ສິວຢູ່ຫຼັງ: ສາເຫດ ສ່ວນປະກອບຮັກສາ ໄລຍະຫາຍ ແລະ ວິທີດູແລ

ຫຼາຍຄົນຄິດວ່າ ເມື່ອຝີດາດຂຶ້ນຢູ່ຫຼັງ ກໍ່ພຽງແຕ່ດູແລແບບດຽວກັນກັບຝີດາດຢູ່ໃບໜ້າກໍ່ພໍ. ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ ຜິວໜັງບໍລິເວນຫຼັງມີຄວາມໜາ ແລະ ຄວາມໜາແໜ້ນຂອງຕ່ອມໄຂມັນທີ່ແຕກຕ່າງຈາກໃບໜ້າ. ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນສາເຫດຈະບໍ່ຕ່າງກັນຫຼາຍ ແຕ່ຄວາມໄວໃນການດີຂຶ້ນ ແລະ ວິທີດູແລກໍ່ຈະຕ່າງກັນ.

ຝີດາດຢູ່ຫຼັງມັກເກີດຂຶ້ນຢູ່ບ່ອນທີ່ສາຍເອິກ ຫຼືສາຍເປແນບຜິວໜັງ, ຫຼືບ່ອນທີ່ເຫື່ອອອກແລ້ວຄ້າງຢູ່ດົນຫຼັງອອກກຳລັງກາຍ. ນອກຈາກນັ້ນ ຮູບຮ່າງກໍ່ມີຫຼາຍແບບ ຕັ້ງແຕ່ເມັດນ້ອຍໆຄືເມັດຖົ່ວ ຈົນເຖິງເມັດແດງບວມໃຫຍ່. ບົດຄວາມນີ້ຈະອະທິບາຍທີລະຂັ້ນຕອນ ວ່າເປັນຫຍັງລັກສະນະແບບນີ້ຈຶ່ງເກີດຢູ່ບໍລິເວນຫຼັງ ແລະ ຄວນດູແລແນວໃດ.

ເປັນຫຍັງສິວຈຶ່ງຂຶ້ນຢູ່ຫຼັງງ່າຍເປັນພິເສດ?

ຫຼັງ ໂດຍສະເພາະຫຼັງສ່ວນເທິງ ແລະ ບໍລິເວນບ່າ ເປັນໜຶ່ງໃນບ່ອນທີ່ຕ່ອມໄຂມັນຢູ່ໜາແໜ້ນທີ່ສຸດຂອງຮ່າງກາຍ. ຕ່ອມໄຂມັນເປັນຄືກັບໂຮງງານນ້ອຍໆ ທີ່ຜະລິດນ້ຳມັນ ຫຼືໄຂມັນ ໄວ້ຮັກສາຄວາມຊຸ່ມຊື່ນຂອງຜິວໜັງ.

ບໍລິເວນນີ້ ໃນແຕ່ລະຮູຂຸມຂົນຈະມີຕ່ອມໄຂມັນຂະໜາດໃຫຍ່ ແລະ ຫຼາຍກວ່າປົກກະຕິ ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ຮັບການກະຕຸ້ນເທົ່າກັນ ຫຼັງກໍ່ຈະຜະລິດໄຂມັນອອກມາຫຼາຍກວ່າໃບໜ້າ. ເມື່ອໄຂມັນຫຼາຍຂຶ້ນ ປາກຮູຂຸມຂົນກໍ່ຈະປົນກັບເຊວຜິວທີ່ຕາຍແລ້ວ ແລະ ອຸດຕັນໄດ້ງ່າຍ ຈາກນັ້ນ ພາຍໃນຮູທີ່ອຸດຕັນນັ້ນ ເຊື້ອທີ່ເອີ້ນວ່າ Cutibacterium acnes (ເຊື້ອທີ່ອາໄສຢູ່ໃນຮູຂຸມຂົນຕາມປົກກະຕິ) ຈະເພີ່ມຈຳນວນຂຶ້ນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເກີດການອັກເສບ.

