Мойын мен қолтықта көбейе беретін тері ілмектері неге пайда болады, оларды лазермен күйдіріп жою принципі және күтімі

Мойынға алқа тағып жатқанда немесе қолтықты депиляциялап жатқанда саусақ ұшыңызға кішкентай, тері түстес түйіршік ілінгенін сезінген шығарсыз. Ауырмайды, түсі де әдеттегі тері түсінде болғандықтан назар аудармай өте шығасыз, бірақ біраз уақыттан соң бір-ақ түйіршік екі-үшке дейін көбейіп кеткенін байқайсыз.

Осы кішкентай өсіндінің аты, тері ілмегі. Медицина тілінде акрохорд деп аталады, яғни жұмсақ, салбыраған талшықты тін түйіні дегенді білдіреді. Дәл мойын мен қолтықта жиі шоғырланып шығатынының өз себебі бар, ал лазермен күйдіргенде шынымен жойылатынының да өз механизмі бар.

Тері ілмегі неге дәл мойын мен қолтықта жиі шығады?

Тері ілмегі тері бетінен сәл шығып тұратын кішкентай тін бөлшегі. Мөлшері күріш дәнінен кішкентайынан бұршақтай ірісіне дейін алуан түрлі болады, көбіне ауырсынусыз.

Бұл өсінді жиі шығатын жерлер белгілі: мойын, қолтық, шап, қабақ сияқты тері терімен түйісетін немесе жаға мен әшекейлер үздіксіз үйкелетін орындар. Осы жерлердің ортақ белгісі, күніне бірнеше рет қайталанатын үйкеліс.

Алқа сымы күні бойы мойынның алдыңғы жағындағы бір ғана жолақты үйкейді, ал қолтық қолды қозғаған сайын тіні терімен түйіседі. Дене терісі бір болса да, күн сайын дәл сол бір нүктесі қысылып-үйкелетін аймақ пен киім астында аса қозғалмайтын аймақ түсетін тітіркену мөлшері жағынан мүлдем бөлек.

Ал арқа немесе балтыр сияқты тегіс, киіммен жиі жанаспайтын жерлерде тері ілмегі сирек кездеседі. Демек, тері ілмегінің белгілі бір орынға топталып шығуы кездейсоқтық емес, сол жерге түсетін механикалық тітіркену мөлшерімен тікелей байланысты.

Үйкеліс тері ілмегінің өсуіне қалай әсер етеді?

Терінің тітіркенген жерін өзі қалыңдатып қорғауға тырысатын қасиеті бар. Алқа, бюстгальтер бауы немесе жаға бір орынды қайта-қайта үйкелегенде, терінің сыртқы қабатындағы, яғни эпидермистегі жасушалар үздіксіз тітіркену сигналын алады.

Бұл сигнал терінің ішкі қабаты дермаға да жетеді. Дермада коллаген, яғни теріні тірек ретінде ұстап тұратын бағана тәрізді ақуыз талшықтарын шығаратын фибробласт деген жасушалар бар. Олар қайталанатын тітіркенуден белсенділеніп, сол жерге кішкентай қантамырлар мен коллаген талшықтарын жинай бастайды. Нәтижесінде дәл сол нүкте ғана бүртіктеніп көтеріліп, тері ілмегі пайда болады. Лупамен бір нүктеге үздіксіз қысым түсіргенде тек сол жер ғана сәл ісінетінін елестетсеңіз, түсінуге оңай болады.

Бұл алақанда мозоль пайда болу процесіне ұқсас. Бірақ алақан тегіс болғандықтан қалыңдаған мүйізді қабат жалпақ болып жиналады, ал мойын мен қолтық терісі бүктелген жерде орналасқандықтан қалыңдаған тін қапталға тарала алмай, жоғары қарай бүртік болып шығады. Реакцияның өзі бірдей болса да, сол жердің тегіс не бүктелген болуына қарай нәтиже мозольдей жалпақ қалады немесе тері ілмегіндей бүртік болып шығады.

Мұндағы басты нәрсе, бір реттік қатты соққы емес, әлсіз тітіркенудің күн сайын қайталануы. Бір рет қатты қысылса тері тез қалпына келеді, ал әлсіз тітіркену 6 айдан 2 жылға дейінгі мерзімде бір орынға жинала берсе, сол аймақтың тіні үздіксіз жаңарып отыруға бейімделіп, кішкентай өсіндіге айналады.

