຽວ. ຊັ້ນປ້ອງກັນຜິວໜັງທີ່ອ່ອນແອ ແລະ ລະບົບພູມຕ້ານທານທີ່ໄວເກີນໄປ ເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນ ແລະ ທັງສອງຢ່າງນີ້ກະຕຸ້ນເຊິ່ງກັນແລະກັນ ຈົນກາຍເປັນວົງຈອນທີ່ບໍ່ຈົບສິ້ນ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ບໍ່ວ່າຈະບຳລຸງແຕ່ຊັ້ນປ້ອງກັນຜິວ ຫຼື ຮັກສາແຕ່ການອັກເສບຢ່າງດຽວ ກໍ່ບໍ່ພຽງພໍ. ມາເບິ່ງຫຼັກການເທື່ອລະຂັ້ນຕອນກັນ.

ເປັນຫຍັງອາໂຕປິກສະຫງົບແລ້ວຈຶ່ງກັບມາອີກ?

ຜິວໜັງຂອງຄົນທີ່ເປັນອາໂຕປິກ ເຖິງແມ່ນເບິ່ງພາຍນອກຄືວ່າປົກກະຕິ ແຕ່ພາຍໃນນ້ຳໃນຜິວກໍ່ຄ່ອຍໆລະເຫີຍອອກໄປຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ຊັ້ນນອກສຸດຂອງຜິວໜັງທີ່ເອີ້ນວ່າຊັ້ນເຄລາຕິນ (stratum corneum) ຄວນປະກອບດ້ວຍເຊວຜິວ ແລະ ໄຂມັນທີ່ຊ້ອນກັນແໜ້ນໆ ຄືກັບກ້ອນອິດ ແລະ ປູນທີ່ກໍ່ເປັນກຳແພງ ແຕ່ໃນຄົນເປັນອາໂຕປິກ ໂຄງສ້າງນີ້ມັກຈະຫຼວມແຕ່ເດີມ.

ເມື່ອໂຄງສ້າງຫຼວມ ຈະເກີດບັນຫາສອງຢ່າງພ້ອມກັນ. ຢ່າງໜຶ່ງຄືນ້ຳລະເຫີຍອອກໄປຂ້າງນອກງ່າຍ ອີກຢ່າງໜຶ່ງຄືຝຸ່ນ, ເຊື້ອແບັກທີເຣຍ ແລະ ສານກໍ່ພູມແພ້ຈາກພາຍນອກກໍ່ເຂົ້າມາໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນເຊັ່ນກັນ. ຄືກັບເຮືອນທີ່ປະຕູຫຼວມ ຄວາມຮ້ອນກໍ່ຮົ່ວອອກ ແມງໄມ້ກໍ່ເຂົ້າມາໄດ້ງ່າຍ. ສະນັ້ນ ເຖິງອາການພາຍນອກຈະບັນເທົາລົງ ແຕ່ຖ້າຊັ້ນປ້ອງກັນຜິວຍັງບໍ່ຟື້ນຕົວ ສິ່ງກະຕຸ້ນກໍ່ຈະເຂົ້າມາອີກ ແລະ ການອັກເສບກໍ່ກັບມາຊ້ຳ.

ນອກຈາກນັ້ນ ຜິວໜັງປົກກະຕິຈະມີເຊື້ອຈຸລິນຊີຫຼາຍຊະນິດອາໄສຢູ່ຮ່ວມກັນຢ່າງສົມດຸນ ແຕ່ບໍລິເວນທີ່ຊັ້ນປ້ອງກັນຜິວອ່ອນແອ ຄວາມສົມດຸນນີ້ກໍ່ຖືກລົບກວນເຊັ່ນກັນ. ໂດຍສະເພາະເຊື້ອ Staphylococcus aureus ມັກຈະເພີ່ມຈຳນວນຫຼາຍກວ່າປົກກະຕິຫຼາຍເທົ່າ. ເຊື້ອນີ້ຍຶດຕິດຜິວໜັງໄດ້ດີ ແລະ ປ່ອຍສານທີ່ກະຕຸ້ນການອັກເສບອອກມາຢູ່ບໍລິເວນທີ່ມັນຕິດ ຈິ່ງເປັນອີກປັດໄຈໜຶ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ອາການຄ້າງຢູ່ດົນ.

