Қол мен аяқта қайта-қайта шығатын сүйелдің тым қалың боп, кетпей қоюы неліктен

Қол не аяқта дөңкиген түйіршікті ісік пайда болып, кетпей қалғанда әрі бірте-бірте үлкейе бергенде, сүйелден күдіктену керек. Көбіне мозоль немесе тегіс табан мозолі деп ойлап немқұрайлы қарайды, бірақ сүйел мүйізденудің қалыңдауынан мүлдем басқа жерден бастау алады. Тері бетіндегі мүйізді жасушалардың ішіне вирус еніп, сол жерге орналасады да, сол жасушаны пайдаланып өзін-өзі көбейте бастайды, өзгеріс осылай пайда болады.

Сондықтан сүйелді ысқылап немесе қырып тастау арқылы оп-оңай құтылу мүмкін емес. Сыртта көрінетін қалың мүйіз, вирус жасаған нәтиженің өзі ғана, ал оның астында жұқтырылған жасуша қалып қойса, сүйел қайтадан өсіп шығады. Қол мен аяқтағы сүйел неге пайда болады, ол тегіс табан мозолімен неге оңай шатасады, оны қалай күту керек, осының бәрін ретімен қарастырайық.

Қол мен аяқта сүйел тудыратын вирус, HPV қалай жұғады?

Сүйелді тудыратын вирус, адам папилломавирусы, қысқаша HPV деп аталады. Аты айтып тұрғандай, тек адамның тері жасушаларында ғана өсетін вирус, ал қол мен аяқта сүйел тудыратын түрі, дененің басқа жерлерінде шығатын түрден мүлдем басқа. Түрі бөлек болса, өсетін орны мен пішіні де бөлек болады деп түсінген жөн.

Бұл вирус бүтін теріні тесіп өте алмайды. Көзге көрінбейтін кішкентай жарақаттан, мысалы жалаң аяқ жүргенде пайда болатын майда мүйіз саңылауынан немесе тырнақ жанындағы кебірден кіреді. Есіктің құлыбы сәл сынған жерден кіріп кету сияқты жағдай. Бір рет кіргеннен кейін вирус теріннің ең төменгі қабаты, негізгі қабат жасушаларының ішіне енеді.

Негізгі қабат жасушалары әдетте жаңа тері жасушаларын үздіксіз өндіріп отырады. Ал вирус осы жасушаның көбею қызметін өз пайдасына жаратып, өз генін де бірге көбейтеді. Жасуша өзі үшін емес, вирус үшін бөлінетін болады. Соның салдарынан жұқтырылған жердегі жасушалар қалыптан тыс жылдам көбейіп, жоғары қарай өсіп шығатын түйіршік, яғни сүйел пайда болады.

Неге мозоль сияқты қалыңдап кетеді?

Қол мен аяқтағы сүйелдің әсіресе қатты әрі қалың көрінетін себебі, жұқтырылған жер, мүйізденудің оңай жиналатын аймағы болғандықтан. Алақан мен табан салмақ пен үйкеліске төтеп беруге тиіс, сондықтан бұл жерлерде мүйіз қабаты кәдімгіде-ақ қалың болады. Оның үстіне вирус жасушаның көбеюін одан сайын қоздырса, мүйіз қабаты бұрынғыдан анағұрлым қалыңырақ жиналады.

Сонымен қатар табан салмақ түсетін жер болғандықтан, сүйел жоғары қарай өсе алмай, ішке қарай қысылады. Қысылған сүйелдің үстін мүйіз жапырақ-жапырақ жауып тұрса, беті қатты мозольге ұқсап көрінеді, ал ішінде әлі көбейіп жатқан вирустық өзгеріс сол қалпында қалады. Тек сыртқы түріне қарап мозоль деп ойлап емдеуді кейінге шегеретін болса, ол ішінде айналасына жайылып кетуі мүмкін.

Мүйіздің қалыңдау жылдамдығы да адамнан адамға әр түрлі. Терісі бастан-ақ тез қалыңдайтын адамда немесе аяқ киіммен үйкелісі жиі жерде мүйіз тезірек әрі қалыңырақ жиналады. Сондықтан бір сүйелдің өзі болса да, өкшеде сияқты қысым көп түсетін жерде оны басқанда ерекше қатты сезіледі.