Жас ұлғайған сайын тері ілмегі неге көбейеді?

Жас кезде тері тартылған болады, бүктелетін жер аз, коллаген де мол болғандықтан тітіркену болса да із оңай қалмайды. Бірақ жас ұлғайған сайын коллаген өндірісі азайып, тері серпінділігі төмендегенде жағдай өзгереді.

Тері салбырай бастаса, мойын мен қолтық сияқты бүктелетін жерлердің өзі көбейеді, соған сай терінің терімен немесе киіммен үйкелетін ауданы да ұлғаяды. Үйкеліс мүмкіндігі көбейген сайын жаңа тері ілмегінің шығу ықтималдығы да артады деп есептеледі. Бұған қоса жүктілік немесе салмақ артуы салдарынан тері бүктелетін жердің көбеюі де ұқсас механизммен тері ілмегін арттыратын фактор ретінде хабарланады.

Салмақ артқанда немесе инсулинге төзімділік, яғни қандағы қантты түсіретін гормонның бұрынғыдай тиімді әсер етпейтін жағдайы болғанда да тері ілмегі жиірек байқалатыны туралы деректер бар. Мойын аймағына май жиналса, сол жердегі бүктелген қатпарлар да көбейеді, сондықтан дене пішінінің өзгеруі де үйкеліс мүмкіндігін арттыратын тағы бір жол болып саналады.

Осы себептерге байланысты тері ілмегі 20 жастағыға қарағанда орта жастан кейін айқын көбейеді делінеді. Жастайынан мойында бір-екі ғана болған өсінді жас ұлғайған сайын қолтық пен көз маңына дейін таралып көрінуі де коллагеннің азаюы мен бүктелетін жердің көбеюі деген екі өзгерістің қатар жүруінен.

Мең мен тері ілмегін қалай ажыратуға болады?

Сырт көзге ұқсас көрінгенімен, ұстап тексерсеңіз айырмашылық анық байқалады. Мына белгілерге назар аударыңыз.

• Беті тегіс, өрік түсінен тері түсіне дейінгі реңкте болса: тері ілмегі бояу шығаратын жасушалардан гөрі талшықты тін мен қантамырлардан тұрады, сондықтан меңдей қою қоңыр немесе қара түсті болуы сирек.
• Саусақпен ұстап көргенде екі жаққа сәл шайқалса: тері ілмегі жіңішке мойынша тәрізді бөлігі арқылы теріге ілінген құрылымда болады, сондықтан ұстағанда шайқалады, ал мең теріге жалпақ жабысып тұрғандықтан шайқалмайды.
• Мөлшері мен пішіні ұзақ уақыт бойы өзгермей тұрса: тері ілмегі бір рет пайда болғаннан кейін көбіне сол шағын күйінде қалады, ал меңнің шеті тегіс болмай кетсе немесе тез ұлғайса, бұл басқа мәселенің белгісі болуы мүмкін.

Мұндай айырмашылықтың себебі, екі өсіндіні құрайтын материалдың өзі бөлек болуында. Мең бояу шығаратын жасушалардың теріге жиналуынан пайда болса, тері ілмегі талшықты тін мен қантамырдың теріден сыртқа шығуынан қалыптасады, сондықтан түсі мен ұсталу сезімі бастан-ақ бөлек болады.

Егер түсі кенеттен қоюланып немесе мөлшері тез өзгеретін өсінді байқасаңыз, оны жай ғана тері ілмегі деп есептемей, дәрігерге көрсетіп тексерткен дұрыс.

Лазермен күйдіріп жою принципі қандай?

Клиникада тері ілмегін жоюда жиі қолданылатын әдіс, көмірқышқыл газы (CO2) лазері. Бұл лазердің сәулесі дене суында жақсы жұтылатын толқын ұзындығына ие болғандықтан, тері ілмегі тініне бағытталғанда ондағы су лезде қайнап буланады. Лупамен күн сәулесін бір нүктеге жинап қағазды тұтандырғандай, тар аймаққа энергияны шоғырландырып, тек қажет емес тінді дәл буландырып жіберу принципі.