ເວົ້າອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງຝີດາດຢູ່ຫຼັງກໍ່ຄືກັນກັບຝີດາດຢູ່ໃບໜ້າ ຄື ຮູຂຸມຂົນອຸດຕັນ ເຊື້ອເພີ່ມຈຳນວນຂຶ້ນຢູ່ຂ້າງໃນ ແລະ ຮ່າງກາຍພະຍາຍາມປ້ອງກັນບໍລິເວນນັ້ນດ້ວຍການອັກເສບ. ພຽງແຕ່ວ່າ ຍ້ອນຫຼັງມີຕ່ອມໄຂມັນໜາແໜ້ນກວ່າ ຂະບວນການນີ້ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໃນຂອບເຂດກວ້າງກວ່າ ແລະ ຖີ່ກວ່າເທົ່ານັ້ນ.

ເປັນຫຍັງຫຼັງຈຶ່ງໄວຕໍ່ການປ່ຽນແປງຂອງຮໍໂມນ?

ຕ່ອມໄຂມັນເປັນເນື້ອເຍື່ອທີ່ໄວຕໍ່ຮໍໂມນເພດຊາຍ (androgen). ໃນຊ່ວງໄວລຸ້ນ ແລະ ໄວຜູ້ໃຫຍ່ ເມື່ອລະດັບ androgen ຂຶ້ນລົງ ຕ່ອມໄຂມັນຢູ່ຫຼັງ ແລະ ບ່າຈະຖືກກະຕຸ້ນ ເຮັດໃຫ້ການຜະລິດໄຂມັນເພີ່ມຂຶ້ນ.

ຫຼັງ ແລະ ບ່າ ເປັນບໍລິເວນທີ່ຕ່ອມໄຂມັນພັດທະນາໃຫຍ່ຕັ້ງແຕ່ໄລຍະເປັນຕົວອ່ອນໃນທ້ອງແມ່ ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງໄດ້ຮັບການກະຕຸ້ນຈາກຮໍໂມນເທົ່າກັນ ກໍ່ຈະຕອບສະໜອງແຮງກວ່າໃບໜ້າ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ຫຼາຍຄົນຮູ້ສຶກວ່າ ໃນຊ່ວງທີ່ຮໍໂມນປ່ຽນແປງ ບໍ່ວ່າຈະຈາກຮອບປະຈຳເດືອນ ຫຼືຄວາມກົດດັນ ຝີດາດມັກຂຶ້ນຢູ່ຫຼັງກ່ອນໃບໜ້າ. ເວົ້າໄດ້ວ່າ ລຳດັບການຕອບສະໜອງຕໍ່ການປ່ຽນແປງຂອງຮໍໂມນ ໃນແຕ່ລະບໍລິເວນຂອງຮ່າງກາຍນັ້ນແຕກຕ່າງກັນ.

ເຫື່ອ ແລະ ການເສຍດສີມີຜົນແນວໃດ?

ຕົວເຫື່ອເອງບໍ່ໄດ້ເປັນສາເຫດໂດຍກົງຂອງຝີດາດ. ແຕ່ຖ້າເສື້ອຜ້າທີ່ປຽກເຫື່ອຕິດຢູ່ກັບຜິວໜັງດົນເກີນໄປ ບໍລິເວນຮອບຮູຂຸມຂົນຈະປຽກຊຸ່ມ ແລະ ຖ້າມີການເສີດສີເພີ່ມເຂົ້າມາອີກ ປາກຮູຂຸມຂົນກໍ່ຈະຖືກລະຄາຍເຄືອງ ແລະ ອຸດຕັນໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ.

ອຸປະກອນເຊັ່ນ ຊຸດອອກກຳລັງກາຍ ສາຍເປ ຫຼືສາຍເອິກ ທີ່ກົດທັບຜິວໜັງຢູ່ຕະຫຼອດ ກໍ່ໃຫ້ຜົນຄືກັນ. ເມື່ອການກົດທັບ ແລະ ການເສີດສີເກີດຂຶ້ນຊ້ຳໆ ຝາຂອງຮູຂຸມຂົນຈະຖືກລະຄາຍເຄືອງຈົນໜາຂຶ້ນ ແລະ ຝາທີ່ໜາຂຶ້ນນັ້ນກໍ່ຈະຂັດຂວາງບໍ່ໃຫ້ໄຂມັນທີ່ຜະລິດຂຶ້ນຂ້າງໃນອອກມາໄດ້ຕາມປົກກະຕິ. ຝີດາດທີ່ເກີດຈາກການລະຄາຍເຄືອງທາງກາຍະພາບແບບນີ້ ບາງເທື່ອເອີ້ນວ່າ acne mechanica.

