ຫຼັກການ ແລະ ວິທີການດູແລພະຍາດປາກເປື່ອຍມຸມປາກທີ່ເກີດຈາກນ້ຳລາຍ ແລະ ເຊື້ອລາ ຈົນເຮັດໃຫ້ມຸມປາກແຕກ ແລະ ເປື່ອຍຊ້ຳໆ

ອາການທີ່ມຸມປາກທັງສອງຂ້າງແຕກ ແລະ ເປື່ອຍເປັນສີຂາວ ຈົນຮູ້ສຶກເຈັບແປບໆເວລາຫົວ ຫຼື ອ້າປາກ ເອີ້ນວ່າ ພະຍາດປາກເປື່ອຍມຸມປາກ. ເຖິງແມ່ນຈະທາຄີມບຳລຸງປາກແລ້ວກໍຍັງບໍ່ຄ່ອຍຫາຍ ແລະ ຫຼາຍຄັ້ງທີ່ຫາຍແລ້ວແຕ່ຜ່ານໄປພຽງບໍ່ຈັກມື້ ບ່ອນເກົ່າກໍແຕກຄືນອີກ.

ອາການນີ້ແຕກຕ່າງຈາກອາການແຕກຍ້ອນຄວາມແຫ້ງທຳມະດາ. ມຸມປາກເປັນຮ່ອງພັບບ່ອນທີ່ປາກເທິງ ແລະ ປາກລຸ່ມມາບັນຈົບກັນ ຈຶ່ງເປັນບ່ອນທີ່ນ້ຳລາຍຂັງງ່າຍ ແລະ ຍັງເປັນຈຸດທີ່ເຄື່ອນໄຫວຢູ່ຕະຫຼອດເວລາເວົ້າ ຫຼື ຄ້ຽວອາຫານ. ຖ້າມີເຊື້ອລາ ຫຼື ເຊື້ອແບັກທີເລຍມາຕັ້ງຖິ່ນຢູ່ບ່ອນນັ້ນອີກ ບາດແຜທີ່ແຕກກໍຈະບໍ່ຄ່ອຍຫາຍ. ຕໍ່ໄປນີ້ຈະອະທິບາຍເຫດຜົນເປັນຂັ້ນຕອນວ່າເປັນຫຍັງບ່ອນນີ້ຈຶ່ງແຕກງ່າຍ ແລະ ຢູ່ດົນເປັນພິເສດ.

ຈຸດທີ່ເກີດພະຍາດປາກເປື່ອຍມຸມປາກ ແລະ ອາການ

ພະຍາດປາກເປື່ອຍມຸມປາກເກີດຢູ່ປາຍທັງສອງຂ້າງຂອງປາກ ບ່ອນທີ່ປາກເທິງ ແລະ ປາກລຸ່ມມາບັນຈົບກັນ. ໃນຕອນເລີ່ມຕົ້ນຈະມີພຽງອາການແດງ ແລະ ແຫ້ງເລັກນ້ອຍ ແຕ່ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ ຜິວໜັງຈະແຕກ ແລະ ມີນ້ຳເຫຼືອງເຍີ້ມອອກມາຈາກຮ່ອງແຕກນັ້ນ ຈົນເກີດເປັນເຍື່ອສີຂາວປົກຄຸມ.

ທຸກຄັ້ງທີ່ອ້າປາກ ຫົວດັງໆ ຫຼື ຄ້ຽວອາຫານ ຮ່ອງທີ່ແຕກຈະຖືກດຶງໃຫ້ເປີດອອກອີກ ຈົນຮູ້ສຶກເຈັບ. ຕ່າງຈາກອາການປາກແຫ້ງທົ່ວໄປທີ່ປາກທັງໝົດແຫ້ງ ພະຍາດປາກເປື່ອຍມຸມປາກມີລັກສະນະເດັ່ນຄືຈຳກັດຢູ່ສະເພາະຮ່ອງພັບບ່ອນນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ໝາຍຄວາມວ່າບັນຫາທັງໝົດໄປລວມກັນຢູ່ຈຸດພັບພຽງຈຸດດຽວ.

