Қызыл дақ шие ангиомасы неге пайда болады, оны тамыр лазері мен электрокоагуляциямен қалай жоямыз және тыртықсыз күтеміз?

Мойында, кеудеде немесе қолда тарыдай ғана ашық қызыл дақтар бірте-бірте пайда болатын кездер болады. Дөңестеу боп шыққан қып-қызыл дақ ауырмайды да, қышымайды да, сондықтан көбі оған мән бермей жүре береді. Бірақ саны көбейе бастаса немесе киімге үйкеліп мазалай берсе, бұл не деген сұрақ туындайды. Мұндай қызыл дақтардың көбі шие ангиомасы болып шығады.

Шие ангиомасын қартаю ангиомасы деп те атайды, ол теріастындағы шоқтанған ұсақ тамырлардан пайда болатын қатерсіз тамырлық түзіліс. Қуантарлығы, денсаулыққа зияны жоқ, әрі тамырды нысанаға алатын лазермен әдетте таза жойылады. Дегенмен оны мең, сүйел немесе пурпурамен шатастырып алу оңай, тіпті сирек жағдайда қауіпті түзілістер де қызыл дақ түрінде көрінуі мүмкін, сондықтан мәнін біліп барып қараған дұрыс. Сондықтан шие ангиомасының қандай түзіліс екенін, неге пайда болатынын, нені ажырату керектігін, қандай лазермен жойып қалай күтуге болатынын, дәрігерге қашан бару керектігін нақты зерттеулер негізінде бірте-бірте түсіндірдік.

Қызыл дақ, шие ангиомасы дегеніміз не өзі?

Шие ангиомасы теріастындағы ұсақ тамырлардың бір жерге шоғырланып ісінуінен пайда болатын қатерсіз түзіліс. Атындай-ақ, піскен шиедей ашық қызыл түсті болады және беті жылтыр, дөңестеу жарты шар пішінінде көтеріледі. Мөлшері әдетте 1-ден 5 мм-ге дейін ғана, көбіне ауырмайды да, қышымайды да. Бірақ тамырлар жиналған түйін болғандықтан, тырнақпен тырналса немесе киімге қатты үйкелсе қан шығуы мүмкін. Ересектерде ең жиі кездесетін тамырлық түзіліс осы қызыл дақ болып саналады, ол әдетте 30 жастан кейін бірте-бірте шыға бастайды.

Бұл түзілістің мәні пигмент емес, тамыр. Сондықтан қоңыр немесе қара меңнен түсі бастап-ақ ерекшеленеді. Мең меланин деген пигменттің жиналуынан пайда болса, шие ангиомасы қан көрініп тұратын тамыр түйіні болғандықтан ашық қызыл түсті келеді. Бір қуантарлығы, ол қатерсіз түзіліс. Денеде қанша жыл тұрса да қатерлі ісікке айналмайды әрі денсаулыққа зиян тигізбейді.

Сондықтан шие ангиомасы міндетті түрде емдеп жою керек ауру емес, көзге көрінгенде мазалай бастаса, оны қаншалықты таза жоюға болады деген мәселе басты орында тұрады. Тек сыртқы түрі басқа қызыл түзілістерге ұқсас болатындықтан, алдымен нақты не екенін ажыратып алған жөн.

Бұл қаншалықты жиі кездеседі және жас ұлғайған сайын неге көбейеді?

Шие ангиомасы өте жиі кездесетін түзіліс. Бір халық арасындағы зерттеуде 20 жастан асқан ересектердің жартысынан көбінде, яғни 54%-ында кемінде бір қызыл дақ табылған. Ал жас ұлғайған сайын бұл көрсеткіш айқын өседі. 20 жаста шамамен 22% болса, 70 жастан асқанда 70%-дан әлдеқайда көп адамда кездеседі.

Дақтардың саны да жасқа қарай көбейеді. Сол зерттеуде жас әр он жылға ұлғайған сайын қызыл дақтардың саны шамамен 48%-ға артатын үрдіс байқалған. Сондықтан жастайынан бір-екі ғана болған дақ, орта жасқа қарай арқа мен кеудеде бірнешеуге көбейетін жағдай жиі кездеседі. Шындығында, 70 жастан кейін көлемі әртүрлі бірнеше қызыл дақ иесі болу қалыпты жағдайға айналады.

Неге пайда болатыны әлі толық анықталған жоқ. Бірақ жас ұлғайған сайын табиғи түрде көбейетіні анық, соңғы зерттеулерде тамыр өсуіне жауап беретін GNAQ және GNA11 деген гендердің мутациясы кейбір түзілістерден табылды. Қарапайым тілмен айтқанда, тамыр құрайтын қосқыш белгілі бір жерде жергілікті қосылып, ұсақ тамырлар сол жерде шоқтанады деп түсінуге болады. Сондықтан қызыл дақтардың бірте-бірте пайда болуын жас ұлғаюмен бірге келетін қалыпты өзгеріс ретінде қабылдаған дұрыс.

Оны меңнен, сүйелден және пурпурадан қалай ажыратамыз?

Қызыл немесе дөңестеу дақтың не екенін шатастырып алатын жағдай жиі кездеседі. Түсі мен қасиеті әрқайсысында әртүрлі болғандықтан, дәл не екенін анықтап алу керек, сонда ғана оны жою әдісі анықталады.

