Тері ілмесінің себептері және жою әдістері: лазермен алса, қайта шыға ма?

Мойынға алқа тағып жатып немесе қолтықты қырып жатып саусақ ұшыңызбен кішкентай тері қалдығы секілді нәрсені сезінгеніңіз болар. Ауырмайды, түсі де қалыпты тері түсінде болғандықтан оған мән бермей қоясыз, бірақ уақыт өте бір ғана болғаны екі-үшке дейін көбейіп кеткенін байқайсыз.

Осы кішкентай өсіндінің аты, тері өсіндісі немесе медициналық тілде акрохордон деп аталады. Бұл сөз тура мағынасында жұмсақ болып ұзарған талшықты тіндер жинағы дегенді білдіреді. Оның неге көбіне мойын мен қолтыққа шоғырланатынының өз себебі бар, ал лазермен күйдіргенде іс жүзінде жойылатынының да өз принципі бар.

Тері ілмесі неге мойын мен қолтыққа жиі шығады?

Тері өсіндісі теріден сәл ғана шығып тұратын кішкентай ет кесекшесі. Мөлшері күріш дәнінен кіші түрінен бұршақ дәніндей үлкеніне дейін әртүрлі болады, көбіне ауырсыну сезілмейді.

Бұл өсіндінің жиі пайда болатын жерлері белгілі. Мойын, қолтық, шап, қабақ сияқты тері терімен қатпарланатын немесе жаға мен әшекейлер үздіксіз үйкелетін аймақтар. Бұл жерлердің ортақ ерекшелігі, күніне бірнеше рет қайталанып тұратын үйкеліс.

Алқа тізбегі күні бойы мойынның алдыңғы бір жолағын ғана үйкеп тұрады, ал қолтықта қол қозғалған сайын тері мен тері бір-біріне тиеді. Күнде дәл сол бір жерге қысым мен үйкеліс түсетін аймақтар мен киім астында аз қозғалатын аймақ алатын жүктеменің көлемі мүлде басқаша болады.

Керісінше, арқа немесе балтыр сияқты жалпақ, киіммен сирек үйкелетін жерлерде тері өсіндісі сирек кездеседі. Демек, тері өсіндісінің белгілі бір жерлерге шоғырлануы кездейсоқтық емес, сол жердің алатын физикалық ықпалының мөлшерімен тікелей байланысты дегенді білдіреді.

Үйкеліс тері ілмесін қалай тудырады?

Тері ықпалға ұшыраған кезде сол жерді өзі қалыңдатып қорғануға тырысады. Алқа, бюстгальтер бауы немесе жаға бір жерді қайта-қайта үйкегенде теріннің сыртқы қабатының (эпидермис) жасушалары үздіксіз тітіркену сигналын алады.

Бұл сигнал теріннің ішкі қабаты дермаға да беріледі. Дермада коллагенді (теріні ұстап тұратын тіреуіш тәрізді ақуыз талшықтарын) түзетін фибробласт деп аталатын жасушалар бар, оларға қайталанатын тітіркену әсер еткенде белсенді болып, сол жерге кіші қан тамырлары мен коллаген талшықтарын жинақтап жинайды. Нәтижесінде дәл сол жерде ғана дөңесіп шыққан кішкентай ет түйіні, яғни тері өсіндісі пайда болады. Лупаны бір нүктеге бағыттап ұстасаңыз, сол жер біраз ғана ісінетінін елестетсеңіз, түсіну оңайырақ болады.

Алақанда сүйел емес, дене бетінде түйін пайда болуы мен де ұқсас. Дегенмен алақан жалпақ болғандықтан қалыңдаған мүйізделген қабат жалпақ болып қатып қалады, ал мойын мен қолтықта тері қатпарланғандықтан қалыңдаған тін бүйіріне тарай алмай жоғары қарай дөңесіп шығады. Бір ғана реакция болса да, сол жердің жалпақ немесе қатпарлы болуына байланысты нәтиже мозоль сияқты жалпақ қалуы немесе тері өсіндісі сияқты түйін болып шығуы мүмкін.

Мұндағы басты жайт, бір рет күшті әсер емес, әлсіз әсердің күнделікті қайталануы. Бір рет қатты қысылған тері тез қалпына келеді, бірақ әлсіз тітіркену 6 айдан 2 жылға дейін дәл сол жерге жинақталса, ол аймақтың тіні үздіксіз жаңарту бағытында реакция беруге көшеді, бұл кішкентай өсінді түрінде тұрақталады.

Жас ұлғайған сайын тері ілмесі неге көбейеді?

