Botox ດື້ຢາ: ສາເຫດ ໄລຍະຫ່າງການສັກ ແລະ ສັກຫຼາຍແລ້ວຜົນຈະອ່ອນລົງບໍ?

ຫຼາຍຄົນມັກເລົ່າວ່າ Botox ທີ່ເຄີຍໄດ້ຜົນດີ ຢູ່ໆກໍເລີ່ມແປງໜ້າໄດ້ບໍ່ຄືເກົ່າ. ບາງຄົນລອງເພີ່ມປະລິມານຢາຂຶ້ນອີກໜ້ອຍໜຶ່ງ ແຕ່ຜົນຮັບກໍຍັງບໍ່ປ່ຽນແປງຫຍັງ.

ອາການແບບນີ້ມັກຖືກເອີ້ນວ່າອາການດື້ Botox. ເບື້ອງຫຼັງຂອງມັນຄືປະຕິກິລິຍາພູມຕ້ານທານທີ່ຮ່າງກາຍຮັບຮູ້ວ່າສານ Botox ເປັນສິ່ງແປກປອມ ແລ້ວພະຍາຍາມກີດກັນມັນອອກ. ຖ້າເຂົ້າໃຈຫຼັກການວ່າເປັນຫຍັງມັນຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ ແລະ ຈະຫຼີກລ່ຽງແນວໃດ ກໍຈະເຂົ້າໃຈເລື່ອງນີ້ໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນຫຼາຍ.

ການດື້ຢາ Botox ແມ່ນສະພາບແບບໃດ?

Botox ຫຼືທີ່ເອີ້ນເຕັມວ່າ Botulinum toxin ເຮັດວຽກໂດຍການສະກັດກັ້ນສານທີ່ສົ່ງສັນຍານຈາກປາຍປະສາດໄປຫາກ້າມເນື້ອ (ອາເຊຕິນໂຄລິນ) ບໍ່ໃຫ້ຖືກປ່ອຍອອກມາ. ເມື່ອສັນຍານຖືກຕັດຂາດ ກ້າມເນື້ອກໍບໍ່ສາມາດອອກແຮງໄດ້ ຮອຍຫ່ຽວຢົ່ນຈຶ່ງແປງອອກ.

ອາການດື້ຢາໝາຍເຖິງສະພາບທີ່ຖືກສັກປະລິມານເທົ່າເກົ່າ ແຕ່ການສະກັດກັ້ນສັນຍານນີ້ບໍ່ເກີດຂຶ້ນຄືເກົ່າອີກຕໍ່ໄປ. ກ້າມເນື້ອຍັງເຄື່ອນໄຫວໄດ້ຄືເດີມ ຮອຍຫ່ຽວຢົ່ນກໍຍັງຄົງຢູ່ຄືເກົ່າ. ຖ້າເພີ່ມປະລິມານແລ້ວຜົນຕອບຮັບກໍຍັງບໍ່ປ່ຽນແປງຫຍັງຫຼາຍ ກໍພໍຈະສົງໄສວ່າອາດເປັນອາການດື້ຢາ.

ແຕ່ວ່າມັນບໍ່ແມ່ນເລື່ອງທີ່ພົບເລື້ອຍ. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ຜົນຂອງການສັກຊ້ຳໆຈະຄົງຢູ່ຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ ແລະ ອາການດື້ຢາຈະພົບພຽງແຕ່ໃນບາງກໍລະນີເທົ່ານັ້ນ. ຄືກັນກັບຢາແກ້ໄຂ້ຫວັດຊະນິດດຽວກັນ ເຖິງຈະກິນຫຼາຍເທື່ອ ສ່ວນຫຼາຍກໍຍັງໄດ້ຜົນຄືເດີມ. ເຖິງແນວນັ້ນກໍຕາມ ຖ້າຮູ້ຫຼັກການໄວ້ລ່ວງໜ້າ ເມື່ອຜົນຮັບບໍ່ຄືເກົ່າ ກໍຈະບໍ່ຕົກໃຈ ແລ້ວສາມາດຄິດວິເຄາະຫາສາເຫດເທື່ອລະຢ່າງໄດ້.

ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເກີດການດື້ຢາ?

Botulinum toxin ປະກອບດ້ວຍໂປຣຕີນ. ລະບົບພູມຕ້ານທານຂອງຮ່າງກາຍ ເມື່ອພົບໂປຣຕີນແປກໜ້າ ກໍຈະສົງໄສວ່າເປັນຜູ້ບຸກລຸກ ແລ້ວກຽມພ້ອມຕໍ່ຕ້ານທັນທີ. ຫຼັກການດຽວກັນກັບການຕອບໂຕ້ເຊື້ອແບັກທີເຣຍ ຫຼືເຊື້ອໄວຣັດ.

ໃນຂະນະນັ້ນ ສິ່ງທີ່ລະບົບພູມຕ້ານທານສ້າງອອກມາຄືແອນຕິບອດີແບບຕ້ານພິດ (neutralizing antibody). ໃຫ້ນຶກພາບແອນຕິບອດີເປັນກຸນແຈລ໋ອກທີ່ຖືກອອກແບບໃຫ້ພໍດີກັບຮູບຮ່າງຂອງທັອກຊິນນັ້ນ. ກ່ອນທັອກຊິນຈະໄປເຖິງເສັ້ນປະສາດ ກຸນແຈລ໋ອກນີ້ຈະຕິດເຂົ້າໄປປິດກັ້ນຈຸດອອກລິດຂອງທັອກຊິນກ່ອນ. ຜົນສຸດທ້າຍ ເຖິງທັອກຊິນຈະໄປເຖິງເສັ້ນປະສາດ ກໍບໍ່ສາມາດອອກລິດໄດ້ອີກຕໍ່ໄປ.

ບັນຫາຄື ເມື່ອແອນຕິບອດີເກີດຂຶ້ນເທື່ອໜຶ່ງແລ້ວ ມັນຈະຄ້າງຢູ່ໃນຮ່າງກາຍເປັນເວລານານ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອສັກສານຊະນິດດຽວກັນອີກໃນຄັ້ງຕໍ່ໄປ ແອນຕິບອດີກໍຈະຈັບໄວ້ກ່ອນ ຈົນຜົນຮັບອອກມາບໍ່ດີເທົ່າທີ່ຄວນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ໃນ 3 ຫາ 5 ຄັ້ງທຳອິດ ຮອຍຫ່ຽວຢົ່ນອາດແປງອອກໄດ້ດີ ແຕ່ຈາກຈຸດໜຶ່ງໄປ ເຖິງຈະສັກສ່ວນດຽວກັນ ປະລິມານເທົ່າກັນ ໜ້າກໍຍັງເຄື່ອນໄຫວໄດ້ຄືເດີມ ຊຶ່ງອະທິບາຍໄດ້ດ້ວຍຫຼັກການນີ້.

ຢາທີ່ມີໂປຣຕີນຫໍ່ ແລະ ທັອກຊິນບໍລິສຸດ ຕ່າງກັນແນວໃດ?

ຢາ Botox ບາງຊະນິດບໍ່ໄດ້ມີພຽງແຕ່ຕົວທັອກຊິນຫຼັກເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງມີສ່ວນປະກອບເສີມທີ່ເອີ້ນວ່າໂປຣຕີນປະສົມ (complexing protein) ຫຸ້ມຢູ່ອ້ອມຮອບ. ໂປຣຕີນປະສົມນີ້ເຮັດໜ້າທີ່ຄ້າຍກັບຫີບຫໍ່ ຊ່ວຍໃຫ້ທັອກຊິນເກັບຮັກສາ ແລະ ເຄື່ອນຍ້າຍໄດ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງ.