ຊັ້ນປ້ອງກັນຜິວອ່ອນແອຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນຍ້ອນຂາດ filaggrin

ໃຈກາງຂອງການອ່ອນແອນີ້ຄືສານທີ່ເອີ້ນວ່າ filaggrin (ໂປຣຕີນທີ່ຊ່ວຍມັດເສັ້ນໄຍເຄລາຕິນພາຍໃນເຊວຜິວໃຫ້ແໜ້ນ ແລ້ວຫຼັງຈາກນັ້ນຈິ່ງແຕກຕົວອອກເປັນສານໃຫ້ຄວາມຊຸ່ມຊື້ນຕາມທຳມະຊາດ). ຄົນທີ່ເປັນອາໂຕປິກຈຳນວນຫຼາຍ ມີການກາຍພັນຂອງຍີນທີ່ຄວບຄຸມການສ້າງ filaggrin ນີ້ ຈິ່ງເກີດມາພ້ອມກັບຊັ້ນປ້ອງກັນຜິວທີ່ບໍ່ແໜ້ນແຕ່ຕົ້ນ.

ເມື່ອ filaggrin ບໍ່ພຽງພໍ ຄວາມສາມາດຂອງຊັ້ນເຄລາຕິນໃນການອູ້ມນ້ຳກໍ່ຫຼຸດລົງເຊັ່ນກັນ. filaggrin ທີ່ແຕກຕົວອອກເປັນຕົວນ້ອຍໆ ຈະກາຍເປັນສານໃຫ້ຄວາມຊຸ່ມຊື້ນຕາມທຳມະຊາດ (NMF) ເຮັດໜ້າທີ່ຄືຟອງນ້ຳທີ່ອູ້ມນ້ຳໄວ້ພາຍໃນເຊວຜິວ. ເມື່ອ filaggrin ໜ້ອຍ ບົດບາດຟອງນ້ຳນີ້ກໍ່ຫຼຸດໜ້ອຍລົງນຳ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຜິວອາໂຕປິກຈິ່ງເສຍນ້ຳໄວກວ່າຜິວປົກກະຕິ ເຖິງຢູ່ໃນຄວາມຊຸ່ມອາກາດເທົ່າກັນ ແລະ ແຫ້ງໄດ້ງ່າຍກວ່າ.

ຖ້າຂາດເຊຣາໄມໄດ໌ຈະເກີດຫຍັງ?

ໄຂມັນທີ່ຕື່ມຊ່ອງຫວ່າງລະຫວ່າງເຊວຜິວໃນຊັ້ນເຄລາຕິນ ຄື ceramide (ໄຂມັນທີ່ອຸດຊ່ອງວ່າງລະຫວ່າງເຊວຜິວ ບໍ່ໃຫ້ນ້ຳຮົ່ວອອກ) ກໍ່ມັກຈະມີປະລິມານໜ້ອຍລົງໃນຜິວອາໂຕປິກເຊັ່ນກັນ. ບໍ່ພຽງແຕ່ປູນລະຫວ່າງກ້ອນອິດ ແຕ່ວັດສະດຸອຸດຊ່ອງລະຫວ່າງກ້ອນອິດເອງກໍ່ຂາດຫາຍໄປ.