Жас кезде тері серпімді болғандықтан қатпарланатын жерлер аз, коллаген де мол болғандықтан тітіркену тимесе де із оңай қалмайды. Бірақ жас ұлғайған сайын коллаген өндірісі азайып, тері серпімділігі төмендегенде жағдай өзгереді.

Тері салбырағанда мойын мен қолтық сияқты қатпарланатын аймақ өзі ұлғаяды, соған сәйкес тері мен тері немесе тері мен киім үйкелетін ауданда ұлғаяды. Үйкеліс мүмкіндігі артқан сайын жаңа тері өсіндісінің пайда болу ықтималдығы да бірге өседі деп мәлім. Оған қоса жүктілік немесе салмақ артуы себебінен тері қатпарланатын жерлердің көбеюі де ұқсас принцип бойынша тері өсіндісін арттыратын фактор ретінде хабарланады.

Салмақ артқанда немесе инсулинге төзімділік (қандағы қантты төмендететін гормонның бұрынғыдай тиімді әсер етпейтін жағдайы) болғанда тері өсіндісі жиірек байқалатыны туралы деректер бар. Мойын шеңберіне май жиналғанда сонымен бірге қатпарлар да көбейетіндіктен, дене пішінінің өзгеруі де үйкеліс мүмкіндігін арттыратын тағы бір жол болып шығады.

Осы себептерге байланысты тері өсіндісі 20 жастан гөрі орта жастан кейін көзге көрінерлік көбейеді деп мәлім. Жас кезінде мойында бір-екеу ғана болған өсінді жас ұлғайған сайын қолтық пен көз айналасына дейін таралып көрінуі де, коллагеннің азаюы мен қатпарлы аймақтың көбеюі деген екі өзгерістің қатар жүруінен туындайды.

Тері ілмесі мен меңді қалай ажыратамыз?

Сырт көзге ұқсас көрінгенімен, ұстап көріп, мұқият қарасаңыз айырмашылық анық. Мына белгілерге назар аударыңыз.

• Беті тегіс, қызғылт немесе тері түсіне жақын болса: тері өсіндісі бояу жасайтын жасушалардан гөрі талшықты тін мен қан тамырларынан тұратындықтан, мең сияқты қою қоңыр немесе қара түсті болуы сирек.
• Саусақпен ұстап тартқанда екі жаққа сәл шайқалса: тері өсіндісі жіңішке мойын тәрізді бөлікпен теріге ілінген құрылымда болғандықтан ұстағанда шайқалады, ал мең теріге жалпақ жабысып тұрғандықтан шайқалмайды.
• Ұзақ уақыт мөлшері мен пішіні өзгермей тұрса: тері өсіндісі бір рет пайда болғаннан кейін кішкентай мөлшерде қалатын жағдай жиі кездеседі, бірақ меңнің шекарасы қисаяса немесе тез үлкейе бастаса, бұл басқа мәселеден күдіктенуге тиіс белгі болады.

Бұл айырмашылықтардың пайда болу себебі, екі өсіндіні құрайтын материалдың өзі бөлек болуында. Мең бояу түзейтін жасушалардың теріннің ішкі жағында жинақталуынан пайда болады, ал тері өсіндісі талшықты тін мен қан тамырларының теріннің сыртына қарай итерілуінен туындайды, сондықтан түсі мен ұстаған кездегі сезімі алғашынан бастап-ақ бөлек көрінеді.

Түсі кенеттен қоюланатын немесе мөлшері тез өзгеретін өсінді болса, оны тері өсіндісі деп қалдырмай, клиникада бір тексертіп алған қауіпсіз болады.

Көмірқышқыл лазерімен тері ілмесін жоюға бола ма?

Клиникаларда тері өсіндісін жоюда жиі қолданылатын әдіс, көмірқышқыл газы (CO2) лазері. Бұл лазердің сәулесі денедегі суда жақсы сіңетін толқын ұзындығына ие болғандықтан, тері өсіндісінің тініне бағытталғанда ондағы су лезде қайнап буланады. Лупамен күн сәулесін бір нүктеге жинап қағазды күйдіргендей, тар аймаққа энергияны шоғырландырып, тек қажетсіз тінді ғана дәл буландырып жойу принципі осы.

