Exosome ຜົນລັບ ຕ່າງຈາກສະເຕັມເຊລລ໌ແນວໃດ?

ໄລຍະນີ້ ຫຼາຍຄົນທີ່ໄປເຮັດເລເຊີຢູ່ຄລີນິກຜິວໜັງ ຫຼື ຄລີນິກສັນຍະກຳຕົກແຕ່ງ ຫຼັງເຮັດແລ້ວ ໝໍມັກຈະທາແອມພູນເອັກໂຊໂຊມ ຫຼື ໃຫ້ຕິດແຜ່ນມາສກ໌ໃຫ້ຊຶມເຂົ້າຜິວທັນທີ. ພຽງແຕ່ໄດ້ຍິນຊື່ ຫຼາຍຄົນອາດຄິດວ່າແມ່ນການຮັກສາດ້ວຍສະເຕັມເຊລລ໌ ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ ໃນເອັກໂຊໂຊມບໍ່ມີຈຸລັງທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່ແມ່ນແຕ່ໜ່ວຍດຽວ.

ຄັນຊັ້ນ ສານນ້ອຍໆທີ່ບໍ່ມີຈຸລັງເລີຍນີ້ ໄປຊ່ວຍໃຫ້ຜິວຟື້ນຟູໄດ້ແນວໃດ? ເອັກໂຊໂຊມເຮັດໜ້າທີ່ຄືຈົດໝາຍທີ່ສົ່ງກັນໄປມາລະຫວ່າງຈຸລັງ. ຂໍ້ຄວາມທີ່ບັນຈຸຢູ່ຂ້າງໃນຈະສົ່ງສັນຍານໃຫ້ຈຸລັງຜິວໜັງຮູ້ວ່າຄວນຟື້ນຟູຕົວເອງ ນີ້ຄືທີ່ມາຂອງຊື່ຫຼັກການສົ່ງສານແບບນີ້.

Exosome ແມ່ນສານຊະນິດໃດ?

ໃນຂະນະທີ່ຈຸລັງດຳລົງຊີວິດ ມັນຈະປ່ອຍສານບາງສ່ວນທີ່ຢູ່ຂ້າງໃນອອກມາຢູ່ຕະຫຼອດ. ຕອນນັ້ນ ເຍື່ອຫຸ້ມຈຸລັງບາງສ່ວນຈະຫຼຸດອອກ ແລ້ວກາຍເປັນຖົງນ້ອຍໆ ເອີ້ນວ່າ ເອັກຊະໂຕຣເຊລລູລາເວຊິເຄິນ (extracellular vesicle). ເອັກໂຊໂຊມ (exosome) ແມ່ນປະເພດທີ່ນ້ອຍທີ່ສຸດໃນກຸ່ມນີ້ ມີເສັ້ນຜ່າສູນກາງພຽງແຕ່ 30 ຫາ 150 ນາໂນແມັດ ນ້ອຍກວ່າຄວາມໜາຂອງເສັ້ນຜົມຫຼາຍຮ້ອຍເທົ່າ.

ໄດ້ຍິນຄຳວ່າ "ຖົງ" ຫຼາຍຄົນອາດຄິດວ່າມັນຄືລູກໂປ່ງເປົ່າໆ ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ ຂ້າງໃນອັດແໜ້ນໄປດ້ວຍສານຫຼາຍຢ່າງ ເຊັ່ນ ໂກຣທແຟັກເຕີ (growth factor), ໄຊໂຕໄຄນ (cytokine), ແລະ ໄມໂຄຣອາຣ໌ເອັນເອ (microRNA). ໂກຣທແຟັກເຕີແມ່ນໂປຣຕີນທີ່ສັ່ງໃຫ້ຈຸລັງເຕີບໂຕ ສ່ວນໄຊໂຕໄຄນແມ່ນສານສັນຍານທີ່ຄວບຄຸມການອັກເສບ ຫຼື ການຟື້ນຟູ. ການຈະລຳລຽງສານເຫຼົ່ານີ້ອອກຈາກຈຸລັງໃຫ້ປອດໄພ ຕ້ອງມີສິ່ງຫໍ່ຫຸ້ມ ແລະ ເອັກໂຊໂຊມກໍ່ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນຄືກ່ອງຫໍ່ນັ້ນເອງ.