ບັນຫາຍັງບໍ່ຢຸດພຽງແຕ່ນັ້ນ. ການສຶກສາຫຼາຍສະບັບພົບວ່າ IL-4 ຊຶ່ງເປັນໂປຣຕີນສົ່ງສັນຍານທີ່ກະຕຸ້ນການອັກເສບ ຂັດຂວາງຂະບວນການສ້າງ ceramide ໂດຍກົງ. ໝາຍຄວາມວ່າ ເມື່ອເກີດການອັກເສບ ຊັ້ນປ້ອງກັນຜິວກໍ່ຍິ່ງອ່ອນແອ ແລະ ເມື່ອຊັ້ນປ້ອງກັນຜິວອ່ອນແອ ສິ່ງກະຕຸ້ນກໍ່ຍິ່ງເຂົ້າມາໄດ້ງ່າຍ ຈິ່ງເຮັດໃຫ້ການອັກເສບຮຸນແຮງຂຶ້ນອີກ ກາຍເປັນວົງຈອນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພະຍາດຜື່ນຄັນຜິວໜັງອາໂຕປິກຈິ່ງບໍ່ຈົບລົງພຽງແຕ່ຄັ້ງດຽວ ແຕ່ມັກກັບມາເປັນຊ້ຳໆຢູ່ບໍລິເວນດຽວກັນ.

ເປັນຫຍັງອາການຄັນ ແລະ ການເກົາຈຶ່ງເສີມກັນ?

ເມື່ອຝຸ່ນ ຫຼືໄຮຝຸ່ນ ຊຶ່ງເປັນສານກໍ່ພູມແພ້ ເຂົ້າມາທາງຊ່ອງຫວ່າງຂອງຊັ້ນປ້ອງກັນຜິວທີ່ອ່ອນແອ ເຊວພູມຕ້ານທານໃນຮ່າງກາຍຈະຮັບຮູ້ວ່າເປັນໄພຄຸກຄາມ ແລະ ເລີ່ມຕອບໂຕ້. ສານສົ່ງສັນຍານຫຼັກທີ່ຖືກປ່ອຍອອກມາໃນການຕອບໂຕ້ນີ້ ຄື IL-4 ແລະ IL-13. ທັງສອງຕົວແມ່ນສັນຍານທີ່ຮ່າງກາຍໃຊ້ປ້ອງກັນຜູ້ບຸກລຸກຈາກພາຍນອກຄືເຊື້ອປາລາສິດ ແຕ່ໃນຄົນເປັນອາໂຕປິກ ການຕອບໂຕ້ນີ້ຖືກເປີດຮຸນແຮງ ແລະ ຖີ່ຂຶ້ນເກີນໄປ.

ສັນຍານນີ້ຍັງກະຕຸ້ນເສັ້ນປະສາດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດອາການຄັນນຳ. ເມື່ອຄັນແລ້ວຂູດ ຊັ້ນເຄລາຕິນກໍ່ຖືກທຳລາຍທາງກາຍະພາບ ສານກະຕຸ້ນຈິ່ງເຂົ້າມາໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນຢູ່ບໍລິເວນນັ້ນ ແລະ ສັນຍານອັກເສບກໍ່ຮຸນແຮງຂຶ້ນອີກ. ວົງຈອນທີ່ອາການຄັນ, ການຂູດ ແລະ ການອັກເສບກະຕຸ້ນເຊິ່ງກັນແລະກັນນີ້ ມັກເອີ້ນວ່າວົງຈອນຄັນ-ຂູດ. ຖ້າຕັດວົງຈອນນີ້ໄດ້ບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ ກໍ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ອາການໂດຍລວມຄ່ອຍໆບັນເທົາລົງ.

ວົງຈອນນີ້ມັກຮຸນແຮງຂຶ້ນໃນຕອນກາງຄືນ ເພາະອຸນຫະພູມຮ່າງກາຍສູງຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ເລືອດໄຫຼວຽນຢູ່ຜິວໜັງເພີ່ມຂຶ້ນ ພ້ອມກັບສິ່ງລົບກວນຕ່າງໆໃນຕອນກາງເວັນທີ່ຊ່ວຍກົດອາການຄັນຫຼຸດໜ້ອຍລົງ ອາການຄັນຈິ່ງເດັ່ນຂຶ້ນຢ່າງສະເພາະ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ການຂູດໂດຍບໍ່ຮູ້ຕົວໃນຂະນະນອນຫຼັບ ຈິ່ງເຮັດໃຫ້ບາດແຜເກີດຂຶ້ນອີກໃນຕອນກາງຄືນ ເຖິງແມ່ນຈະບຳລຸງດີໃນຕອນກາງເວັນກໍ່ຕາມ.