ບາງຄົນເປັນພຽງຂ້າງດຽວ ບາງຄົນເປັນທັງສອງຂ້າງພ້ອມກັນ. ບໍ່ວ່າຈະຂ້າງໃດກໍຕາມ ຈຸດທີ່ອາການປະກົດອອກມາແມ່ນຄືເກົ່າສະເໝີ ຄືຮ່ອງແຄບໆບ່ອນທີ່ປາກເທິງ ແລະ ປາກລຸ່ມມາພັບກັນ. ຄວາມຈິງທີ່ວ່າຈຸດເກີດອາການຄົງທີ່ນີ້ ເອງທີ່ເປັນຮ່ອງຮອຍໃຫ້ຄາດເດົາເຖິງສາເຫດໄດ້.

ເປັນຫຍັງອາການແຕກຈຶ່ງເກີດຊ້ຳໆສະເພາະທີ່ມຸມປາກ?

ຜິວໜັງໜ້າສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຮາບພຽງ ແຕ່ມຸມປາກແຕກຕ່າງອອກໄປ. ເນື່ອງຈາກເປັນໂຄງສ້າງຄ້າຍຮອຍພັບທີ່ປາກເທິງ ແລະ ປາກລຸ່ມມາຈົດກັນ ຈຶ່ງຖືກພັບ ແລະ ຄາງອອກຊ້ຳໆເລື້ອຍໆກວ່າສ່ວນອື່ນຫຼາຍ.

ຈຸດພັບນີ້ມີບັນຫາສອງຢ່າງພ້ອມກັນ. ຢ່າງໜຶ່ງແມ່ນເປັນຮ່ອງແຄບທີ່ນ້ຳລາຍຂັງງ່າຍ ອີກຢ່າງໜຶ່ງແມ່ນຮ່ອງນັ້ນຖືກເປີດ ແລະ ປິດຢູ່ຕະຫຼອດເວລາເວົ້າ ຫຼື ຄ້ຽວ. ຄືກັນກັບຜ້າບ່ອນທີ່ຖືກພັບຈະເປື່ອຍໄວກວ່າບ່ອນອື່ນ. ເມື່ອຈຸດດຽວກັນຖືກຢຳ ຫຼື ພັບຊ້ຳໆ ບ່ອນນັ້ນກໍຈະອ່ອນແອລົງເປັນທຳມະດາ.

ຂະບວນການທີ່ນ້ຳລາຍເຮັດໃຫ້ຜິວໜັງອ່ອນຢຸ້ຍ

ໃນນ້ຳລາຍມີເອນໄຊທ໌ທີ່ເອີ້ນວ່າ ອະມີເລສ (amylase) ເຊິ່ງມີໜ້າທີ່ຍ່ອຍອາຫານ. ເອນໄຊທ໌ນີ້ບໍ່ມີບັນຫາຫຍັງເມື່ອຢູ່ພາຍໃນປາກ ແຕ່ຖ້າຕິດຢູ່ຜິວໜັງນອກມຸມປາກເປັນເວລານານ ຈະຄ່ອຍໆເຮັດໃຫ້ຊັ້ນຂີ້ໄຄຜິວໜັງອ່ອນຢຸ້ຍລົງເທື່ອລະໜ້ອຍ.

ລອງນຶກເຖິງເວລາແຊ່ມືໄວ້ໃນນ້ຳດົນໆ ປາຍນິ້ວມືຈະບວມຂາວ ແລະ ຫົດເປັນເສັ້ນໆ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ເຂົ້າໃຈງ່າຍຂຶ້ນ. ໃນສະພາບແບບນັ້ນ ຜິວໜັງຈະອ່ອນແອ ຫຼຸດລອກ ແລະ ເປັນແຜໄດ້ງ່າຍແມ່ນແຕ່ຖືກສິ່ງກະຕຸ້ນເລັກນ້ອຍ. ມຸມປາກກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ຍິ່ງປຽກນ້ຳລາຍດົນເທົ່າໃດ ຊັ້ນຂີ້ໄຄກໍຍິ່ງອ່ອນຢຸ້ຍ ແລະ ຜິວທີ່ອ່ອນຢຸ້ຍນັ້ນຈະແຕກໄດ້ງ່າຍພຽງແຕ່ຫົວ ຫຼື ຄ້ຽວອາຫານ.

ເຫດຜົນທີ່ເຊື້ອລາ ແລະ ເຊື້ອແບັກທີເລຍລຸກລ້ຳເຂົ້າຮ່ອງແຕກ

ບາດແຜທີ່ແຕກຄັ້ງໜຶ່ງແລ້ວບໍ່ໄດ້ຢຸດພຽງເທົ່ານັ້ນ. ຮ່ອງແຕກທີ່ປຽກ ແລະ ອົບອຸ່ນເປັນສະພາບແວດລ້ອມທີ່ເຊື້ອລາ (ໂດຍສະເພາະ Candida) ແລະ ເຊື້ອແບັກທີເລຍ (ໂດຍສະເພາະ Staphylococcus) ມັກ. ຈຸລິນຊີເຫຼົ່ານີ້ໂດຍປົກກະຕິມີຢູ່ໃນປາກ ຫຼື ຜິວໜັງໃນປະລິມານໜ້ອຍ ແຕ່ເມື່ອພົບຮ່ອງແຕກທີ່ປຽກຊຸ່ມ ມັນຈະຂະຫຍາຍພັນຢ່າງໄວຢູ່ບ່ອນນັ້ນ.

ເມື່ອຕິດເຊື້ອຮ່ວມນຳ ຄວາມໄວຂອງການລະຄາຍເຄືອງຈະໄວກວ່າຄວາມໄວຂອງການຫາຍຂອງບາດແຜ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ທາພຽງຄີມບຳລຸງແລ້ວບໍ່ຄ່ອຍຫາຍ. ຄົນທີ່ຮ່ອງມຸມປາກພັບເລິກກວ່າປົກກະຕິ ເຊັ່ນ ຜູ້ສູງອາຍຸທີ່ໃສ່ແຂ້ວປອມ ຫຼື ຄົນທີ່ໃສ່ໜ້າກາກອະນາໄມດົນ ຫຼື ມີນິໄສຫາຍໃຈທາງປາກ ກໍມັກຈະມີບໍລິເວນປາກປຽກຊຸ່ມຢູ່ຕະຫຼອດ ຈຶ່ງພົບບັນຫານີ້ໄດ້ງ່າຍເຊັ່ນກັນ.

ຂະບວນການທີ່ການເສຍດສີ ແລະ ການເຄື່ອນໄຫວເຮັດໃຫ້ບາດແຜໃຫຍ່ຂຶ້ນ

ຫຼາຍຄົນອາດເຄີຍມີປະສົບການບາດແຜຢູ່ຂໍ້ນິ້ວມືເປີດອອກຊ້ຳໆ. ຄືກັບແຜເປັນສະເກັດແລ້ວແຕກອອກອີກທຸກຄັ້ງທີ່ງໍນິ້ວ ມຸມປາກກໍເຊັ່ນກັນ ຈຸດທີ່ແຕກຈະຖືກເປີດອອກຊ້ຳໆທຸກຄັ້ງທີ່ເວົ້າ ຫົວ ຫຼື ຄ້ຽວອາຫານ.

ບາດແຜຈະຫາຍໄດ້ຕ້ອງໃຊ້ເວລາໃຫ້ຊັ້ນຜິວໃໝ່ມາປົກຄຸມຮ່ອງແຕກນັ້ນ ແຕ່ເນື່ອງຈາກເປັນຈຸດທີ່ປາກເຄື່ອນໄຫວຫຼາຍຮ້ອຍເທື່ອຕໍ່ມື້ ສະເກັດ ຫຼື ຊັ້ນຜິວໃໝ່ຈຶ່ງມັກຖືກເປີດອອກອີກກ່ອນທີ່ຈະຕັ້ງໝັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ການຟື້ນຟູຈຶ່ງຮູ້ສຶກຊ້າກວ່າບາດແຜຢູ່ບໍລິເວນອື່ນຢ່າງເຫັນໄດ້ຊັດ.

ເປັນຫຍັງອາການຈຶ່ງບໍ່ຄ່ອຍຫາຍ ແລະ ກັບມາເປັນອີກເລື້ອຍໆ?

ຖ້າສະຫຼຸບປັດໃຈທີ່ໄດ້ກ່າວມາ ຄື ຄວາມອ່ອນຢຸ້ຍຈາກນ້ຳລາຍ ການຕິດເຊື້ອລາ ແລະ ເຊື້ອແບັກທີເລຍ ພ້ອມທັງການເສຍດສີຊ້ຳໆ ທັງສາມຢ່າງນີ້ອອກລິດພ້ອມກັນຢູ່ຈຸດດຽວ. ຖ້າມີພຽງຢ່າງດຽວ ບາດແຜອາດຫາຍພາຍໃນສອງສາມມື້ ແຕ່ເມື່ອທັງສາມຢ່າງຊ້ອນກັນ ມັນຈະສ້າງເປັນວົງຈອນທີ່ຄ້ຳຈຸນກັນຢູ່ຕະຫຼອດ.