ແຕ່ໂປຣຕີນເສີມທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ຫີບຫໍ່ນີ້ ກໍຍັງເປັນໂປຣຕີນແປກໜ້າສຳລັບຮ່າງກາຍຢູ່ດີ. ຖ້າມີສິ່ງແປກປອມຫຼາຍຊະນິດເຂົ້າມາພ້ອມກັນ ລະບົບພູມຕ້ານທານກໍມີແນວໂນ້ມທີ່ຈະຕອບໂຕ້ຢ່າງໄວກວ່າ. ຄືກັນກັບເມື່ອມີແຂກແປກໜ້າຫຼາຍຄົນມາຢາມພ້ອມກັນ ຝ່າຍຮັກສາຄວາມປອດໄພກໍຍິ່ງເຂັ້ມງວດຂຶ້ນ.

ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ຢາທັອກຊິນບໍລິສຸດທີ່ຜ່ານຂະບວນການກັ່ນຕອງເອົາໂປຣຕີນເສີມອອກໃຫ້ໄດ້ຫຼາຍທີ່ສຸດ ຈະເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍພົບໂປຣຕີນແປກໜ້າໃນຈຳນວນ ແລະ ຊະນິດທີ່ໜ້ອຍກວ່າ. ຄືກັນກັບເມື່ອຫໍ່ເຄື່ອງ ຖ້າໃຊ້ວັດສະດຸຫໍ່ໃຫ້ໜ້ອຍທີ່ສຸດ ຂອງແປກໜ້າໃນກ່ອງພັດສະດຸກໍຈະນ້ອຍລົງນຳ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຈຶ່ງມີລາຍງານວ່າ ຄວາມສ່ຽງທີ່ຮ່າງກາຍຈະສ້າງແອນຕິບອດີແມ່ນຕ່ຳກວ່າ ເຖິງຈະສັກຊ້ຳຫຼາຍຄັ້ງ. ຖ້າຢາກຮູ້ວ່າຢາທີ່ຈະໃຊ້ເປັນຊະນິດໃດ ກໍສາມາດຖາມທ່ານໝໍໄດ້ກ່ອນເຂົ້າຮັບການສັກ.

ສັກຖີ່ເກີນໄປຈະດື້ຢາງ່າຍບໍ?

ເຖິງຈະເປັນສານຊະນິດດຽວກັນ ແຕ່ຄວາມຖີ່ຂອງການສັກກໍມີຜົນຫຼາຍຕໍ່ການສ້າງແອນຕິບອດີ. ຖ້າໄດ້ຮັບສານນັ້ນຊ້ຳໆໃນໄລຍະຫ່າງທີ່ສັ້ນ ລະບົບພູມຕ້ານທານກໍຈະຈື່ຈຳໂປຣຕີນນັ້ນໄດ້ແໜ້ນຂຶ້ນ ແລະ ມີແນວໂນ້ມທີ່ຈະຕອບໂຕ້ໄວ ແລະ ແຮງຂຶ້ນໃນຄັ້ງຕໍ່ໄປ. ຄືກັນກັບຫຼັກການ booster effect ຂອງການສັກວັກຊີນຫຼາຍເຂັມ ທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ປະຕິກິລິຍາແອນຕິບອດີແຮງຂຶ້ນເລື້ອຍໆ.

ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ຖ້າເວັ້ນໄລຍະຫ່າງລະຫວ່າງການສັກແຕ່ລະຄັ້ງໃຫ້ພຽງພໍ ໂອກາດທີ່ລະບົບພູມຕ້ານທານຈະຮັບຮູ້ວ່າເປັນສິ່ງກະຕຸ້ນໃໝ່ໃນທຸກໆຄັ້ງກໍຈະຫຼຸດລົງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໂດຍທົ່ວໄປ ຈຶ່ງແນະນຳໃຫ້ເວັ້ນໄລຍະຢ່າງໜ້ອຍ 3 ເດືອນ ຂຶ້ນໄປລະຫວ່າງແຕ່ລະຄັ້ງ. ຫາກຮູ້ສຶກວ່າຜົນຮັບໝົດໄວ ແລ້ວແກ້ໄຂໂດຍການສັກຖີ່ຂຶ້ນ ກໍອາດເຮັດໃຫ້ຄວາມສ່ຽງຂອງອາການດື້ຢາເພີ່ມຂຶ້ນແທນ. ຖ້າປຽບທຽບລະຫວ່າງກໍລະນີທີ່ຮູ້ສຶກວ່າຜົນຮັບໝົດໄວ ແລ້ວກັບໄປສັກອີກພາຍໃນ 1 ເດືອນ ກັບກໍລະນີທີ່ຄອຍໃຫ້ຄົບ 3 ເດືອນຕາມທີ່ແນະນຳ ຈະເຫັນວ່າກໍລະນີຫຼັງນີ້ ລະບົບພູມຕ້ານທານຮັບຮູ້ວ່າເປັນສິ່ງກະຕຸ້ນທີ່ແປກໃໝ່ກວ່າ ຈຶ່ງເກີດແອນຕິບອດີໜ້ອຍກວ່າ.

ຖ້າຜົນອ່ອນ ເພີ່ມປະລິມານໄດ້ບໍ?

ເມື່ອຮູ້ສຶກວ່າຜົນຮັບອ່ອນລົງ ຫຼາຍຄົນອາດຢາກເພີ່ມປະລິມານຢາຂຶ້ນເປັນອັນດັບທຳອິດ. ແຕ່ວ່າການສັກປະລິມານສູງຊ້ຳໆເປັນປະຈຳ ກໍຖືກລາຍງານວ່າເປັນປັດໄຈໜຶ່ງທີ່ກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດແອນຕິບອດີເຊັ່ນກັນ. ເນື່ອງຈາກຍິ່ງປະລິມານໂປຣຕີນແປກໜ້າທີ່ເຂົ້າສູ່ຮ່າງກາຍລວມທັງໝົດຫຼາຍຂຶ້ນເທົ່າໃດ ໂອກາດທີ່ລະບົບພູມຕ້ານທານຈະຕອບໂຕ້ກໍຫຼາຍຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ.

ດ້ວຍເຫດນີ້ ຈຶ່ງແນະນຳໃຫ້ໃຊ້ພຽງປະລິມານທີ່ຈຳເປັນ ແລະ ໜ້ອຍທີ່ສຸດທີ່ຈະບັນລຸຈຸດປະສົງ. ຫາກຮູ້ສຶກວ່າຜົນຮັບບໍ່ພຽງພໍ ແທນທີ່ຈະເພີ່ມປະລິມານຂຶ້ນທັນທີ ຄວນກວດເບິ່ງໄລຍະຫ່າງລະຫວ່າງການສັກ ຫຼືຊະນິດຂອງຢາທີ່ໃຊ້ຢູ່ກ່ອນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຖ້າປຽບທຽບລະຫວ່າງກໍລະນີສັກຮອຍຫ່ຽວຢົ່ນບໍລິເວນລະຫວ່າງຄິ້ວດ້ວຍປະລິມານທີ່ຫຼາຍກວ່າແນະນຳ ແລະ ຖີ່ຫຼາຍ ກັບກໍລະນີໃຊ້ພຽງປະລິມານພໍດີກັບບໍລິເວນທີ່ຈຳເປັນ ຈະເຫັນວ່າປະລິມານໂປຣຕີນແປກໜ້າສະສົມໃນຮ່າງກາຍແຕກຕ່າງກັນ ໂອກາດທີ່ຈະເກີດແອນຕິບອດີກໍຕ່າງກັນໄປນຳ.