ດັ່ງນັ້ນ ຖ້າອອກເຫື່ອຫຼາຍແລ້ວບໍ່ໄດ້ປ່ຽນເສື້ອຜ້າດົນ ກໍ່ຈະສ້າງເງື່ອນໄຂທີ່ເໝາະສົມທັງໃຫ້ເຊື້ອເພີ່ມຈຳນວນ ແລະ ໃຫ້ຮູຂຸມຂົນອຸດຕັນໄປພ້ອມກັນ.

ຕຸ່ມນ້ອຍຄືເມັດເຂົ້າແມ່ນຖົງຂົນອັກເສບຈາກເຊື້ອລາບໍ?

ເມື່ອມີເມັດນ້ອຍໆຄ້າຍກັນຂຶ້ນຢູ່ຫຼັງພ້ອມກັນຫຼາຍໜ່ວຍ ບາງເທື່ອອາການນັ້ນບໍ່ແມ່ນຝີດາດຈາກເຊື້ອແບັກທີເຣັຍ ແຕ່ເປັນການອັກເສບຮາກຂົນທີ່ເກີດຈາກເຊື້ອລາ Malassezia (ເຊື້ອຣາຊະນິດໜຶ່ງທີ່ອາໄສຢູ່ເທິງຜິວໜັງຕາມປົກກະຕິ) ເພີ່ມຈຳນວນຂຶ້ນພາຍໃນຮາກຂົນ.

ສອງພະຍາດນີ້ມີລັກສະນະພາຍນອກຄ້າຍກັນ ຈຶ່ງສັບສົນໄດ້ງ່າຍ ແຕ່ຍ້ອນເຊື້ອສາເຫດຕ່າງກັນ ວິທີຮັກສາຈຶ່ງຕ່າງກັນຕາມ. ຝີດາດຈາກເຊື້ອແບັກທີເຣັຍ ໃຊ້ຢາຕ້ານເຊື້ອ ຫຼື benzoyl peroxide (ສານທີ່ຊ່ວຍຢັບຢັ້ງເຊື້ອ ແລະ ຂັດເຊວຜິວທີ່ຕາຍແລ້ວ) ໄດ້ຜົນ ແຕ່ຖ້າສາເຫດແມ່ນເຊື້ອລາ ຈຳເປັນຕ້ອງໃຊ້ຢາຕ້ານເຊື້ອລາແທນ. ຖ້າໃຊ້ແຕ່ຢາຕ້ານເຊື້ອແບັກທີເຣັຍຢ່າງດຽວຕໍ່ໆໄປ ອາດເຮັດໃຫ້ເຊື້ອລາເຕີບໂຕໄດ້ດີຂຶ້ນອີກ.

ດັ່ງນັ້ນ ຖ້າເມັດຢູ່ຫຼັງມີຂະໜາດ ແລະ ຮູບຮ່າງໃກ້ຄຽງກັນ ພ້ອມກັບມີອາການຄັນຮ່ວມນຳ ຄວນຄິດເຖິງໂອກາດເປັນການອັກເສບຮາກຂົນຈາກເຊື້ອລານຳ ແລະ ຫາສາເຫດທີ່ແທ້ຈິງໃຫ້ແນ່ນອນກ່ອນ ນີ້ຄືຂັ້ນຕອນທຳອິດຂອງການດູແລ.

ສ່ວນປະກອບຮັກສາແຕ່ລະຕົວອອກລິດແນວໃດ

ຜະລິດຕະພັນທີ່ໃຊ້ທາຢູ່ຫຼັງ ຈະເລືອກໄດ້ດີຂຶ້ນ ຖ້າຮູ້ຫຼັກການອອກລິດຂອງສານແຕ່ລະຊະນິດ. ສານທີ່ນິຍົມໃຊ້ ແລະ ວິທີອອກລິດຂອງມັນ ມີດັ່ງນີ້:

• salicylic acid: ລະລາຍໃນນ້ຳມັນໄດ້ດີ ຈຶ່ງແຊກຊຶມເຂົ້າໄປໃນຮູຂຸມຂົນທີ່ອຸດຕັນດ້ວຍໄຂມັນໄດ້ ແລະ ຊ່ວຍລະລາຍເຊວຜິວທີ່ຕາຍແລ້ວໃຫ້ນຸ້ມລົງ. ຈຸດທີ່ຕ່າງຈາກສານຂັດຜິວອື່ນໆ ຄືສາມາດເຂົ້າເຖິງເລິກຂ້າງໃນຮູຂຸມຂົນໄດ້.
• benzoyl peroxide: ຫຼຸດຈຳນວນເຊື້ອພາຍໃນຮູຂຸມຂົນໂດຍກົງ ພ້ອມກັບປ່ອຍອົກຊີເຈນອອກມາ. ເນື່ອງຈາກ Cutibacterium acnes ມັກອາໄສຢູ່ໃນສະພາບແວດລ້ອມທີ່ມີອົກຊີເຈນນ້ອຍ ເມື່ອອົກຊີເຈນເພີ່ມຂຶ້ນ ເຊື້ອກໍ່ຈະຂະຫຍາຍພັນໄດ້ຍາກຂຶ້ນ.
• adapalene (ຢາກຸ່ມ retinoid ຊະນິດທາ): ຊ່ວຍຊ້າການຈັບກຸ່ມກັນຂອງເຊວຜິວບໍລິເວນປາກຮູຂຸມຂົນ ເຮັດໃຫ້ເຊວຜິວທີ່ຕາຍແລ້ວຫຼຸດອອກມາຕາມທຳມະຊາດ ກ່ອນທີ່ຮູຂຸມຂົນຈະອຸດຕັນ. ຈຸດເດັ່ນຄືອອກລິດຕັ້ງແຕ່ຂັ້ນຕອນກ່ອນເລີ່ມມີການອັກເສບ.

ສານແຕ່ລະຊະນິດອອກລິດຄົນລະຈຸດ ດັ່ງນັ້ນ ຫຼາຍເທື່ອຈຶ່ງໃຊ້ຮ່ວມກັນຫຼາຍກວ່າໃຊ້ຢ່າງດຽວ ຂຶ້ນກັບອາການ. ແຕ່ຜິວບໍລິເວນຫຼັງອາດໄວຕໍ່ການລະຄາຍເຄືອງ ຈຶ່ງແນະນຳໃຫ້ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຄວາມເຂັ້ມຂຸ້ນຕ່ຳກ່ອນ.

ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຫາຍຊ້າກວ່າສິວໃບໜ້າ?

ເຖິງແມ່ນທາສານຊະນິດດຽວກັນ ແຕ່ຫຼາຍຄົນຮູ້ສຶກວ່າຝີດາດຢູ່ຫຼັງດີຂຶ້ນຊ້າກວ່າຢູ່ໃບໜ້າ. ເລື່ອງນີ້ມີສອງເຫດຜົນ.

ອັນທຳອິດ ຜິວໜັງບໍລິເວນຫຼັງມີຊັ້ນເຊວຜິວໜາກວ່າໃບໜ້າ. ໄລຍະທາງທີ່ສານຕ້ອງແຊກຊຶມເຂົ້າໄປໃນຜິວໜັງຈຶ່ງໄກກວ່າ ແລະ ຕ້ອງໃຊ້ເວລາດົນກວ່າຈຶ່ງຈະໄປເຖິງເປົ້າໝາຍ. ອັນທີສອງ ຫຼັງເປັນບໍລິເວນກວ້າງ ຈຶ່ງທາໃຫ້ທົ່ວດ້ວຍມືເອງໄດ້ຍາກກວ່າໃບໜ້າ ເຮັດໃຫ້ປະລິມານ ແລະ ຕຳແໜ່ງທີ່ຜະລິດຕະພັນໄປເຖິງແທ້ໆ ມັກບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ.

