Қол сыртындағы қартаю дағының себебі мен емі, бетке қарағанда ұзақ қала ма?

Қол сыртында бірте-бірте пайда болатын қоңыр дақтарды көбіне "қартаю дақтары" деп атайды. Медициналық атауы лентигиноз немесе күн лентигосы, және бұл жас шамасынан гөрі өмір бойы жиналған күн сәулесінің мөлшеріне байланысты пайда болатын пигментті өзгеріс. Бетте пайда болатын мелазма немесе дақтармен түбірі ұқсас болғанымен, қол сырты әдетте одан да қоюлау әрі ұзақ сақталады. Неге дәл қол сыртында көбірек байқалатынын және оны қалай ашықтатуға болатынын қағидасынан бастап қарастырайық.

Қартаю дағы неге алдымен қол сыртында шығады?

Қол сырты күннің басым бөлігінде киіммен де, күннен қорғайтын кремнен де жабылмайтын дене мүшесі. Көлік жүргізгенде немесе жаяу жүргенде бет қалпақ пен терезенің көлеңкесінде жасырынып қалады, ал қол сырты әрдайым ашық қалады. Сондықтан бүкіл өмір бойы жиналған күн сәулесінің мөлшерін есептесек, бет терісіне қарағанда қол сырты көбірек сәуле алуы да мүмкін.

Оның үстіне қол сырты терісі бетке қарағанда жұқарақ, ал тері асты майы да аз. Бұл күн сәулесінен қорғайтын буферлік тін жеткіліксіз дегенді білдіреді, сондықтан бірдей мөлшердегі күн сәулесінің өзінде дерманың ішіндегі меланоциттер оңайырақ тітіркенеді. Нәтижесінде пигмент жергілікті жерде жиналып, дақ түрінде көрінетін кезең де бетке қарағанда ертерек басталады.

Дегенмен бұл бір күнде пайда болатын өзгеріс емес. Қысқа мерзімде бірнеше жыл, ұзаққа созылса ондаған жыл бойы қайталанған күн сәулесінің әсері белгілі бір кезде көзге көрінетін дақ түрінде байқалады. Сондықтан жастайынан күннен қорғануды ескерген адам мен ескермеген адамның арасында қол сырты дақтарының пайда болу уақыты мен саны айтарлықтай ерекшеленеді.

Ультракүлгін пигментті қалай жинайды?

Меланоциттер терінің ең төменгі қабаты, базальды қабатта орналасқан, күн сәулесінен қорғайтын меланин пигментін өндіретін жасушалар. Күн сәулесі теріге түскенде меланоцит мұны қауіп сигналы ретінде қабылдап, көбірек пигмент өндіреді де, оны жасуша ядросының айналасына қалқан секілді жауып, ДНҚ-ны қорғауға тырысады. Бұл негізінен денені қорғау үшін қалыпты реакция.

Мәселе сол жерге күн сәулесі қайта-қайта түскенде меланоцит демалмай, үздіксіз пигмент өндіре беретінінде. Уақыт өте меланоциттердің саны да артады, ал өндірілген меланин тері бетіне жақын жерде жиналып қалады. Осы жиналған пигмент шоғыры көзге көрінетін қоңыр дақ, яғни қартаю дағы деп аталады.

Мелазмада пигмент дерма қабатында тарап орналасса, қартаю дағында пигмент эпидермиске жақынырақ, шекарасы айқынырақ шоғыр түрінде жиналады деп саналады. Сондықтан қолмен ұстағанда бедерсіз, тегіс болып сезілгенімен, көзбен қарағанда шекарасы анық көрінеді.

Қол сырты бетке қарағанда неге баяу бозарады?

Дақтың түрі бірдей болғанымен, бет пен қол сырты арасында қалпына келу жылдамдығы әртүрлі. Бетте қан айналымы белсенді, ал тері жасушаларының жаңару циклі де салыстырмалы түрде тез. Бұл ескі мүйізді қабат пен пигментті ұстап тұрған жасушалардың тезірек түсіп қалатынын білдіреді.

Ал қол сыртында қан ағыны бетке қарағанда аз, жасушалардың жаңару жылдамдығы да баяу. Оның үстіне қол ыдыс жуу, тазалағыш зат, жиі қол жуу секілді тітіркендіргіштерге үнемі ұшырайтын аймақ болғандықтан, тері тосқауылы жұқарып қалған жағдай жиі кездеседі. Тосқауыл жұқарса, қалпына келуге жұмсалатын ресурс та жетіспей, пигментті сыртқа шығаратын күш те әлсірейді.

Жас ұлғайған сайын бұл айырмашылық одан әрі ашылады. Терінің жаңару жылдамдығы жаспен бірге табиғи түрде баяулайды, ал қол сырты секілді бастапқыда да жаңаруы кешеуілдеу аймақ бұл әсерді бірінші әрі күштірек сезінеді.

Клиникада қандай ем әдістері бар?

Қол сыртындағы дақтарды ашықтатудың бірнеше жолы бар. Пигменттің терінің қай тереңдігінде орналасқаны, дақтардың саны және тері түсіне қарай клиникада таңдалатын әдіс өзгереді. Негізгі әдістерге мыналар жатады.