Тегіс табан мозолімен оңай шатасатын сүйелді қалай ажыратуға болады?

Табанда шығатын мозоль, тегіс табан мозолі және сүйел алғашқы қарағанда бір-біріне ұқсас болып көрінеді, бірақ себебі мен пайда болу тәсілі басқаша. Тегіс табан мозолі қайталанатын үйкеліс пен қысымнан мүйіз жиналуынан туындайтын өзгеріс болғандықтан, вирусқа мүлдем қатысы жоқ. Ал сүйелдің басты ерекшелігі, вирустық жұқпадан пайда болатындықтан, көрші теріге таралуы мүмкін болуында.

Ажырату кезінде мына белгілерге назар аударған жөн:

• Беттегі кішкентай қара нүктелер: сүйелдің бетін сәл қырса, көбіне бірнеше қара нүкте көрінеді. Бұл сүйелдің ішіне созылған кішкентай қан тамырлары бітелгендіктен пайда болған із, қан тамыры жоқ тегіс табан мозолінде мұндай белгі болмайды.
• Тері талшығының бағыты: сүйел бұрынғы тері талшығының бағытын бұзатындай пішінде өседі. Себебі жұқтырылған жасуша бастапқы жасушадан бөлек бағытта, бөлек жылдамдықпен көбейеді. Тегіс табан мозолі болса, тері талшығының бағытын сол қалпында сақтайды.
• Екі жағынан басқанда байқалатын ауыру сезімі: сүйелді екі жағынан сәл қысқанда ауырады деп жиі айтады, себебі өзгерістің ішкі тіні қысылып тітіркенеді. Ал тегіс табан мозолі, керісінше, тіке жоғарыдан басқанда ортасы ауырады.
• Саны мен таралу сипаты: сүйел уақыт өткен сайын айналасында жаңа кішкентай сүйелдер шығып, санының көбеюі жиі кездеседі. Себебі вирус көрші тердегі майда жарақатқа ауысып, жаңа өзгеріс тудырады. Ал тегіс табан мозолі, қысым түсетін жерде әдетте біреу-ақ шығады.

Кейбіреуде өздігінен жазылса, кейбіреуде неге ұзаққа созылады?

Сүйелдің кетуі не ұзаққа созылуы, ең алдымен дененің иммундық жауабына байланысты. Вирус жұққан жасушаны тауып, оны жойып жіберу, түптеп келгенде иммундық жасушаның қызметі. Иммундық жасуша жұқтырылған жерді жеткілікті түрде танып алса, сүйел бірте-бірте кішірейіп, жоғалады.

Балаларда сүйел жиі шығып, әрі салыстырмалы түрде оңай кетуі де осы иммундық жауапқа байланысты. Өсу кезеңінде жаңа вирусқа қарсы иммундық жауап белсенді қалыптасатын кез болғандықтан, уақыт өте келе дене вирусты танып, жойып жіберетін жағдай салыстырмалы жиі кездеседі. Ал керісінше, қант диабеті, созылмалы аурулар немесе иммунитетті басатын дәрі қабылдау сияқты иммундық қызметі төмендеген жағдайда, вирусты жою жылдамдығы баяулап, сүйел ұзаққа қалуы немесе бірнешеу боп таралуы жиі кездеседі.

Осы себептен қол мен аяқтағы сүйел бір жолы толық кетпей, қайта-қайта шығуы да мүмкін. Көзге көрінетін өзгерісті жойса да, айналадағы теріде вирус әлі қалып қойса, біраз уақыттан соң жаңа өзгеріс ретінде қайта шығады. Сондықтан емдеу, көзге көрінетін түйіршікті жою мен қатар, дененің иммундық жауабы жұқтырылған жасушаны өзі жойып тастауына көмектесетін бағытта жүргізіледі.