ຄວນທາຄຣີມບຳລຸງຕອນໃດ ແລະ ເທົ່າໃດ?

ຄຣີມບຳລຸງຄວາມຊຸ່ມຊື້ນແມ່ນເຄື່ອງມືພື້ນຖານທີ່ສຸດໃນການດູແລພະຍາດຜື່ນຄັນຜິວໜັງອາໂຕປິກ ເພາະຊ່ວຍຕື່ມໄຂມັນ ແລະ ນ້ຳຈາກພາຍນອກ ເຂົ້າໄປອຸດຊ່ອງຫວ່າງຂອງກຳແພງທີ່ພັງໄດ້ຊົ່ວຄາວ.

ຖ້າຢາກໃຫ້ໄດ້ຜົນຢ່າງແທ້ຈິງ ມີຫຼັກການສອງສາມຂໍ້ທີ່ຊ່ວຍໄດ້.

• ທາພາຍໃນ 3 ນາທີຫຼັງອາບນ້ຳ: ຄວນທາຕອນຜິວຍັງຊຸ່ມ ເພື່ອໃຫ້ນ້ຳຖືກກັກໄວ້ຢູ່ໃນຜິວ. ຖ້າທາຕອນຜິວແຫ້ງ ການດູດຊືມຈະຊ້າ ແລະ ໄດ້ຜົນໜ້ອຍລົງ.
• ເລືອກຜະລິດຕະພັນທີ່ມີ ceramide ແລະ cholesterol: ສານທີ່ມີໂຄງສ້າງໄຂມັນຄ້າຍກັບຊັ້ນເຄລາຕິນ ຈະຊ່ວຍອຸດຊັ້ນປ້ອງກັນຜິວໄດ້ດີກວ່າ.
• ທາຢ່າງໜ້ອຍ 2 ຄັ້ງຕໍ່ມື້ ແລະ ໃນປະລິມານພຽງພໍ: ຖ້າທາບາງເກີນໄປ ຄຣີມຈະແຫ້ງໄວ ແລະ ນ້ຳກໍ່ຈະລະເຫີຍອອກອີກ. ໂດຍທົ່ວໄປແນະນຳໃຫ້ໃຊ້ປະລິມານປະມານໜຶ່ງຂໍ້ນິ້ວມືເປັນມາດຕະຖານ.
• ເລືອກຜະລິດຕະພັນທີ່ມີນ້ຳຫອມ ແລະ ເອທານອນໜ້ອຍ: ນ້ຳຫອມ ແລະ ເອທານອນອາດເປັນສິ່ງກະຕຸ້ນເພີ່ມເຕີມສຳລັບຜິວທີ່ໄວຢູ່ແລ້ວ.

ຢາທາ ແລະ ວິທີດູແລປະຈຳວັນ

ສຳລັບການອັກເສບທີ່ບໍ່ບັນເທົາລົງດ້ວຍການບຳລຸງຄວາມຊຸ່ມຊື້ນຢ່າງດຽວ ຈະໃຊ້ຢາສະເຕີຣອຍສະເພາະຈຸດ ຫຼືຢາຍັບຢັ້ງ calcineurin ສະເພາະຈຸດ (tacrolimus, pimecrolimus ຄືຄຣີມທີ່ບໍ່ແມ່ນສະເຕີຣອຍ ແຕ່ຊ່ວຍກົດການຕອບໂຕ້ຂອງລະບົບພູມຕ້ານທານ) ຮ່ວມນຳ. ຢານີ້ຊ່ວຍຫຼຸດສັນຍານອັກເສບໂດຍກົງ ຊຶ່ງເປັນການຕັດວົງຈອນຄັນ-ຂູດ.