ເມື່ອຮ່ອງແຕກຕິດເຊື້ອ ບໍລິເວນນັ້ນຈະບວມ ແລະ ບອບບາງຂຶ້ນຍ້ອນການອັກເສບ ຜິວທີ່ບອບບາງນັ້ນຈະແຕກອອກໄດ້ງ່າຍແມ່ນແຕ່ການເຄື່ອນໄຫວເລັກນ້ອຍ. ບາດແຜທີ່ເປີດອອກອີກກໍຈະຖືກນ້ຳລາຍ ແລະ ເຊື້ອແບັກທີເລຍໂຈມຕີຊ້ຳ. ຖ້າວົງຈອນນີ້ບໍ່ຖືກຕັດອອກ ພຽງແຕ່ຄີມບຳລຸງຢ່າງດຽວຈະແກ້ບໍ່ໄດ້ ແລະ ຈະເປັນຮູບແບບທີ່ຄືຊິຫາຍແລ້ວແຕ່ຜ່ານໄປບໍ່ຈັກມື້ ບ່ອນເກົ່າກໍແຕກຄືນອີກ.

ດ້ວຍເຫດນີ້ ພະຍາດປາກເປື່ອຍມຸມປາກຈຶ່ງມັກບໍ່ຫາຍທັນທີພຽງແຕ່ກຳຈັດສາເຫດໃດໜຶ່ງອອກ. ຖ້າຂາດການຫຼຸດເວລາປຽກນ້ຳລາຍ ການຫຼຸດການເສຍດສີ ຫຼື ການຮັກສາການຕິດເຊື້ອຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ອີກສອງຢ່າງທີ່ເຫຼືອຈະສືບຕໍ່ວົງຈອນນັ້ນຕໍ່ໄປ. ຕ້ອງດູແລທັງສາມຢ່າງພ້ອມກັນ ວົງຈອນນັ້ນຈຶ່ງຈະຖືກຕັດອອກ.

ນິໄສການໃຊ້ຊີວິດທີ່ເຮັດໃຫ້ອາການແຕກຮ້າຍແຮງຂຶ້ນ

ນິໄສທົ່ວໄປບາງຢ່າງເຮັດໃຫ້ວົງຈອນນີ້ຄົງຢູ່ດົນຂຶ້ນ.

• ນິໄສເລຍປາກ ຫຼື ມຸມປາກເລື້ອຍໆ: ເຮັດໃຫ້ຊຸ່ມຊື້ນຊົ່ວຄາວດ້ວຍນ້ຳລາຍ ແຕ່ເມື່ອນ້ຳລາຍແຫ້ງ ຈະດຶງເອົາຄວາມຊຸ່ມຊື້ນອອກໄປອີກ ເຮັດໃຫ້ຜິວໜັງແຫ້ງ ແລະ ອ່ອນແອຂຶ້ນ.
• ແຂ້ວປອມທີ່ບໍ່ພໍດີ ຫຼື ການສະບັດແຂ້ວທີ່ປ່ຽນແປງໃໝ່ໆ: ເມື່ອໄລຍະຫ່າງລະຫວ່າງກະດູກຄາງເທິງ ແລະ ລຸ່ມປ່ຽນໄປ ມຸມປາກຈະພັບເລິກກວ່າປົກກະຕິ ຈົນເກີດເປັນຮ່ອງທີ່ນ້ຳລາຍຂັງງ່າຍ.
• ໃສ່ໜ້າກາກອະນາໄມດົນເກີນໄປ: ຄວາມຊຸ່ມຈາກລົມຫາຍໃຈ ແລະ ນ້ຳລາຍຖືກກັກຢູ່ອ້ອມປາກ ເຮັດໃຫ້ບໍລິເວນນັ້ນປຽກຊຸ່ມຢູ່ຕະຫຼອດ.
• ນິໄສການກິນທີ່ຂາດວິຕາມິນບີ ຫຼື ທາດເຫຼັກ: ສານອາຫານເຫຼົ່ານີ້ເປັນວັດຖຸດິບທີ່ຜິວໜັງ ແລະ ເຍື່ອເມືອກໃຊ້ໃນການຟື້ນຟູຕົນເອງ ຖ້າຂາດແຄນ ແມ່ນແຕ່ບາດແຜເລັກໆກໍຈະຫາຍຊ້າລົງ ຕາມການລາຍງານ.
• ນິໄສອ້າປາກ ແລະ ນ້ຳລາຍໄຫຼເວລານອນ: ໃນຂະນະນອນຫຼັບບໍ່ສາມາດເຊັດອອກເອງໄດ້ ນ້ຳລາຍຈຶ່ງຄ້າງຢູ່ມຸມປາກເປັນເວລານານ.

ວິທີການດູແລເພື່ອຊ່ວຍໃຫ້ຟື້ນຕົວ

ເມື່ອຮູ້ສາເຫດແລ້ວ ທິດທາງການດູແລກໍຈະຈະແຈ້ງຂຶ້ນ. ຫຼັກສຳຄັນຄືການຫຼຸດນ້ຳລາຍ ແລະ ການເສຍດສີ ພ້ອມທັງໄປພົບແພດຖ້າສົງໄສວ່າຕິດເຊື້ອ.

• ພະຍາຍາມຫຼຸດນິໄສເລຍປາກ ຫຼື ມຸມປາກໂດຍຮູ້ຕົວ ເພາະເປັນວິທີຕັດວົງຈອນຮ້າຍທີ່ນ້ຳລາຍແຫ້ງແລ້ວດຶງເອົາຄວາມຊຸ່ມຊື້ນອອກໄປອີກ.
• ທາຄີມບຳລຸງແບບຂີ້ຜຶ້ງທີ່ກັນນ້ຳໄດ້ ເຊັ່ນ ວາສະລີນ ບາງໆເລື້ອຍໆ ຈະຊ່ວຍຫຼຸດເວລາທີ່ນ້ຳລາຍສຳຜັດຜິວໜັງໂດຍກົງ.
• ຖ້າຮ່ອງແຕກເປື່ອຍເປັນສີຂາວ ຫຼື ບໍ່ຫາຍເກີນ 2 ອາທິດ ອາດສົງໄສວ່າຕິດເຊື້ອລາ ຫຼື ເຊື້ອແບັກທີເລຍ ຄວນໄປພົບແພດຜິວໜັງເພື່ອຮັບຢາຄີມຕ້ານເຊື້ອລາ ຫຼື ຢາຄີມຕ້ານເຊື້ອແບັກທີເລຍ.
• ອາຫານທີ່ເຄັມ ສົ້ມ ຫຼື ມີເຄື່ອງເທດຫຼາຍ ອາດລະຄາຍເຄືອງບາດແຜທີ່ແຕກ ຈຶ່ງຄວນຫຼີກລ່ຽງໃນຊ່ວງທີ່ກຳລັງຟື້ນຕົວ.
• ຖ້າຮູ້ສຶກວ່າແຂ້ວປອມຫຼວມ ຫຼື ການສະບັດແຂ້ວປ່ຽນໄປໃໝ່ໆ ຄວນໄປພົບໝໍແຂ້ວຮ່ວມນຳ ຈະຊ່ວຍຫຼຸດການກັບມາເປັນອີກ.

ພະຍາດປາກເປື່ອຍມຸມປາກສ່ວນຫຼາຍຈະຟື້ນຕົວເອງພາຍໃນສອງສາມມື້ຫາສອງສາມອາທິດ ຖ້າຫຼຸດສາເຫດລົງໄດ້ ແຕ່ຖ້າກັບມາເປັນຊ້ຳໆ ຫຼື ຢູ່ດົນ ຄວນໄປພົບແພດເພື່ອກວດຫາຄວາມເປັນໄປໄດ້ຂອງການຕິດເຊື້ອຮ່ວມນຳ ຈະປອດໄພກວ່າ. ແທນທີ່ຈະໃຈຮ້ອນເມື່ອການດູແລດ້ວຍຕົນເອງບໍ່ດີຂຶ້ນທັນທີ ຄວນຈື່ໄວ້ວ່າສາເຫດທັງສອງຢ່າງຄື ນ້ຳລາຍ ແລະ ການເສຍດສີ ຕ້ອງໃຊ້ເວລາໃນການຫຼຸດລົງໄປພ້ອມກັນ.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).