Er:YAG лазері де осыған ұқсас принципке негізделген, бірақ тінді тереңірек емес, тіптен нәзік деңгейде қырып алатын толқын ұзындығын пайдаланады. Сондықтан айналасындағы қалыпты тінге тиетін жылу зақымы аз, соған сай қалпына келу мерзімі де 5–7 күндей қысқа болады деп мәлім. Дегенмен тінді күйдіру арқылы қан тамырларын бітеп қан тоқтату әсері CO2 лазерінен әлсіздеу болатындықтан, ем кезінде қан кету CO2 лазеріне қарағанда керісінше көбірек болуы мүмкін. Сондықтан оны қан тоқтату шараларын да бірге жасай алатын дәрігер орындағаны қауіпсіздеу. Екеуінде де жансыздандырғыш крем жағылғаннан кейін 5–15 минут ішінде ем аяқталады.

Тері өсіндісі мойын сияқты тіні жұқа жерде жиі пайда болатындықтан, лазер сәл ғана тереңірек кірсе, астындағы қалыпты теріні де күйдіру қаупі бар. Сондықтан тәжірибелі дәрігердің тері өсіндісінің мөлшеріне қарай қуат пен сәулелену уақытын мұқият реттеуі маңызды.

Тері ілмесі көп болса, электрокоагуляция

Электрокоагуляция жарық орнына электр тогын пайдаланады. Жіңішке ине ұшына жоғары жиілікті ток жіберіп, сол нүктедегі тінге жылу шығарады, осы жылу арқылы ақуызды ұйытып тері өсіндісінің тінін күйдіреді. Лазер жарық энергиясын жылуға айналдырса, электрокоагуляция электр кедергісінен пайда болатын жылуды тікелей пайдаланады.

Кішкентай, таяз тері өсінділері бірнешеу қатар жиналғанда электрокоагуляция бірден бірнешеуін қысқа уақытта өңдеуге ыңғайлы болғандықтан жиі таңдалады деп мәлім.

Мысалы, қолтықта тары дәніндей тері өсінділері онға жуық жиналып тұрса, оларды бір-бірлеп лазермен күйдіргеннен гөрі, электрокоагуляция инесімен кезек-кезек күйдіріп тазалаған тиімдірек, себебі бұл уақыт пен ауырсыну жүктемесін бірге азайтады.

Тері ілмесі жойғаннан кейін қайта шыға ма?

Лазер немесе электрокоагуляция қазір көрініп тұрған тері өсіндісінің тінін жоятын ем. Бірақ ол өсіндіні тудырған түбегейлі себепті, яғни қайталанатын үйкеліс пен жасқа байланысты тері серпімділігінің төмендеуін жоймайды.

Сондықтан ем жасалғаннан кейін де алқа немесе жаға сол бір жерді үнемі үйкелеп тұратын әдет сақталса, сол жерде немесе оның маңында жаңа тері өсіндісі қайта пайда болуы мүмкін. Мысалы, мойындағы бес-алты тері өсіндісін бір-ақ ретте тазалатсаңыз да, көйлек жағасы бұрынғыдай сол жерді үйкелей берсе, 6–12 айдан кейін сол маңнан жаңа кішкентай өсінді қайта сезілетін жағдай жиі кездеседі. Бұл жойылған жердің қайта шығуы емес, үйкеліс жағдайы өзгермегендіктен жаңа тері өсіндісінің қайтадан пайда болуы деп қарауға болады.

Тері ілмесін жойғаннан кейінгі күтім

Тері өсіндісінің қайта пайда болуын азайту үшін оны тудырған үйкелістің өзін азайтатын күтім қажет.

• Бос киім, алқа немесе шарф таңдау үйкелісті азайтуға көмектеседі. Себебі сол бір жерді қайта-қайта үйкелетін тітіркену азайса ғана, жаңа тері өсіндісінің пайда болу мүмкіндігі де азаяды. Алқаны қысып тартып тағудың орнына бос ілу немесе қолтығы қысатын бюстгальтердің орнына жайлы, жұмсақ материалды таңдаудың өзі сол жердің алатын тітіркенуін айтарлықтай азайтады.
• Ем жасалған аймаққа күн қорғаныс кремін жағу пайдалы. Жаңа ем жасалған жер пигментация (сол жердің ұзақ уақыт қоңырланып қалуы) пайда болуға бейім тұратын күйде болатындықтан, күн сәулесіне ұшыраса, із одан да ұзақ қалуы мүмкін.
• Қолмен жұлып тастау немесе жіппен байлап алу секілді әрекеттерден аулақ болу керек. Стерильденбеген әдіспен күштеп алып тастау қан кетуге немесе инфекцияға әкелуі мүмкін, сондықтан мөлшері кішкентай болса да клиникада тазалатқан қауіпсіз.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).