Тонингке көнбеген қоңыр дақтар (лентиго) лазермен нақты неше сеанста толық кетеді?

Айнаға қарап жүргенде бет сүйегінде немесе маңдайда қалың қоңыр дақ пайда болғанын байқасаңыз, көбіміз оны меланазм (күлгін дақ) деп ойлап, ағартқыш крем немесе лазерлік тонингтен бастаймыз. Бірақ 3 айдан 6 айға дейін тұрақты түрде барса да, осы дақ орнынан қозғалмайтын жағдайлар болады. Мұндай дақ меланазм емес, лентиго (күн дағы) болуы әбден мүмкін.

Лентиго мен меланазм екеуі де қоңыр түсте көрінгенімен, пигменттің орналасу тәсілі мүлдем басқа. Сондықтан меланазмге бейімделген әлсіз тонинг оған жақсы әсер етпейді, ал керісінше қуатты лазерді қолданғанда 1-2 сеаннан-ақ көзге көрінерлік жеңілдейтін жағдайлар жиі кездеседі. Неге мұндай айырмашылық болатынын, лазер пигментті нақты қандай қағидамен жоятынын және процедурадан кейін нені мұқият қадағалау керектігін төменде ретімен қарастырамыз.

Лентиго дегеніміз нақты қандай пигмент?

Лентиго - ұзақ уақыт күн сәулесінің әсерінен пайда болатын қоңыр дақ, медицинада фотодақ немесе күн лентигосы деп аталады. Меланазмнен айырмашылығы, шекарасы біршама анық болады және мөлшері тырнақтай немесе одан кіші болып, бір жерде шоғырланған түрде жиі көрінеді.

Пигменттің пайда болу тәсілі де басқа. Меланазмде терінің үстіңгі қабатында меланин біркелкі әрі баяу артып, кең таралған дақ сияқты көрінеді. Ал лентигода меланин түзетін жасушалар (меланоциттер) бір жерде жергілікті түрде көбейіп, пигмент тар аймақта қалың жиналады. Мұны мөрді бір жерге қатты басып қалдырумен, бояуды кеңінен қылмен жаю арасындағы айырмашылық деп елестетуге болады.

Дәл сол жерге неге осылай жиналатыны, ұзақ уақыт күн сәулесін көп қабылдаған жасушаларда меланоциттердің көбеюі оңайырақ болатынымен байланысты. Сондықтан киіммен жиі жабылатын қол немесе арқаға қарағанда, бет, қол сырты, иық сияқты ондаған жыл бойы күн көріп келген жерлерде бірінші пайда болады. Әдетте 40 жастан кейін бір-екеуден көріне бастап, жас ұлғаған сайын саны бірте-бірте артады.

Тонинг неге жақсы кетірмейді?

Лазерлік тонинг - төмен қуатты бетке толық шашырата, 1-2 апта аралықпен 5-10 рет таяз түрде беріп, терінің үстіңгі қабатына біркелкі таралған жеңіл пигментті баяу азайтатын әдіс. Меланазм сияқты кең таралған, пигмент тығыздығы төмен және шекарасы бұлыңғыр жағдайларға жақсы сәйкес келеді.

Мәселе - лентигоның пигменті әлдеқайда қалың әрі бір жерге тығыз жиналған. Төмен қуатпен 5-10 рет берсе де, тек беткейін ғана тітіркендіріп, жиналған пигмент шоғырын нақты бұзуға күш жетпейді. Бұл кең аулаға суарғышпен біркелкі су шашумен, бір нүктеге шлангпен қатты су ағызу арасындағы айырмашылыққа ұқсас. Бүкіл ауланы дымқылдау үшін суарғыш жарайды, ал қатты кептеліп қалған дақты жуып түсіру үшін одан әлдеқайда қатты ағын керек. Сондықтан лентигоға тек тонинг қайталанса, түсі өте баяу жеңілдегенімен, толығымен кетпейтін жағдайлар жиі кездеседі.

Оның үстіне тонинг бастапқыда меланазм сияқты қайталану қаупі бар пигментті ақырын басқаруға арналған процедура болғандықтан, қуатын алдын ала жоғарылату да қиын. Қуатты еріксіз көтерсе, терінің үстіңгі қабаты толық тітіркеніп, керісінше дақты пигментация жаңадан пайда болуы мүмкін. Сондықтан лентиго сияқты шекарасы анық пигментке әлсіз күймен 5-10 рет қайталаудан гөрі, бастапқыдан-ақ дәл сол пигментті нысанаға алатын басқа түрдегі лазер керек.

Лазер пигментті қандай қағидамен бұзады?