Эрбий-YAG (Er:YAG) лазері де ұқсас принциппен жұмыс істейді, бірақ тінді таяз әрі дәлірек кесетін толқын ұзындығын пайдаланады. Сол себепті айналадағы тінге берілетін жылу зақымы азырақ болып, қан кету мен қалпына келу мерзімі 5 күннен 7 күнге дейін, яғни қысқарақ болады деп есептеледі. Екеуі де жансыздандыратын крем жағылғаннан кейін 5 минуттан 15 минутқа дейінгі уақытта аяқталатын процедура.

Тері ілмегі мойын сияқты тіні жұқа жерде жиі шығатындықтан, лазер сәл тереңірек кетсе, астындағы қалыпты теріні де күйдіріп алу қаупі бар. Сол себепті тәжірибелі дәрігердің тері ілмегінің мөлшеріне қарай қуат пен сәулелену уақытын мұқият реттеуі маңызды.

Электрокоагуляция лазерден қандай принциппен ерекшеленеді?

Электрокоагуляция жарық орнына электр тогын пайдаланады. Жіңішке ине ұшына жоғары жиілікті ток жіберіп, сол нүктедегі тінде жылу шығарады, содан кейін осы жылу ақуызды ұйытып, тері ілмегі тінін күйдіреді. Лазер жарық энергиясын жылуға айналдырса, электрокоагуляция электр кедергісінен пайда болатын жылуды тікелей пайдаланады, айырмашылығы осында.

Кішкентай әрі таяз тері ілмектері бірнешеу шоғырланып тұрғанда, электрокоагуляция қысқа уақытта бірнешеуін бір мезгілде тазалауға ыңғайлы болғандықтан жиі таңдалады деп айтылады.

Мысалы, қолтықта тары дәніндей тері ілмегі 10-нан асып тығыз орналасса, әрқайсысын лазермен жеке-жеке күйдіргеннен гөрі, электрокоагуляция инесімен ретімен тазалау уақыт пен ауырсыну жүктемесін бірге азайтады.

Алып тастасақ та неге қайта-қайта пайда болады?

Лазер немесе электрокоагуляция дәл қазір көзге көрініп тұрған тері ілмегі тінінің өзін ғана жояды. Бірақ тері ілмегінің шығуына түрткі болған негізгі себепті, яғни қайталанатын үйкеліс пен жасқа байланысты серпінділіктің төмендеуін жоймайды.

Сол себепті процедурадан кейін де алқа немесе жаға сол орынды үздіксіз үйкелеп тұратын әдет сақталса, сол аймақта немесе оның маңында жаңа тері ілмегі қайта шығуы мүмкін. Мысалы, мойындағы 5-6 тері ілмегін бір мезгілде тазаласаңыз да, көйлек жағасы сол орынды әлі де үйкелеп тұрса, 6 айдан 12 айға дейінгі мерзімде сол маңнан кішкентай өсіндінің қайта ұсталуы жиі кездеседі. Бұл жойылған жердің қайталануынан гөрі, үйкеліс жағдайы өзгермегендіктен жаңа тері ілмегінің пайда болуына жақынырақ жағдай деуге болады.

Процедурадан кейін қалай күтім жасау керек?

Тері ілмегінің қайта шығуын азайту үшін оның себебі болған үйкелісті азайтатын күтім бірге қажет.

• Бос киім, алқа немесе шарф үйкелісті азайтуға көмектеседі. Сол орынды үздіксіз үйкелеп тұратын тітіркену азайса ғана жаңа тері ілмегінің шығу мүмкіндігі де кемиді. Алқаны қатты тартып тағудың орнына бос тастап тағу немесе қолтықты қыспайтын, жұмсақ әрі кең бюстгальтер таңдаудың өзі сол жерге түсетін тітіркенуді көзге көрінерліктей азайтады.
• Процедура жасалған жерге күн қорғаныс кремін жағып қорғаған дұрыс. Жаңа ғана процедура жасалған жер пигментацияға, яғни сол жердің қоңыр түспен ұзақ қалуына бейім күйде болады, сондықтан күн сәулесіне түссе, ізі одан да ұзақ қалуы мүмкін.
• Қолмен жұлып алуға немесе жіппен буіп тастауға тырысудан аулақ болу керек. Стерильденбеген әдіспен күштеп алып тастасаңыз, қан кету немесе жұқпа қаупі туады, сондықтан мөлшері кішкентай болса да клиникада алдырған қауіпсіз.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).