ຕ່າງຈາກນ້ຳລ້ຽງສະເຕັມເຊລລ໌ແນວໃດ?

ໃນເອກະສານແນະນຳການຮັກສາ ມັກມີທັງຄຳວ່າ "ນ້ຳລ້ຽງເຊື້ອສະເຕັມເຊລລ໌" ແລະ "ເອັກໂຊໂຊມ" ປົນກັນຢູ່ ຫຼາຍຄົນຈຶ່ງສັບສົນ. ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວທັງສອງແມ່ນຄົນລະຢ່າງກັນ. ສະເຕັມເຊລລ໌ ໝາຍເຖິງຈຸລັງທີ່ຍັງມີຊີວິດ ສາມາດແບ່ງຕົວ ແລະ ປ່ຽນເປັນຈຸລັງຊະນິດອື່ນໄດ້. ສ່ວນເອັກໂຊໂຊມແມ່ນຜະລິດຕະພັນທີ່ສະເຕັມເຊລລ໌ນັ້ນປ່ອຍອອກມາ ໃນລະຫວ່າງທີ່ຖືກລ້ຽງໃນຫ້ອງທົດລອງ.

ໝາຍຄວາມວ່າ ຜະລິດຕະພັນເອັກໂຊໂຊມທີ່ໃຊ້ໃນການຮັກສານັ້ນ ບໍ່ມີຈຸລັງທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່ ມີແຕ່ຖົງຂໍ້ຄວາມທີ່ຈຸລັງປ່ອຍໄວ້ ຖືກກັ່ນຕອງເອົາມາເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ການໃຊ້ເອັກໂຊໂຊມຈຶ່ງງ່າຍກວ່າການປູກຖ່າຍຈຸລັງໂດຍກົງ ແລະ ໜີຄວາມສ່ຽງຫຼາຍຢ່າງທີ່ອາດເກີດຈາກການສັກຈຸລັງທີ່ຍັງມີຊີວິດເຂົ້າຮ່າງກາຍໄດ້ຄ້ອນຂ້າງດີ.

ວິທີສົ່ງສັນຍານລະຫວ່າງເຊວ

ຢາກເຂົ້າໃຈວ່າເອັກໂຊໂຊມເຮັດວຽກແນວໃດ ຕ້ອງເລີ່ມຈາກເບິ່ງວ່າຈຸລັງພາກັນສື່ສານແນວໃດກ່ອນ. ຈຸລັງບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງຕິດຢູ່ນຳກັນ ກໍ່ສາມາດແລກປ່ຽນສານສັນຍານກັນໄດ້. ໃນການສື່ສານນີ້ ເອັກໂຊໂຊມເຮັດໜ້າທີ່ຄືຊອງຈົດໝາຍ ຫໍ່ຫຸ້ມໂກຣທແຟັກເຕີ ຫຼື ໄມໂຄຣອາຣ໌ເອັນເອຂ້າງໃນບໍ່ໃຫ້ເສຍຫາຍ ແລ້ວລຳລຽງໄປສົ່ງໃຫ້ຈຸລັງເປົ້າໝາຍຢ່າງປອດໄພ.

ເມື່ອໄປເຖິງຈຸລັງເປົ້າໝາຍ ເອັກໂຊໂຊມຈະຕິດຢູ່ກັບເຍື່ອຫຸ້ມຈຸລັງ ຫຼື ບໍ່ກໍ່ຖືກດູດເຂົ້າໄປໃນຈຸລັງໝົດໜ່ວຍ. ເມື່ອຊອງເປີດອອກ ຂໍ້ຄວາມທີ່ຢູ່ຂ້າງໃນຈະຖືກສົ່ງເຂົ້າໄປໃນຈຸລັງນັ້ນ ແລ້ວຈຸລັງກໍ່ຈະອ່ານແລະຕອບສະໜອງ. ຕົວຢ່າງ ໄຟບຣໍໂປຼໂຕລາສ (fibroblast, ຈຸລັງໃນຊັ້ນຜິວທີ່ຜະລິດຄໍລາເຈນ) ທີ່ໄດ້ຮັບຂໍ້ຄວາມໃຫ້ຟື້ນຟູນັ້ນ ຖືກລາຍງານວ່າຈະຫັນມາຜະລິດຄໍລາເຈນເພີ່ມຂຶ້ນ.

Exosome ຊອກຫາເຊວເປົ້າໝາຍໄດ້ແນວໃດ?

ຈຸລັງໃນຮ່າງກາຍມີຫຼາຍນັບບໍ່ຖ້ວນ ແລ້ວເອັກໂຊໂຊມຮູ້ໄດ້ແນວໃດວ່າຄວນໄປຫາຈຸລັງໃດ ບໍ່ຫຼົງໄປຫາຈຸລັງອື່ນ? ຄວາມລັບຢູ່ທີ່ຕິ່ງໂປຣຕີນນ້ອຍໆທີ່ຕິດຢູ່ໜ້າຜິວຂອງເອັກໂຊໂຊມ ໂປຣຕີນນີ້ຄ້າຍກັບປ້າຍທີ່ຕິດຢູ່ກ່ອງພັດສະດຸ.

ຢູ່ໜ້າຜິວຂອງຈຸລັງເປົ້າໝາຍ ຈະມີຕົວຮັບ ຫຼື ໂຮງຮັບ (receptor) ທີ່ພໍດີກັບປ້າຍນັ້ນ. ຄືກັບກຸນແຈກັບແມ່ກຸນແຈຕ້ອງພໍດີກັນ ປະຕູຈຶ່ງຈະເປີດໄດ້ ໂປຣຕີນຜິວຂອງເອັກໂຊໂຊມກັບຕົວຮັບຂອງຈຸລັງກໍ່ຕ້ອງກົງກັນ ສັນຍານຈຶ່ງຈະຖືກສົ່ງເຂົ້າໄປໄດ້. ດ້ວຍເຫດນີ້ ມັນຈຶ່ງບໍ່ຕິດຢູ່ກັບຈຸລັງໃດກໍ່ໄດ້ແບບບໍ່ເລືອກ ແຕ່ຈະເລືອກຈຸລັງທີ່ເໝາະສົມໃນລະດັບໜຶ່ງ.

ຜົນຕໍ່ການສ້າງຄໍລາເຈນ ແລະ ການລົດອັກເສບ

ໃນບັນດາໂກຣທແຟັກເຕີທີ່ຢູ່ໃນເອັກໂຊໂຊມ ບາງຊະນິດແມ່ນສັ່ງໃຫ້ຜະລິດຄໍລາເຈນ ແລະ ອີລາສະຕິນ ໂປຣຕີນທີ່ໃຫ້ຄວາມຢືດຫຍຸ່ນແກ່ຜິວ. ຄໍລາເຈນຄືເສົາທີ່ຄ້ຳໜ້າຜິວໄວ້ ສ່ວນອີລາສະຕິນຄືເສັ້ນຢາງທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງເສົາເຫຼົ່ານັ້ນ. ເມື່ອໄຟບຣໍໂປຼໂຕລາສໄດ້ຮັບຄຳສັ່ງນີ້ ແລ້ວເຮັດວຽກຢ່າງແຂງແຮງ ໂຄງສ້າງພາຍໃນຜິວກໍ່ຈະຖືກເຕີມເຕັມຄືນມາ.

ພ້ອມກັນນັ້ນ ໃນເອັກໂຊໂຊມຍັງມີໄຊໂຕໄຄນທີ່ບັນຈຸສັນຍານປອບປະໂລມການອັກເສບຢູ່ນຳ. ເມື່ອຜິວຖືກກະຕຸ້ນ ຈຸລັງພູມຄຸ້ມກັນຈະພາກັນມາລວມຢູ່ ເຮັດໃຫ້ແດງ ແລະ ຮ້ອນລົ້ວ ນີ້ຄືການອັກເສບ. ຖ້າສັນຍານປອບປະໂລມຖືກສົ່ງໄປໃນຈັງຫວະນີ້ ອາການດັ່ງກ່າວຈະຄ່ອຍໆສະຫງົບລົງໄວຂຶ້ນ. ການທີ່ສັນຍານຟື້ນຟູ ແລະ ສັນຍານປອບປະໂລມມາຄຽງກັນນີ້ ຄືເຫດຜົນທີ່ວ່າ ເອັກໂຊໂຊມຊ່ວຍທັງຟື້ນຟູ ແລະ ສະຫງົບຜິວໃນຄາວດຽວກັນ.

ເປັນຫຍັງຈຶ່ງໃຊ້ຫຼັງເລເຊີທັນທີ?

ຫຼັງເຮັດເລເຊີ ຫຼື ໄມໂຄຣນີດ (microneedling) ຈະເກີດແຜນ້ອຍໆ ຫຼື ຊ່ອງທາງນ້ອຍໆຂຶ້ນຢູ່ໜ້າຜິວ. ປົກກະຕິແລ້ວ ຊັ້ນນອກສຸດຂອງຜິວທີ່ເອີ້ນວ່າ ຊັ້ນສະຕຣາຕັມ ຄໍນຽມ (stratum corneum) ຈະປິດແໜ້ນຄືກຳແພງ ບໍ່ໃຫ້ໂມເລກຸນຂະໜາດໃຫຍ່ຊຶມເຂົ້າຜິວໄດ້ງ່າຍ. ແຕ່ຫຼັງເຮັດຫັດຖະການແລ້ວ ກຳແພງນີ້ຈະມີຊ່ອງເປີດຢູ່ປະມານ 30 ນາທີ ຫາ 1 ຊົ່ວໂມງ ຈຶ່ງເປັນຊ່ວງທີ່ຜິວດູດຊືມສານໄດ້ດີກວ່າປົກກະຕິ.

ຖ້າໃຊ້ຊ່ວງນີ້ທາເອັກໂຊໂຊມ ສານສັນຍານຈະຊຶມເຂົ້າໄປໃນຊັ້ນຕື້ນຂອງຜິວໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ. ນອກຈາກນັ້ນ ຜິວທີ່ຖືກກະຕຸ້ນຈາກເລເຊີກຳລັງຢູ່ໃນຊ່ວງທີ່ຮ່າງກາຍພະຍາຍາມຟື້ນຟູຕົວເອງຢ່າງແຂງແຮງ. ຖ້າສັນຍານຟື້ນຟູ ແລະ ປອບປະໂລມມາເສີມໃນຈັງຫວະນີ້ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ອາການແດງ ຫຼື ຄັນຮ້ອນຄ່ອຍໆສະຫງົບໄວຂຶ້ນ ແລະ ຊ່ວຍໃນຂະບວນການຟື້ນຟູ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ຄລີນິກຫຼາຍແຫ່ງນິຍົມທາເອັກໂຊໂຊມ ຫຼື ຕິດແຜ່ນມາສກ໌ໃຫ້ທັນທີຫຼັງເຮັດເລເຊີ.

ຊ່ວງທີ່ຜິວດູດຊືມສານໄດ້ດີແບບນີ້ ບໍ່ໄດ້ຍາວນານປານໃດ. ເນື່ອງຈາກເກາະປ້ອງກັນຜິວຈະເລີ່ມສ້ອມແປງຕົວເອງພາຍໃນ 2 ຫາ 4 ຊົ່ວໂມງ ດັ່ງນັ້ນ ຄວນທາພາຍໃນ 30 ນາທີ ຫາ 1 ຊົ່ວໂມງ ຫຼັງຫັດຖະການສິ້ນສຸດລົງ ຈຶ່ງຈະໄດ້ຜົນການດູດຊືມທີ່ດີ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ຄລີນິກຈະທາແອມພູນ ຫຼື ຕິດແຜ່ນມາສກ໌ໃຫ້ທັນທີພຽງແຕ່ຫັດຖະການສິ້ນສຸດ.

ເປັນຫຍັງ Exosome ເພິ່ງມາເປັນຫັດຖະການບໍ່ດົນມານີ້?

ຄວາມມີຢູ່ຂອງເອັກໂຊໂຊມແມ່ນຮູ້ກັນມາໃນວົງການຊີວະວິທະຍາຈຸລັງຫຼາຍສິບປີແລ້ວ. ແຕ່ເປັນຫຍັງຈຶ່ງນຳມາໃຊ້ໃນການຮັກສາຄວາມງາມພຽງແຕ່ໃນຊ່ວງ 5 ຫາ 10 ປີຫຼັງມານີ້? ຄຳຕອບງ່າຍໆຄື ເນື່ອງຈາກຂະໜາດຂອງມັນນ້ອຍຫຼາຍ ເມື່ອກ່ອນເຕັກໂນໂລຢີການແຍກເອົາເອັກໂຊໂຊມບໍລິສຸດ ບໍ່ໃຫ້ປົນກັບເສດຈຸລັງ ຫຼື ສານອື່ນ ຍັງບໍ່ພຽງພໍ.

ໄລຍະຫຼັງນີ້ ເຕັກໂນໂລຢີແຍກສານ ເຊັ່ນ ອຸນຕຣາເຊັນທຣິຟິວ (ultracentrifugation) ຫຼື ການກອງລະອຽດ ໄດ້ພັດທະນາຂຶ້ນ ຈຶ່ງສາມາດໄດ້ເອັກໂຊໂຊມທີ່ບໍລິສຸດຢ່າງໝັ້ນຄົງ. ບວກກັບເຕັກໂນໂລຢີການເກັບຮັກສາແບບແຊ່ແຂງທີ່ດີຂຶ້ນນຳກັນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຄລີນິກສາມາດຈຳໜ່າຍ ແລະ ເກັບຮັກສາໃນຮູບແບບແອມພູນໄດ້. ເວົ້າໄດ້ວ່າ ຕ້ອງໃຫ້ເຕັກໂນໂລຢີກ້າວໜ້າກ່ອນ ຈຶ່ງຈະກາຍເປັນຫັດຖະການທີ່ໃຊ້ໄດ້ຈິງ.

ຫຼັກຖານຂອງຜົນລັບມີສະສົມມາຮອດໃດ?

ຫຼັກການພື້ນຖານທີ່ວ່າເອັກໂຊໂຊມສົ່ງສານລະຫວ່າງຈຸລັງ ໄດ້ຖືກຢືນຢັນມາດົນນານໃນວົງການຊີວະວິທະຍາຈຸລັງ. ແຕ່ການທາໃສ່ຜິວ ຫຼື ໃຊ້ຄຽງກັບຫັດຖະການເພື່ອຈຸດປະສົງດ້ານຄວາມງາມນັ້ນ ຍັງຢູ່ໃນຂັ້ນຕົ້ນ. ມີການລາຍງານຈາກການທົດລອງໃນຫ້ອງທົດລອງ ຫຼື ການສັງເກດທາງຄລີນິກຂະໜາດນ້ອຍ ວ່າຊ່ວຍໃນການສ້າງຄໍລາເຈນ ຫຼື ຄວາມໄວໃນການຟື້ນຟູ ແຕ່ການສຶກສາຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ຕິດຕາມໄລຍະຍາວກວ່າ 1 ປີ ຍັງມີບໍ່ຫຼາຍ.

ອີກສິ່ງໜຶ່ງທີ່ຄວນຮູ້ໄວ້ ຄື ຜະລິດຕະພັນເອັກໂຊໂຊມແຕ່ລະຍີ່ຫໍ້ ອາດແຕກຕ່າງກັນ ທັງໃນເລື່ອງຈຸລັງຕົ້ນກຳເນີດ ແລະ ວິທີການທຳໃຫ້ບໍລິສຸດ. ອົງປະກອບຂ້າງໃນອາດປ່ຽນແປງໄປຕາມຈຸລັງຕົ້ນທາງ ແລະ ວິທີກັ່ນຕອງ ດັ່ງນັ້ນ ການປຽບທຽບປະສິດທິພາບລະຫວ່າງຜະລິດຕະພັນຈຶ່ງເຮັດໄດ້ຍາກ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຫັດຖະການນີ້ຈຶ່ງຄວນເຂົ້າໃຈວ່າເປັນວິທີການເສີມການຟື້ນຟູທີ່ຍັງມີການສຶກສາເພີ່ມເຕີມຢູ່ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ບໍ່ແມ່ນວິທີການທີ່ສົມບູນແບບແລ້ວ.

ສິ່ງທີ່ຄວນກວດກ່ອນເຮັດ

• ກວດເບິ່ງວ່າເອັກໂຊໂຊມນັ້ນມາຈາກຈຸລັງຊະນິດໃດ ເພາະອົງປະກອບຂອງສານສັນຍານອາດແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມຈຸລັງຕົ້ນທາງ.
• ກວດເບິ່ງວ່າເປັນຜະລິດຕະພັນເຄື່ອງສຳອາງ ຫຼື ອຸປະກອນການແພດທີ່ຂຶ້ນທະບຽນຢ່າງຖືກຕ້ອງກັບໜ່ວຍງານກວດສອບອາຫານ ແລະ ຢາ ຫຼື ບໍ່ ເພາະຜະລິດຕະພັນທີ່ຢູ່ນອກລະບົບກວດສອບ ອາດບໍ່ໄດ້ມາດຕະຖານທັງໃນຂະບວນການກັ່ນຕອງ ແລະ ອົງປະກອບ.
• ຖ້າວາງແຜນຈະໃຊ້ຄຽງກັບເລເຊີ ຫຼື ໄມໂຄຣນີດ ໃຫ້ກວດເບິ່ງວ່າໝໍແນະນຳໃຫ້ໃຊ້ທັນທີຫຼັງຫັດຖະການ ເພື່ອຊ່ວຍໃນການດູດຊືມ ຫຼື ບໍ່ ເພາະຕ້ອງໃຊ້ພາຍໃນ 30 ນາທີ ຫາ 1 ຊົ່ວໂມງ ຫຼັງຫັດຖະການ ຊ່ວງທີ່ເກາະຜິວທີ່ຖືກກະຕຸ້ນຍັງເປີດຢູ່ ຈຶ່ງຈະໄດ້ຜົນການດູດຊືມທີ່ດີ.

ເອັກໂຊໂຊມບໍ່ແມ່ນຈຸລັງໂດຍກົງ ແຕ່ແມ່ນຖົງນ້ອຍໆທີ່ເລືອກບັນຈຸສານສັນຍານທີ່ຈຸລັງສ້າງຂຶ້ນ. ດ້ວຍຂໍ້ຄວາມທີ່ຢູ່ຂ້າງໃນ ຊ່ວຍທັງຟື້ນຟູ ແລະ ປອບປະໂລມຜິວໃນຄາວດຽວກັນ ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ມັນຖືກນຳມາໃຊ້ໃນຫັດຖະການໄລຍະຫຼັງໆນີ້. ແຕ່ເນື່ອງຈາກຍັງເປັນຂັ້ນຕອນທີ່ການສຶກສາກຳລັງສະສົມຢູ່ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຈຶ່ງຄວນກວດເບິ່ງຜະລິດຕະພັນ ແລະ ຄລີນິກໃຫ້ລະອຽດກ່ອນຕັດສິນໃຈ.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).