• Q-switch лазері: Өте қысқа уақыт ішінде күшті сәуле шоғырлап, тек меланин шоғырын таңдап бұзады. Бұзылған пигментті дене баяу тазалағандай сіңіріп, сыртқа шығарады, дақ осылай ашықтайды.
• Криотерапия: Сұйық азотпен дақ орналасқан аймақты лезде мұздатып, сол жердің жасушаларын тіліп алу әдісі. Пигменттегі жасушаны тұтас алып тастайтын әдіс болғандықтан нәтижесі жылдам, бірақ көпіршік немесе уақытша пигментация қалуы мүмкін, сондықтан мұқият дозалау қажет.
• IPL жарық терапиясы: Кең толқын ұзындығындағы жарықты бір мезгілде шоғырлап, пигмент пен қызаруды бірге жеңілдетеді. Лазерге қарағанда тітіркенуі жұмсақтау болғандықтан кең аймақты бір реттен емдеуге қолайлы.
• Жергілікті ашықтандыру дәрі-дәрмегі: Hydroquinone немесе tretinoin, төмен концентрациялы қышқыл құрамды заттарды тұрақты жағу арқылы пигмент өндірісін тежеп, мүйізді қабаттың жаңаруына көмектесетін әдіс. Процедура секілді тез нәтиже бермегенімен, қатар қолданса қайталануды кешеуілдетуге көмектеседі.

Рәсімнен кейінгі қалпына келу мерзімі және қайталануы

Қандай әдісті таңдасаңыз да, процедурадан кейінгі күтім нәтижені шешеді. Лазер немесе криотерапиядан кейін әдетте 1-2 апта, қабыршақ немесе қызару қалса ең көбі 4 аптаға дейін қалпына келу мерзімі беріледі. Осы кезеңде күн сәулесіне түссе, пигмент керісінше қоюлана түсуі мүмкін, сондықтан абай болу қажет.

Емделген жер жазылып жатқанда қабыршақты күштеп жұлмау маңызды. Қабыршақтың астында жаңа тері қалыптасып жатады, оны мезгілінен бұрын жұлып тастаса, сол жерде қабыну кейінгі пигментация қалу қаупі артады.

Қайталану мүмкіндігін де ескеру керек. Процедура арқылы бар дақты жойсаңыз да, күн сәулесіне қайта жиі түскенде айналадағы басқа меланоциттер жаңа дақ шығаруы мүмкін. Сондықтан бір процедурамен шектелмей кейінгі күтімді жалғастырған дұрыс, осылай нәтиже ұзағырақ сақталады. Іс жүзінде қайталану жиілігі күннен қорғану әдетіне қарай айтарлықтай ерекшеленеді деп хабарланады.

Қартаю дағының алдын алатын күнделікті әдеттер

Емдеу секілді жаңа дақтардың пайда болу жылдамдығын баяулату да маңызды. Қол сырты күннен қорғайтын кремді жиі ұмытып кететін аймақ болғандықтан, оған саналы түрде көңіл бөлу қажет.

• Күннен қорғайтын кремді бетке ғана емес, қол сыртына да таңертең жағып, қол жуғаннан кейін қайта жағу керек. Себебі тазалағыш затпен жуылған сайын қорғаныш қабаты да бірге кетеді.
• Көлік жүргізгенде қол сыртына күннен қорғайтын қолғап немесе жеңі ұзын киім киген пайдалы. Автокөліктің әйнегі ультракүлгін A сәулесінің көп бөлігін өткізетіндіктен, терезе жабық тұрса да толық сенімді болуға болмайды.
• Niacinamide немесе витамин C бар өнімдерді тұрақты жағу меланиннің пайда болу процесін тежеуге көмектеседі деп саналады. Дегенмен бұл бұрын пайда болған дақты жоюдан гөрі, жаңадан қоюлануын кешеуілдетуге жақынырақ рөл атқарады.
• Қол жуғаннан кейін ылғалдандырғышты да жағып, тері тосқауылын толықтырған дұрыс. Тосқауылы әлсіреген тері күн сәулесінің тітіркеніуіне сезімтал болады.

Қартаю дағын міндетті түрде өшіру керек пе?

Қол сыртындағы дақтардың өзі көбіне қатерсіз өзгеріс болғандықтан, эстетикалық себеп болмаса, оны міндетті түрде жою қажет емес. Бірақ пішіні кенеттен өзгерсе, шекарасы асимметриялы тарай бастаса немесе түсі бірнеше реңкке бөлінген секілді көрінсе, жағдай басқаша. Мұндай өзгерістер сирек жағдайда терінің ерте сатыдағы қатерлі ісігімен ұқсас көрінуі мүмкін, сондықтан алдымен дерматологқа қаралып тексерілген қауіпсіз.

Диагнозы анық, қарапайым қартаю дағы болса, жоғарыда аталған емдеу әдістерінің барлығы ұзақ уақыт қолданылып келе жатқандықтан, қауіпсіздік тұрғысынан аса алаңдайтын жайт жоқ. Дегенмен тері түсі қою адамдарда лазер немесе криотерапиядан кейін уақытша пигментация жиірек байқалуы мүмкін, сондықтан процедура алдында өз тері түріне сай қарқындылықты дәрігермен ақылдасу қажет.

Түптеп келгенде, қол сыртындағы қартаю дағы асығыс жойылуы тиіс өзгеріс емес, оны тудыратын күн сәулесіне түсуді бірге бақылай отырып, біртіндеп ашықтату табиғи бағыт болып саналады.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).