Ең үлкен белгі - түсі мен пішіні. Шие ангиомасы ашық қызыл түсті, дөңестеу жарты шар тәрізді болады, бірнеше күнде жоғалмай, орнында ұзақ сақталады. Ал мең меланин пигментінен тұратындықтан қоңыр немесе қара түсті болады, сүйел болса адам папилломавирусының, яғни HPV жұғуынан пайда болады, беті бұдырлы келеді және тырналса қасынан таралып кетеді.

Пурпурадан ажырату сәл қиынырақ. Пурпура - тамыр жарылып, қан теріастына сіңіп кетуінен пайда болады, көгертпе сияқты жалпақ қызыл дақ болып таралады. Бірақ пурпура уақыт өте қызыл түстен күлгінге, одан сары түске ауысып, 1-2 аптада өздігінен жоғалады. Ал шие ангиомасының түсі өзгермейді, өздігінен де жоғалмайды, дөңестеу күйінде қалады. Яғни басып көргенде де жоғалмайтын, ұзақ сақталатын ашық қызыл жарты шар болса, бұл шие ангиомасы болу мүмкіндігі жоғары. Сырт көрінісі бойынша анықтау қиын болса, үлкейтіп қарайды немесе қажет болса гистологиялық зерттеу жасайды.

Белгі	Шие ангиомасы	Мең	Сүйел	Пурпура
Түсі	Ашық қызыл	Қоңыр, қара	Тері түсті, қоңыр	Қызыл, түсі өзгереді
Пішіні	Дөңестеу жарты шар	Жалпақ немесе дөңес	Бұдырлы	Жалпақ дақ
Себебі	Тамырлар шоғырлануы	Меланин пигменті	HPV жұғуы	Тамыр қанталауы
Барысы	Ұзақ сақталады	Ұзақ сақталады	Қасынан таралады	1-2 аптада жоғалады

Қызыл дақ денеде қай жерде жиі пайда болады және неге көбейеді?

Шие ангиомасы денеде кез келген жерде пайда болуы мүмкін болса да, жиі шығатын орындары белгілі. Солардың ішінде негізінен дененің ортаңғы бөлігінде шоғырланады. Бір зерттеуде еркектерде кеуде мен қарын сияқты алдыңғы бөлікте медианасы 8 дана, арқада 5 дана болса, қол-аяқта әрқайсысында шамамен 1 дана ғана, яғни әлдеқайда аз болған. Бетте және мойында дерлік пайда болмайды. Сондықтан киіммен жабылып көзге түспей жүрген қызыл дақтарды бір күні арқадан немесе кеудеден бірнешеуін тауып алу жиі кездеседі. Оның үстіне дене әдетте көзге көп түспейтіндіктен, саны едәуір көбейгеннен кейін ғана байқалатын жағдай да жиі болады.

Санының көбеюіне бірнеше фактор әсер етеді. Жоғарыда айтылғандай, ең үлкен фактор - жас, сонымен қатар жүктілік немесе гормон өзгерісі кезінде де көбейе алады. Иммунитетті басатын дәрі қабылдағанда немесе дене жағдайы қатты өзгергенде де қызыл дақтардың бірнешеуі бірден шыққан жағдайлар жазылған.

Дегенмен қызыл дақ көп болды деп қорқудың қажеті жоқ. Себебі көбі жас ұлғаюмен бірге табиғи түрде пайда болатын қалыпты өзгеріс. Тек қысқа мерзімде кенеттен бірнешеуі бірден шықса, бұл өзі қауіпті деген сөз емес, керісінше денеде басқа өзгеріс бар ма екенін бір тексеріп көруге себеп болады деп қараса болады.

Оны қалай жоямыз, тыртық пен пигментацияны қалай азайтамыз?

Шие ангиомасы тамыр түйіні болғандықтан, негізгі емдеу әдісі - тамырды таңдап нысанаға алатын лазер. Қағидасы - селективті фототермолиз, яғни таңдамалы жарық-жылу еруі. Қандағы гемоглобин белгілі бір толқын ұзындығындағы жарықты жақсы сіңіреді, осы жарықты түсіргенде тек тамыр бір сәтте қызып жабылады да, айналасындағы тері көп зақымданбайды.

Ең көп қолданылатындары - пульсті бояу лазері (pulsed dye), KTP 532nm және ұзын импульсті Nd:YAG. Пульсті бояу мен KTP тайыз орналасқан қызыл тамырларға жақсы әсер етіп, кішкентай қызыл дақтарды жұмсақ жояды. Ұзын импульсті Nd:YAG толқын ұзындығы ұзынырақ болғандықтан тереңірек өтеді, бір салыстырмалы зерттеуде қызыл дақты жоюға қажет процедура саны Nd:YAG жағында азырақ болған. Бірақ соғұрлым жылуы күшті болғандықтан, қызару немесе тыртық қалу қаупі де жоғарырақ болды. Сондықтан қара тері немесе нәзік аймақтарда KTP немесе пульсті бояу лазері қауіпсізірек, ал қалың әрі қою түзілістерде Nd:YAG тиімдірек жұмыс істейді. Электрокоагуляция ұсақ электр жылуымен тамырды күйдіру әдісі болғандықтан, көлемі бар түзілісті қан тоқтатумен бірге бір реттен тазалауға ыңғайлы.

Күтімде ең көп мән беретін мәселе - пигментация. Азиялық тері тітіркенгенде қоңыр із қалдыруға бейім болғандықтан, лазер қуатын шамадан тыс жоғары алмау бірінші қадам болады. Процедурадан кейін кішкентай қабыршақ пайда болады, оны күштеп алып тастаса із қалады, сондықтан өзінен-өзі түсуін күтіп, күн сәулесінен қорғауды үзбей жалғастырған жөн. