ດື້ຢາໂບຕັອກຊ໌ຫຼັງສັກເລື້ອຍໆ: ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ ແລະ ຈະຫຼີກລ່ຽງໄດ້ແນວໃດ?

ຫຼາຍຄົນເລົ່າວ່າ ໂບຕັອກຊ໌ທີ່ເຄີຍໄດ້ຜົນດີ ຈູ່ໆກໍ່ບໍ່ຄ່ອຍຄາຍຮອຍຫ່ຽວຄືເກົ່າ. ບາງຄົນລອງເພີ່ມປະລິມານຂຶ້ນໜ້ອຍໜຶ່ງ ແຕ່ຜົນກໍ່ຍັງບໍ່ຕ່າງຈາກເດີມ.

ອາການແບບນີ້ມັກຖືກເອີ້ນວ່າ ອາການດື້ຢາໂບຕັອກຊ໌. ເບື້ອງຫຼັງມັນແມ່ນປະຕິກິລິຍາພູມຄຸ້ມກັນ ທີ່ຮ່າງກາຍຮັບຮູ້ວ່າສານໂບຕັອກຊ໌ເປັນສິ່ງແປກປອມແລ້ວພະຍາຍາມສະກັດກັ້ນມັນ. ຖ້າເຂົ້າໃຈກົນໄກນີ້ ຈະຮູ້ວ່າເປັນຫຍັງມັນຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ ແລະ ຈະຫຼີກລ່ຽງໄດ້ແນວໃດ.

ອາການດື້ຢາໂບຕັອກຊ໌ແມ່ນຫຍັງແທ້ໆ?

ໂບຕັອກຊ໌ ຫຼື ທັອກຊິນໂບທູລິນຳ (botulinum toxin) ເຮັດວຽກໂດຍການສະກັດກັ້ນສານອາເຊທິນໂຄລິນ (acetylcholine) ບໍ່ໃຫ້ຖືກປ່ອຍອອກຈາກປາຍປະສາດ ເພື່ອສັ່ງໃຫ້ກ້າມຊີ້ນເຄື່ອນໄຫວ. ເມື່ອສັນຍານນີ້ຖືກຕັດ ກ້າມຊີ້ນກໍ່ອ່ອນແຮງລົງ ຮອຍຫ່ຽວຈຶ່ງຄາຍອອກ.

ອາການດື້ຢາໝາຍເຖິງພາວະທີ່ ເຖິງແມ່ນສັກໃນປະລິມານເທົ່າເດີມ ການສະກັດກັ້ນສັນຍານກໍ່ບໍ່ໄດ້ຜົນຄືເກົ່າ. ກ້າມຊີ້ນຍັງເຄື່ອນໄຫວໄດ້ດີ ຮອຍຫ່ຽວກໍ່ຍັງຄົງຢູ່. ຖ້າເພີ່ມປະລິມານແລ້ວຜົນຕອບຮັບກໍ່ຍັງບໍ່ຕ່າງຈາກເດີມ ກໍ່ຄວນສົງໄສວ່າອາດເປັນອາການດື້ຢາ.

ແຕ່ນີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງທີ່ພົບເລື້ອຍ. ມີການລາຍງານວ່າ ຄົນສ່ວນຫຼາຍຍັງໄດ້ຜົນດີຄົງທີ່ເຖິງແມ່ນສັກຊ້ຳຫຼາຍຄັ້ງ ແລະ ອາການດື້ຢາເກີດຂຶ້ນກັບຄົນສ່ວນນ້ອຍເທົ່ານັ້ນ. ຄືກັນກັບຢາແກ້ຫວັດຊະນິດດຽວກັນທີ່ກິນຊ້ຳຫຼາຍຄັ້ງ ສ່ວນຫຼາຍກໍ່ຍັງໄດ້ຜົນດີຢູ່. ແຕ່ຖ້າຮູ້ຫຼັກການໄວ້ກ່ອນ ເມື່ອຜົນໄດ້ຮັບບໍ່ຄືເກົ່າ ກໍ່ຈະບໍ່ຕົກໃຈ ແລະ ສາມາດຄົ້ນຫາສາເຫດເທື່ອລະຢ່າງໄດ້.

ແອນຕິບອດີໃນຮ່າງກາຍເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ ແລະ ເປັນຫຍັງ?

ທັອກຊິນໂບທູລິນຳປະກອບດ້ວຍທາດໂປຣຕີນ. ເມື່ອລະບົບພູມຄຸ້ມກັນຂອງຮ່າງກາຍພົບທາດໂປຣຕີນແປກໜ້າ ມັນຈະສົງໄສວ່າເປັນຜູ້ບຸກລຸກ ແລ້ວກຽມພ້ອມຕໍ່ຕ້ານທັນທີ. ນີ້ແມ່ນຫຼັກການດຽວກັນກັບການຕອບໂຕ້ເຊື້ອແບັກທີເຣຍ ຫຼື ໄວຣັດ.

ສິ່ງທີ່ລະບົບພູມຄຸ້ມກັນສ້າງຂຶ້ນໃນຈຸດນີ້ ຄື ແອນຕິບອດີຊະນິດຢັບຢັ້ງ (neutralizing antibody). ອາດຈິນຕະນາການວ່າແອນຕິບອດີແມ່ນກະແຈລ໊ອກທີ່ພໍດີກັບຮູບຮ່າງຂອງທັອກຊິນນັ້ນ. ກ່ອນທັອກຊິນຈະໄປເຖິງເຊວປະສາດ ກະແຈລ໊ອກນີ້ຈະຕິດເຂົ້າກ່ອນ ແລ້ວປິດກັ້ນຈຸດອອກລິດຂອງທັອກຊິນໄວ້. ສຸດທ້າຍ ເຖິງແມ່ນທັອກຊິນຈະໄປເຖິງເສັ້ນປະສາດ ມັນກໍ່ບໍ່ສາມາດອອກລິດໄດ້.

ບັນຫາຄື ເມື່ອແອນຕິບອດີນີ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນຄັ້ງໜຶ່ງແລ້ວ ມັນຈະຄົງຢູ່ໃນຮ່າງກາຍເປັນເວລາດົນ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອສັກທັອກຊິນຊະນິດດຽວກັນໃນຄັ້ງຕໍ່ໄປ ແອນຕິບອດີກໍ່ຈະຈັບໄວ້ກ່ອນ ເຮັດໃຫ້ຜົນໄດ້ຮັບບໍ່ດີເທົ່າທີ່ຄວນຕໍ່ເນື່ອງ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ໃນ 3 ຫາ 5 ຄັ້ງທຳອິດ ຮອຍຫ່ຽວອາດຄາຍອອກໄດ້ດີ ແຕ່ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເຖິງແມ່ນສັກຈຸດດຽວກັນ ປະລິມານດຽວກັນ ໜ້າຕາກໍ່ຍັງເຄື່ອນໄຫວຄືເກົ່າ ນີ້ແມ່ນຄຳອະທິບາຍຕາມຫຼັກການດັ່ງກ່າວ.

ຜະລິດຕະພັນທີ່ມີສານປະສົມທາດໂປຣຕີນ ກັບ ທັອກຊິນບໍລິສຸດ ແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ?

ຜະລິດຕະພັນໂບຕັອກຊ໌ບໍ່ໄດ້ມີແຕ່ໂຕທັອກຊິນຢ່າງດຽວ ບາງຊະນິດຍັງມີສ່ວນປະກອບເສີມທີ່ເອີ້ນວ່າ ສານປະສົມທາດໂປຣຕີນ (complexing protein) ຫໍ່ຫຸ້ມຢູ່ອ້ອມຮອບ. ສານປະສົມນີ້ເຮັດໜ້າທີ່ຄ້າຍກັບຫີບຫໍ່ ຊ່ວຍໃຫ້ທັອກຊິນຄົງຕົວ ແລະ ເຄື່ອນຍ້າຍໄດ້ດີ.

ແຕ່ທາດໂປຣຕີນເສີມທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ຄືຫີບຫໍ່ນີ້ ກໍ່ຍັງເປັນສິ່ງແປກໜ້າສຳລັບຮ່າງກາຍຢູ່ດີ. ມີການລາຍງານວ່າ ຖ້າສິ່ງແປກປອມຫຼາຍຊະນິດເຂົ້າມາພ້ອມກັນ ໂອກາດທີ່ລະບົບພູມຄຸ້ມກັນຈະຕອບໂຕ້ຮຸນແຮງຂຶ້ນກໍ່ຍິ່ງສູງຂຶ້ນ. ຄືກັນກັບເມື່ອມີແຂກແປກໜ້າຫຼາຍຄົນມາເຖິງພ້ອມກັນ ຍາມກໍ່ຈະຍິ່ງເຂັ້ມງວດຂຶ້ນ.

ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ຜະລິດຕະພັນທັອກຊິນບໍລິສຸດ ທີ່ຖືກກຳຈັດທາດໂປຣຕີນເສີມອອກຫຼາຍທີ່ສຸດໃນຂະບວນການກັ່ນຕອງ ຈະມີຊະນິດ ແລະ ປະລິມານຂອງທາດໂປຣຕີນແປກໜ້າໜ້ອຍກວ່າ. ຄືກັນກັບການຫຸ້ມຫໍ່ນ້ອຍລົງ ຈະເຮັດໃຫ້ມີສິ່ງແປກປອມປົນຢູ່ໃນກ່ອງໜ້ອຍລົງ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມີການລາຍງານວ່າ ເຖິງແມ່ນສັກຊ້ຳຫຼາຍຄັ້ງ ຄວາມສ່ຽງທີ່ຈະເກີດແອນຕິບອດີກໍ່ຕ່ຳກວ່າ. ຖ້າຢາກຮູ້ວ່າກຳລັງໃຊ້ຜະລິດຕະພັນຊະນິດໃດ ສາມາດສອບຖາມທ່ານໝໍໄດ້ກ່ອນເຂົ້າຮັບການສັກ.

ເປັນຫຍັງໄລຍະຫ່າງລະຫວ່າງການສັກຈຶ່ງສຳຄັນຫຼາຍ?

ເຖິງແມ່ນເປັນສານຊະນິດດຽວກັນ ຄວາມຖີ່ໃນການສັກກໍ່ມີຜົນຕໍ່ການສ້າງແອນຕິບອດີຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ຖ້າໄດ້ຮັບຊ້ຳໆໃນໄລຍະຫ່າງສັ້ນ ລະບົບພູມຄຸ້ມກັນຈະຈື່ຈຳທາດໂປຣຕີນນັ້ນໄດ້ໜັກແໜ້ນຂຶ້ນ ແລະ ມີແນວໂນ້ມຕອບໂຕ້ໄວ ແລະ ຮຸນແຮງຂຶ້ນໃນຄັ້ງຕໍ່ໄປ. ນີ້ຄືຫຼັກການດຽວກັນກັບ ຜົນບູສເຕີ (booster effect) ທີ່ການສັກວັກຊີນຫຼາຍຄັ້ງເຮັດໃຫ້ການຕອບໂຕ້ຂອງແອນຕິບອດີແຮງຂຶ້ນ.

ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ຖ້າເວັ້ນໄລຍະຫ່າງລະຫວ່າງແຕ່ລະຄັ້ງພຽງພໍ ໂອກາດທີ່ລະບົບພູມຄຸ້ມກັນຈະຮັບຮູ້ວ່າເປັນສິ່ງກະຕຸ້ນໃໝ່ໃນທຸກໆຄັ້ງກໍ່ຈະໜ້ອຍລົງ. ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍທົ່ວໄປແນະນຳໃຫ້ເວັ້ນໄລຍະຫ່າງຢ່າງໜ້ອຍ 3 ເດືອນຂຶ້ນໄປລະຫວ່າງແຕ່ລະຄັ້ງ. ນິໄສການສັກຖີ່ຂຶ້ນເພາະຮູ້ສຶກວ່າຜົນຫຼຸດໄວ ອາດຈະຍິ່ງເພີ່ມຄວາມສ່ຽງຕໍ່ອາການດື້ຢາ. ຖ້າປຽບທຽບລະຫວ່າງການສັກຄືນພາຍໃນ 1 ເດືອນ ເພາະຄິດວ່າຜົນຫຼຸດໄວ ກັບການລໍຖ້າຄົບ 3 ເດືອນຕາມທີ່ແນະນຳ ຄັ້ງທີສອງນີ້ຈະຮູ້ສຶກເປັນສິ່ງກະຕຸ້ນທີ່ແປກໜ້າກວ່າສຳລັບລະບົບພູມຄຸ້ມກັນ ເຮັດໃຫ້ໂອກາດເກີດແອນຕິບອດີໜ້ອຍກວ່າ.

ການເພີ່ມປະລິມານເລື້ອຍໆມີຜົນຫຍັງບໍ?

ເມື່ອຮູ້ສຶກວ່າຜົນອ່ອນລົງ ຫຼາຍຄົນອາດຢາກເພີ່ມປະລິມານທັນທີ. ແຕ່ມີການລາຍງານວ່າ ການສັກປະລິມານສູງຊ້ຳໆເລື້ອຍໆ ກໍ່ເປັນສາເຫດໜຶ່ງທີ່ກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດແອນຕິບອດີເຊັ່ນກັນ. ເພາະຍິ່ງທາດໂປຣຕີນແປກໜ້າເຂົ້າສູ່ຮ່າງກາຍໃນປະລິມານລວມຫຼາຍຂຶ້ນ ໂອກາດທີ່ລະບົບພູມຄຸ້ມກັນຈະຕອບໂຕ້ກໍ່ຍິ່ງເພີ່ມຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ.

ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງແນະນຳໃຫ້ໃຊ້ປະລິມານໜ້ອຍທີ່ສຸດທີ່ພຽງພໍຕໍ່ຈຸດປະສົງ ບໍ່ຫຼາຍເກີນຄວາມຈຳເປັນ. ຖ້າຮູ້ສຶກວ່າຜົນຍັງບໍ່ພຽງພໍ ແທນທີ່ຈະເພີ່ມປະລິມານໂດຍທັນທີ ຄວນກວດເບິ່ງໄລຍະຫ່າງລະຫວ່າງການສັກ ຫຼື ຊະນິດຂອງຜະລິດຕະພັນທີ່ໃຊ້ຢູ່ກ່ອນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຖ້າປຽບທຽບລະຫວ່າງການສັກຮ່ອງໜ້າຜາກໃນປະລິມານທີ່ຫຼາຍກວ່າ ແລະ ຖີ່ກວ່າມາດຕະຖານ ກັບການສັກສະເພາະປະລິມານທີ່ພໍດີກັບຈຸດທີ່ຕ້ອງການ ປະລິມານລວມຂອງທາດໂປຣຕີນແປກໜ້າທີ່ສະສົມໃນຮ່າງກາຍຈະແຕກຕ່າງກັນ ໂອກາດເກີດແອນຕິບອດີຈຶ່ງແຕກຕ່າງກັນຕາມໄປນຳ.

ຖ້າສົງໄສວ່າດື້ຢາ ຄວນກວດສອບ ແລະ ຮັບມືແນວໃດ?

ຖ້າຮູ້ສຶກວ່າຜົນບໍ່ຄືເກົ່າ ກໍ່ຍັງບໍ່ສາມາດສະຫຼຸບໄດ້ທັນທີວ່າແມ່ນອາການດື້ຢາ. ເພາະຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຈຸດສັກ, ຄວາມເລິກໃນການສັກ, ຫຼື ລັກສະນະກ້າມຊີ້ນຂອງແຕ່ລະຄົນ ກໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຮູ້ສຶກຜົນຕ່າງກັນໄດ້. ວິທີຕໍ່ໄປນີ້ຈະຊ່ວຍຈຳກັດຂອບເຂດສາເຫດໃຫ້ແຄບລົງໄດ້.

• ສັກທົດລອງປະລິມານໜ້ອຍໆໃນຈຸດອື່ນ: ຖ້າບໍ່ຕອບສະໜອງສະເພາະບາງຈຸດ ອາດເປັນບັນຫາຈາກວິທີການສັກ ແຕ່ຖ້າຫຼາຍຈຸດຕອບສະໜອງອ່ອນຄືກັນໝົດ ກໍ່ມີແນວໂນ້ມວ່າແມ່ນການເກີດແອນຕິບອດີ.
• ປ່ຽນຜະລິດຕະພັນທີ່ໃຊ້ຢູ່ໄປເປັນທັອກຊິນບໍລິສຸດ: ເຖິງແມ່ນເກີດແອນຕິບອດີຕໍ່ສານປະສົມທາດໂປຣຕີນຂອງຜະລິດຕະພັນເດີມແລ້ວ ກໍ່ມີການລາຍງານວ່າອາດຍັງໄດ້ຜົນຢູ່ກັບຜະລິດຕະພັນທີ່ມີສ່ວນປະກອບແຕກຕ່າງອອກໄປ.
• ກວດສອບປະຫວັດການສັກທີ່ຜ່ານມາ: ທົບທວນເບິ່ງວ່າໄລຍະຫ່າງສັ້ນເກີນໄປ ຫຼື ປະລິມານເພີ່ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆບໍ ຈະຊ່ວຍປະເມີນສາເຫດໄດ້ດີຂຶ້ນ.

ການກວດສອບເຫຼົ່ານີ້ ຄວນປຶກສາທ່ານໝໍ ແທນທີ່ຈະຕັດສິນໃຈເອງ ຈຶ່ງຈະແມ່ນຢຳກວ່າ.

ແອນຕິບອດີທີ່ເກີດຂຶ້ນຄັ້ງໜຶ່ງ ຈະບໍ່ຫາຍໄປຕະຫຼອດການບໍ?

ມີການລາຍງານວ່າ ເມື່ອແອນຕິບອດີຖືກສ້າງຂຶ້ນຄັ້ງໜຶ່ງແລ້ວ ມັນຈະຄົງຢູ່ໃນຮ່າງກາຍເປັນເວລາດົນ ຈຶ່ງບໍ່ງ່າຍທີ່ຈະກັບຄືນສູ່ສະພາບເດີມທັງໝົດ. ແຕ່ນັ້ນບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າມັນຈະຄົງຢູ່ຕະຫຼອດໄປ.

ມີການລາຍງານວ່າ ຖ້າຜ່ານໄປເປັນເວລາດົນ ແລະ ບໍ່ໄດ້ຮັບສານດັ່ງກ່າວອີກ ລະດັບແອນຕິບອດີຈະຄ່ອຍໆຫຼຸດລົງ. ເພາະລະບົບພູມຄຸ້ມກັນ ຖ້າບໍ່ໄດ້ຮັບການກະຕຸ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ກໍ່ຈະບໍ່ຈື່ຈຳໄດ້ໜັກແໜ້ນຄືເກົ່າ. ແຕ່ຈະໃຊ້ເວລາດົນປານໃດ ຫຼື ຫຼຸດລົງຫຼາຍປານໃດ ແມ່ນແຕກຕ່າງກັນໄປໃນແຕ່ລະຄົນ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດລະບຸໄລຍະເວລາທີ່ແນ່ນອນໄດ້.

ດັ່ງນັ້ນ ຖ້າຢືນຢັນວ່າເປັນອາການດື້ຢາແລ້ວ ທາງເລືອກທີ່ແນະນຳຄື ການພັກຜະລິດຕະພັນຊະນິດດຽວກັນປະມານ 6 ຫາ 12 ເດືອນ ຫຼື ປ່ຽນໄປໃຊ້ທັອກຊິນບໍລິສຸດທີ່ມີຄວາມສາມາດກະຕຸ້ນພູມຄຸ້ມກັນຕ່ຳ. ແທນທີ່ຈະຮີບຮ້ອນເພີ່ມປະລິມານ ຄວນພິຈາລະນາເວລາທີ່ໃຫ້ຮ່າງກາຍສະຫງົບລົງນຳ ຈຶ່ງຈະດີກວ່າ.

ຢາກປ້ອງກັນອາການດື້ຢາ ຄວນປະຕິບັດແນວໃດເປັນປະຈຳ?

ເນື່ອງຈາກເມື່ອແອນຕິບອດີເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຈະບໍ່ງ່າຍທີ່ຈະຍ້ອນກັບຄືນ ການດູແລບໍ່ໃຫ້ມັນເກີດຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນຈຶ່ງເປັນວິທີທີ່ດີກວ່າ.

• ຮັກສາໄລຍະຫ່າງການສັກຕາມທີ່ແນະນຳ: ຍິ່ງໄລຍະຫ່າງສັ້ນ ລະບົບພູມຄຸ້ມກັນຍິ່ງມີໂອກາດຈື່ຈຳທັອກຊິນຖີ່ຂຶ້ນ ແລະ ໜັກແໜ້ນຂຶ້ນ.
• ສັກສະເພາະຈຸດ ແລະ ຈຸດປະສົງທີ່ຈຳເປັນ ດ້ວຍປະລິມານໜ້ອຍທີ່ສຸດທີ່ໄດ້ຜົນ: ຍິ່ງລົດປະລິມານລວມຂອງທາດໂປຣຕີນແປກໜ້າ ໂອກາດເກີດແອນຕິບອດີກໍ່ຍິ່ງໜ້ອຍລົງ.
• ດູແລການເລືອກຜະລິດຕະພັນ ແລະ ປະຫວັດການສັກຮ່ວມກັບທ່ານໝໍ: ຖ້າບັນທຶກໄວ້ວ່າໃຊ້ຜະລິດຕະພັນຊະນິດໃດ ເມື່ອໃດ ແລະ ປະລິມານເທົ່າໃດ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຄົ້ນຫາສາເຫດໄດ້ໄວຂຶ້ນເມື່ອຜົນຫຼຸດລົງ.

ພຽງແຕ່ຮັກສາ 3 ຂໍ້ນີ້ຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ ກໍ່ສາມາດຫຼຸດຄວາມສ່ຽງຕໍ່ອາການດື້ຢາໄດ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ສິ່ງສຳຄັນທີ່ສຸດແມ່ນ ແທນທີ່ຈະຮີບຮ້ອນເພີ່ມປະລິມານ ຫຼື ຈຳນວນຄັ້ງທັນທີທີ່ຮູ້ສຶກວ່າຜົນຫຼຸດລົງໜ້ອຍໜຶ່ງ ການຄົ້ນຫາສາເຫດກ່ອນ ຈະເປັນທາງທີ່ຊ່ວຍຮັກສາຜົນໄດ້ຮັບໄວ້ໄດ້ດົນກວ່າໃນທີ່ສຸດ.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).