Лентигоны емдеуде Q-switch лазер немесе пикосекундтық лазер сияқты, өте қысқа сәтте қуатты энергияны бір мезетте шығаратын құрылғылар қолданылады. Бұл лазер наносекундтан пикосекундқа дейін, яғни көз ілестіре алмайтындай қысқа сәтте энергияны пигментке шоғырландырады.

Меланин түйіршіктері осы қысқа әрі қуатты энергияны сіңіргенде лезде ұлғайып, микроскопиялық соққы толқынын туғызады. Осы соққы толқыны пигмент шоғырын ұсақ бөлшектерге бөледі, мұны фотоакустикалық әсер деп атайды. Ыстық суды мұз кесегіне кенеттен құйғанда сол сәтте сыздап жарылатыны сияқты, лезде түскен соққыдан қатты пигмент бұзылады. Осылай ұсақталған меланин бөлшектерін кейін 1-4 апта бойы дене ішіндегі иммундық жасушалар тазалап, түс бірте-бірте жеңілдейді.

Мұнда қалыпты терінің қатты зақымданбауының себебі де бар. Лазер сәулесі кез келген түсті емес, меланин сияқты сол толқын ұзындығын әсіресе жақсы сіңіретін пигментті ғана таңдап нысанаға алатындай жасалған. Сондықтан меланині жоқ айналадағы тері бірдей сәулені алса да ерекше реакция бермейді, тек пигмент жиналған жер ғана таңдаулы түрде жылу мен соққы алады. Мұндай қағида таңдамалы фототермолиз деп аталады, қарапайым тілмен айтқанда, тек белгілі бір түсті тани білетін және дәл сол жерге ғана күш салатын лазер деп түсінуге болады.

Неге 1-2 сеаннан-ақ нәтиже байқалады?

Лентигоның қуатты лазерге тез жауап беруінің себебі, пигменттің тар бір нүктеде шоғырланғанында. Нысана анық әрі тар болғандықтан, дәл сол аймаққа ғана қуатты энергияны нақты бағыттауға болады, ал айналадағы қалыпты тері салыстырмалы түрде аз тиеді.

Керісінше меланазмнің шекарасы бұлыңғыр әрі кең таралған, сондықтан қуатты энергия қолданса, зақымның айналасындағы дұрыс терінің де тітіркенуі артып, пигментация сияқты асқыну қаупі жоғарылайды. Сондықтан меланазмге әлсіз энергия бірнеше рет бөлініп қолданылса, шекарасы анық лентигоға бастапқыдан-ақ қуатты параметрді жергілікті түрде беруге болады. Осы себепті лентиго қуатты лазермен 1-2 рет, көбіне 2-3 рет барғанда бетіндегі пигмент едәуір жеңілдейтіні немесе жоғалатыны туралы деректер бар.

Дегенмен пигменттің орналасу тереңдігіне қарай қажетті сеанс саны сәл өзгереді. Терінің үстіңгі қабатында таяз жатқан лентиго бір сеанстың өзінде-ақ көзге көрінерлік жеңілдейді, ал ескіріп пигменті тереңірек қабатқа тараған немесе мөлшері үлкен жағдайда 2-3 сеанске бөліп кетіру қауіпсіздеу. Бір реттен-ақ тереңге дейін қатты әсер етуден гөрі, беткейден бастап сатылап жеңілдету тыртық немесе пигментация сияқты асқынуды азайтуға тиімдірек.

Ұқсас көрінетін басқа дақтардан қалай ажыратуға болады?

Қоңыр дақ пайда болса, оны бірден лентиго деп есептемей, ұқсас көрінетін басқа зақым емес пе екенін бір тексеріп алған дұрыс. Ең жиі шатастырылатыны - себорейлі кератоз. Лентигоның беті тегіс және теріден дерлік аспайды, ал себорейлі кератоз балауыз жапсырғандай дөңес болып, қолмен ұстағанда кедір-бұдыр сезіледі. Екі зақым емдеу тәсілі бойынша да ерекшеленеді, сондықтан ажырату процедура жоспарына да әсер етеді.

• Беті қолмен сезілерліктей дөңес болса, себорейлі кератоз болу мүмкіндігін де қатар қарастыру керек. Бұл жағдайда пигментті бұзатын лазерден гөрі, беткейді қырып алатын әдіс жақсырақ сәйкес келуі мүмкін.
• Мөлшері немесе пішіні 1-3 ай аралығында тез өзгерсе немесе түсі бірнеше реңкке аралас болса, дерматологта тексерілу қауіпсіз. Сирек болса да басқа пигментті зақыммен ажырату қажет жағдайлар кездеседі.