ວິທີກວດສອບເມື່ອສົງໄສວ່າດື້ຢາ

ການທີ່ຜົນຮັບບໍ່ຄືເກົ່າ ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າຈະສະຫຼຸບໄດ້ທັນທີວ່າເປັນອາການດື້ຢາ. ເພາະຄວາມແຕກຕ່າງຂອງບໍລິເວນທີ່ສັກ, ຄວາມເລິກຂອງການສັກ ຫຼືລັກສະນະຂອງກ້າມເນື້ອແຕ່ລະຄົນ ກໍສາມາດເຮັດໃຫ້ຄວາມຮູ້ສຶກຕໍ່ຜົນຮັບແຕກຕ່າງກັນໄດ້. ວິທີຕໍ່ໄປນີ້ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຫາສາເຫດແຄບລົງໄດ້:

• ລອງສັກປະລິມານໜ້ອຍໆໃສ່ບໍລິເວນອື່ນ: ຖ້າບໍ່ມີການຕອບສະໜອງພຽງແຕ່ບໍລິເວນສະເພາະ ອາດເປັນບັນຫາຈາກວິທີການສັກ ແຕ່ຖ້າຫຼາຍບໍລິເວນຕອບສະໜອງອ່ອນຄືກັນໝົດ ກໍມີແນວໂນ້ມສູງກວ່າວ່າເປັນເລື່ອງການສ້າງແອນຕິບອດີ.
• ລອງປ່ຽນໄປໃຊ້ຢາຊະນິດທັອກຊິນບໍລິສຸດ: ຖ້າຮ່າງກາຍສ້າງແອນຕິບອດີຕໍ່ໂປຣຕີນປະສົມໃນຢາເດີມ ກໍມີລາຍງານວ່າອາດຍັງຕອບສະໜອງກັບຢາທີ່ມີສ່ວນປະກອບແຕກຕ່າງອອກໄປໄດ້.
• ທົບທວນປະຫວັດການສັກທີ່ຜ່ານມາ: ລອງກັບຄືນໄປເບິ່ງວ່າໄລຍະຫ່າງແຕ່ລະຄັ້ງສັ້ນເກີນໄປບໍ ຫຼືປະລິມານຢາເພີ່ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆບໍ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ວິເຄາະສາເຫດໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ.

ການກວດສອບແບບນີ້ຄວນເຮັດຮ່ວມກັບການປຶກສາທ່ານໝໍ ບໍ່ແມ່ນຕັດສິນໃຈເອງພຽງລຳພັງ ຈຶ່ງຈະໄດ້ຜົນລັບທີ່ຖືກຕ້ອງທີ່ສຸດ.

ແອນຕິບອດີທີ່ເກີດແລ້ວຈະຫາຍໄປໄດ້ບໍ?

ເມື່ອແອນຕິບອດີເກີດຂຶ້ນເທື່ອໜຶ່ງແລ້ວ ມັນມັກຄ້າງຢູ່ໃນຮ່າງກາຍເປັນເວລານານ ຈຶ່ງບໍ່ງ່າຍທີ່ຈະກັບຄືນສູ່ສະພາບເດີມໄດ້ຢ່າງສົມບູນ. ແຕ່ນັ້ນບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າມັນຈະຄົງຢູ່ຕະຫຼອດໄປ.

ຖ້າຜ່ານໄປເປັນເວລານານ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບສານນັ້ນອີກ ກໍມີລາຍງານວ່າລະດັບແອນຕິບອດີຈະຄ່ອຍໆຫຼຸດລົງ. ເພາະລະບົບພູມຕ້ານທານເອງ ຖ້າບໍ່ໄດ້ຮັບການກະຕຸ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ກໍມັກຈະບໍ່ຮັກສາຄວາມຈື່ຈຳນັ້ນໄວ້ໄດ້ແໜ້ນຄືເດີມ. ແຕ່ວ່າມັນຈະໃຊ້ເວລາດົນສໍ່າໃດ ຫຼືຫຼຸດລົງໄດ້ຫຼາຍປານໃດ ແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍໃນແຕ່ລະຄົນ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດລະບຸໄລຍະເວລາທີ່ແນ່ນອນໄດ້.