Қол мен аяқтағы сүйелдің емдеу тәсілдері мен әрқайсысының жұмыс принципі

Ауруханада қол мен аяқтағы сүйелге қолданылатын емдеу тәсілдері көп, әрі әсер ету жолы да сәл-пәл өзгеше. Жиі қолданылатын әдістер мен олардың принципі мыналар:

• Салицил қышқылын жағу: салицил қышқылы мүйізді еріте алатын зат. Күн сайын жағып, қалыңдаған мүйіз қабатын бірте-бірте жұқартып тастай отырып, оның астындағы жұқтырылған жасушаны да ақырындап тітіркендіріп, дененің иммундық жауабын тудырады. Тұрақты жаққанда ғана нәтижесі жиналатын тәсіл.
• Криотерапия: сұйық азотпен өзгеріс орнын лезде мұздатып тастау тәсілі. Қатып, еріген процесте жұқтырылған жасуша зақымданып, сол жерде дертбол шығып, өзгеріс соғымен бірге көтеріліп кетеді. Зақымданған тінді тазарту барысында иммундық жауап та бірге қозады.
• Электрлі не лазерлі күйдіру: өзгеріс тінін күйдіру немесе буландыру арқылы физикалық жолмен жою тәсілі. Жұқтырылған тінді тікелей жойатын болғандықтан сенімді, бірақ жазылу мерзімі мен тыртық қалу мүмкіндігін ескеріп, басқа тәсіл жақсы нәтиже бермегенде таңдалады.
• Жергілікті иммундық жауапты пайдаланатын емдеу: өзгеріс орнына белгілі бір затты жағу немесе егу арқылы сол жердің иммундық жауабын жасанды түрде күшейту тәсілі. Дене сол жерді бөгде зат ретінде күшті танитындай жасап, жұқтырылған жасушаны өзі тауып, тазартуын тудыратын принципке негізделеді.

Қандай тәсіл таңдалса да, бір рет процедурамен бітпей, бірнеше рет қайталанатын жағдай жиі кездеседі. Себебі жұқтырылған жасуша теріннің терең қабатында орналасады, сондықтан беттен бастап сатылап тазарту қажет.

Оңай жұғу себебі мен алдын алу үшін қажет әдеттер

Қол мен аяқтағы сүйел басқа тері ауруларына қарағанда жұғу қаупі жоғарырақ. Себебі вирус тері бетінде, әсіресе ылғалы бар мүйіз қабатында біраз уақыт өмір сүре алады. Бассейн немесе ортақ душ бөлмесінің еденіндей көп адам жалаң аяқ жүретін орындар, вирустың бір адамнан екінші адамға ауысуына қолайлы орта.

Алдын алу үшін мына әдеттер пайдалы:

• Ортақ орындарда жалаң аяқ жүруді азайту: бассейн, сауна, ортақ душ бөлмесінде тәпішке кию жөн. Дымқыл едендерге жалаң аяқ тигізілетін уақыт ұзарған сайын, вируспен жанасу мүмкіндігі де көбейеді.
• Жеке заттарды бөлек пайдалану: тырнақ қайшысы, орамал, шұлық, аяқ киім сияқты заттарды басқа адаммен бөліспеу керек. Себебі вирус заттың бетіне жабысып, солай жұғуы мүмкін.
• Өзгерісті тырнамау немесе жыртпау: сүйелді қолмен жұлып тастау немесе өткір құралмен зорлықпен кесіп алу, осы жарақат арқылы вирустың айналадағы теріге не басқа саусаққа ауысуына жол ашады. Жаңа майда жарақат вирусқа тағы бір кіретін есік болып қалады.
• Аяқты құрғақ ұстау: ылғалы көп, жұмсарған тері вирус оңай еніп кете алатын жағдайда болады. Шұлықты жиі ауыстырып киіп, аяқты жақсылап кептіру өзінен-ақ жұғу қаупін төмендете алады.

Отбасында біреу қол не аяқтағы сүйелмен ауырса, бір ваннадағы кілемше немесе тәпішкені бірге пайдаланбаған дұрыс. Балалар бір-бірін ұстап ойнау барысында оңай жұқтырады, сондықтан өзгеріс бар кезде осы әдеттерге ерекше мән берген жөн.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).