Сырт көзге күмәнді болса, алдымен дерматоскоппен нақты диагноз қойдырып, содан кейін ғана процедураға көшкен қауіпсіз.

Процедурадан кейін неге қабыршақ пайда болады, оны қалай күту керек?

Қуатты энергиямен пигментті бұзу барысында оның үстін жауып тұрған терінің үстіңгі қабатының жасушалары да бірге тітіркенеді. Сондықтан процедурадан кейін бірден сол аймақ жұқа қоңыр немесе қара қабыршақпен жабылатын жағдайлар көп. Бұл жараның өзін-өзі қорғау үшін беретін табиғи реакциясы, әдетте 5-7 күн шамасында өздігінен түседі.

Осы кезеңде қалай күту соңғы нәтижеге үлкен әсер етеді.

• Қабыршақты қолмен жырту керек емес. Күштеп алып тастаса, астындағы әлі жазылмаған жаңа тері тітіркеніп, пигментацияға ұласу қаупі артады.
• Май немесе ылғалдандырғышпен дымқыл ұстаған дұрыс. Жара құрғақ күйде тұрғаннан гөрі жеткілікті дымқыл ортада жаңа жасушалар тегісірек өседі.
• Күннен қорғайтын кремді әдеттегіден де мұқият жағу керек. Қабыршақ астынан жаңадан шығып жатқан тері әлі жұқа әрі нәзік болғандықтан күн сәулесіне әлдеқайда сезімтал жауап береді.
• Қабыршақ қышыса да тырнамай, суық компреспен басу керек. Тырнаса, сол жерге қайта жара түсіп, жазылу баяулайды.

Қабыршақты осылай дымқыл ұстап күту тәсілі ылғалды жара емі деп аталады. Жараны құрғақ күйде қалдырса, қабыршақ қатайып жарылып кетуге бейім, ал жеткілікті дымқыл болса, астындағы жаңа тері жұқа әрі тегіс орналасады.

Пигментация неге пайда болады, оны қалай алдын алуға болады?

Қабыршақ түскеннен кейінгі тері жаңадан шыққан нәзік күйде болғандықтан, әдеттегіден де күн сәулесі мен тітіркенуге әлдеқайда сезімтал. Осы кезеңде күннен жеткілікті қорғанбаса, меланоциттер қайта белсенді қозғалып, бастапқы лентигодан гөрі одан да қалың қоңыр із қалуы мүмкін. Мұны қабынудан кейінгі гиперпигментация деп атайды.

Бұл асқыну табиғи тері түсі қараңғылау адамдарда, процедурадан кейін күннен қорғауды немендеп жіберген жағдайда, қабыршақты күштеп алып тастаған жағдайда жиірек көрінетіні белгілі. Тері түсі қараңғы болған сайын меланоциттер әдетте сезімтал әрекет ететіндіктен, шағын тітіркенудің өзінен-ақ пигментті оңай көп шығарады.

Сондықтан процедурадан кейін кемінде 4-8 апта бойы күннен қорғайтын кремді мұқият қайта-қайта жағып, қалпақ немесе қолшатырмен физикалық түрде де жабу қауіпсіз. Тек күннен қорғайтын кремнің өзі күн сәулесін толық тоқтата алмайтындықтан, далада көп болатын мезгіл болса, кең жиекті қалпақ немесе қолшатырды қоса қолданған әлдеқайда сенімді. Пигментация пайда болса да, көбіне уақыт өте бірте-бірте жеңілдейтіндіктен, асығып қайта лазерге барудан гөрі, жеткілікті күтіп, тітіркенуді азайту жазылуға тиімдірек.

Қайта пайда болмауы үшін нені ескеру керек?

Лазер - бұрыннан пайда болған пигмент шоғырын бұзатын емдеу, алдағы уақытта жаңа лентигоның пайда болмауын кепілдейтін екпе емес. Процедурамен тазартылған жерге де күн сәулесі жалғасып жиналса, уақыт өте сол жерде немесе басқа аймақта жаңа лентиго қайта пайда болуы мүмкін.

Сондықтан процедура аяқталғаннан кейін де күннен қорғануды күнделікті әдетке айналдыру - қайталануды азайтудың ең сенімді жолы. Күннен қорғайтын кремді әр күні жағып, күн сәулесі күшті мезгілде далада болудан аулақ болу немесе қалпақ пен көзілдірікпен жабу арқылы жаңа пигменттің жиналу жылдамдығын баяулатуға болады. Сайып келгенде лентигоны күту бір реттік лазермен аяқталатын процедура емес, процедурадан кейінгі күннен қорғауды да қамтитын ұзақ процесс деп қараған дұрыс.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).