ດ້ວຍເຫດຜົນເຫຼົ່ານີ້ ຝີດາດຢູ່ຫຼັງ ເຖິງດູແລຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ ກໍ່ມີລາຍງານວ່າຕ້ອງໃຊ້ເວລາປະມານ 4–12 ອາທິດ ຈຶ່ງຈະເຫັນການປ່ຽນແປງຢ່າງຊັດເຈນ. ແລະ ຮອຍແດງ ຫຼືຮອຍດຳທີ່ຄ້າງໄວ້ຫຼັງຈາກຝີດາດຢຸບລົງ ອາດຕ້ອງໃຊ້ເວລາເຖິງ 6–12 ເດືອນ ຈຶ່ງຈະຈາງລົງໝົດ. ແທນທີ່ຈະໃຈຮ້ອນສະຫຼັບໃຊ້ຜະລິດຕະພັນຫຼາຍຊະນິດ ຄວນຕິດຕາມວິທີດຽວຢ່າງໜ້ອຍ 1–2 ເດືອນ ຈຶ່ງຈະຕັດສິນໄດ້ວ່າໄດ້ຜົນຫຼືບໍ່.

ນິໄສປະຈຳວັນທີ່ຊ່ວຍສິວຫຼັງ

ນອກຈາກການທາສານດູແລແລ້ວ ພຶດຕິກຳປະຈຳວັນກໍ່ມີຜົນຕໍ່ຝີດາດຢູ່ຫຼັງເຊັ່ນກັນ. ນີ້ຄືພຶດຕິກຳ ພ້ອມເຫດຜົນວ່າເປັນຫຍັງມັນຈຶ່ງຊ່ວຍໄດ້:

• ປ່ຽນເສື້ອຜ້າໄວທີ່ສຸດຫຼັງອອກເຫື່ອ: ຖ້າເສື້ອຜ້າທີ່ປຽກເຫື່ອຕິດຢູ່ກັບຜິວໜັງດົນ ບໍລິເວນຮອບຮູຂຸມຂົນຈະປຽກຊຸ່ມ ແລະ ການເສີດສີກໍ່ຈະເພີ່ມຂຶ້ນນຳ.
• ເລືອກເສື້ອຜ້າຫຼວມ ແລະ ລະບາຍອາກາດໄດ້ດີ: ເມື່ອຫຼຸດແຮງກົດທັບຈາກເສື້ອຜ້າທີ່ກົດຜິວໜັງຢູ່ຕະຫຼອດ ຂະບວນການທີ່ຝາຮູຂຸມຂົນຖືກລະຄາຍເຄືອງຈົນໜາຂຶ້ນກໍ່ຈະຫຼຸດຕາມ.
• ລ້າງນ້ຳໃຫ້ໝົດ ບໍ່ໃຫ້ຄຣີມນວດຜົມ ຫຼືທຣີດເມັ້ນໄຫຼລົງມາຄ້າງຢູ່ຫຼັງ: ນ້ຳມັນທີ່ຄ້າງຢູ່ໃນຜະລິດຕະພັນເສັ້ນຜົມ ຖ້າຕິດຄ້າງຢູ່ຜິວໜັງບໍລິເວນຫຼັງ ອາດເປັນອີກສາເຫດໜຶ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູຂຸມຂົນອຸດຕັນ.
• ເລືອກຄີມກັນແດດແບບ non-comedogenic (ຄີມທີ່ລະບຸວ່າບໍ່ອຸດຕັນຮູຂຸມຂົນງ່າຍ): ການປ້ອງກັນແສງແດດຍັງຈຳເປັນຢູ່ ແຕ່ຜະລິດຕະພັນທີ່ມີນ້ຳມັນຫຼາຍ ອາດເຮັດໃຫ້ຮູຂຸມຂົນທີ່ໄວຕໍ່ການອຸດຕັນຢູ່ແລ້ວ ອຸດຕັນໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນອີກ.

ພຶດຕິກຳເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຝີດາດຢູ່ຫຼັງຫາຍໄປໃນທັນທີດ້ວຍຢ່າງດຽວ. ແຕ່ເມື່ອຄ່ອຍໆຫຼຸດເງື່ອນໄຂທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູຂຸມຂົນອຸດຕັນ ແລະ ເຊື້ອເພີ່ມຈຳນວນລົງເທື່ອລະໜ້ອຍ ຮ່ວມກັບການທາສານດູແລ ຜົນລັບກໍ່ຈະສະສົມໄດ້ດີຂຶ້ນ.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).