ໃນກໍລະນີທີ່ອາການກວ້າງ ແລະ ຮຸນແຮງ ອາດພິຈາລະນາໃຊ້ຢາຊີວະສະສານ (biologics ເຊັ່ນ dupilumab) ທີ່ຍັບຢັ້ງສັນຍານ IL-4 ແລະ IL-13 ໂດຍກົງ. ວິທີນີ້ຄືການປິດຊ່ອງທາງໜຶ່ງທີ່ສັນຍານທັງສອງມາພົບກັນ ຊຶ່ງເທົ່າກັບຍົກລະດັບຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງການອັກເສບໃຫ້ສູງຂຶ້ນ. ຈາກການສັງເກດພົບວ່າ ຫຼັງໄດ້ຮັບການປິ່ນປົວແບບນີ້ ອົງປະກອບ ceramide ໃນຊັ້ນປ້ອງກັນຜິວກໍ່ຟື້ນຕົວດີຂຶ້ນນຳ.

ນອກຈາກນີ້ ການດູແລໃນຊີວິດປະຈຳວັນກໍ່ຈຳເປັນເຊັ່ນກັນ. ອາບນ້ຳອຸ່ນປານກາງໃນເວລາສັ້ນໆ, ລ້າງເຫື່ອ ແລະ ຝຸ່ນອອກເລື້ອຍໆ ແລະ ບໍ່ໃຫ້ຄວາມຊຸ່ມໃນອາກາດພາຍໃນເຮືອນຕ່ຳເກີນໄປ ລ້ວນແຕ່ຊ່ວຍໄດ້. ທັງໝົດນີ້ມີຈຸດຮ່ວມຄື ຫຼຸດສິ່ງກະຕຸ້ນທີ່ກະທົບຕໍ່ຊັ້ນປ້ອງກັນຜິວ.

ວັດສະດຸເຄື່ອງນຸ່ງກໍ່ເປັນຈຸດໜຶ່ງທີ່ມັກຖືກມອງຂ້າມ. ຜ້າຂົນສັດ ຫຼືເສັ້ນໄຍສັງເຄາະທີ່ຫຍາບ ອາດເສືອດຜິວໜັງເບົາໆ ແລະ ກະຕຸ້ນອາການຄັນໄດ້ງ່າຍ. ສະນັ້ນ ການໃສ່ເສື້ອຜ້າຝ້າຍນຸ່ມໆ ແບບຫຼວມໆ ຈິ່ງຊ່ວຍຫຼຸດສິ່ງກະຕຸ້ນໄດ້. ເຄື່ອງນຸ່ງທີ່ຫາກໍ່ຊື້ໃໝ່ ຄວນຊັກກ່ອນໃສ່ໜຶ່ງຄັ້ງ ເພື່ອຫຼຸດສານເຄມີທີ່ຄ້າງຢູ່ໃນຜ້າ.

ໂດຍທົ່ວໄປ ອາການຈະບັນເທົາລົງຢ່າງເຫັນໄດ້ຊັດ ໃຊ້ເວລາປະມານ 4–12 ອາທິດຂອງການດູແລຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ. ແຕ່ພະຍາດຜື່ນຄັນຜິວໜັງອາໂຕປິກແມ່ນພະຍາດຊຳເຮື້ອທີ່ເປົ້າໝາຍແມ່ນການຄວບຄຸມອາການ ບໍ່ແມ່ນການຮັກສາໃຫ້ຫາຍຂາດ ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຊ່ວງທີ່ບໍ່ມີອາການ ກໍ່ຄວນສືບຕໍ່ບຳລຸງຄວາມຊຸ່ມຊື້ນ ແລະ ດູແລຊັ້ນປ້ອງກັນຜິວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ 6–12 ເດືອນ ຫຼືດົນກວ່ານັ້ນ ຊຶ່ງຈະຊ່ວຍຫຼຸດການກັບມາເປັນຊ້ຳ.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).