ດ້ວຍເຫດນີ້ ຖ້າຢືນຢັນວ່າມີອາການດື້ຢາແລ້ວ ການພັກຢາຊະນິດເດີມໄວ້ 6 ຫາ 12 ເດືອນ ຫຼືປ່ຽນໄປໃຊ້ຢາທັອກຊິນບໍລິສຸດທີ່ມີຄວາມສ່ຽງກະຕຸ້ນພູມຕ້ານທານຕ່ຳກວ່າ ຈຶ່ງຖືກແນະນຳວ່າເປັນທາງເລືອກທີ່ເໝາະສົມກວ່າ. ແທນທີ່ຈະຮີບຮ້ອນເພີ່ມປະລິມານແລ້ວດັນຕໍ່ໄປ ຄວນໃຫ້ເວລາຮ່າງກາຍໄດ້ຄ່ອຍໆສະຫງົບປະຕິກິລິຍາລົງກ່ອນ ຈະດີກວ່າ.

ນິໄສປ້ອງກັນການດື້ຢາ

ເນື່ອງຈາກເມື່ອແອນຕິບອດີເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ບໍ່ງ່າຍທີ່ຈະແກ້ຄືນ ການລະວັງບໍ່ໃຫ້ມັນເກີດຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນວິທີທີ່ໄດ້ຜົນຈິງກວ່າ:

• ຮັກສາໄລຍະຫ່າງທີ່ແນະນຳລະຫວ່າງແຕ່ລະຄັ້ງ: ຍິ່ງໄລຍະຫ່າງສັ້ນ ລະບົບພູມຕ້ານທານກໍຍິ່ງມີໂອກາດຈື່ຈຳທັອກຊິນໄດ້ຖີ່ ແລະ ແໜ້ນຂຶ້ນ.
• ໃຊ້ພຽງປະລິມານພໍດີກັບຈຸດປະສົງ ແລະ ບໍລິເວນທີ່ຈຳເປັນເທົ່ານັ້ນ: ຫາກຫຼຸດປະລິມານໂປຣຕີນແປກໜ້າທີ່ເຂົ້າສູ່ຮ່າງກາຍລົງໄດ້ ໂອກາດເກີດແອນຕິບອດີກໍຈະໜ້ອຍລົງນຳ.
• ບໍລິຫານການເລືອກຊະນິດຢາ ແລະ ປະຫວັດການສັກຮ່ວມກັບທ່ານໝໍ: ຖ້າມີບັນທຶກວ່າສັກຢາຊະນິດໃດ ເມື່ອໃດ ແລະ ຈຳນວນເທົ່າໃດ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຫາສາເຫດໄດ້ໄວຂຶ້ນເມື່ອຮູ້ສຶກວ່າຜົນຮັບບໍ່ຄືເກົ່າ.

ພຽງແຕ່ຮັກສາ 3 ຂໍ້ນີ້ຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ ກໍສາມາດຫຼຸດຄວາມສ່ຽງຂອງອາການດື້ຢາລົງໄດ້ຫຼາຍພໍສົມຄວນ. ແລະ ສິ່ງສຳຄັນທີ່ສຸດຄື ແທນທີ່ຈະຮີບຮ້ອນເພີ່ມປະລິມານ ຫຼືຄວາມຖີ່ຂອງການສັກທັນທີທີ່ຮູ້ສຶກວ່າຜົນຮັບອ່ອນລົງໜ້ອຍໜຶ່ງ ການຄົ້ນຫາສາເຫດກ່ອນ ຄືວິທີທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ໄດ້ຜົນຮັບຍາວນານກວ່າໃນທີ່ສຸດ.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).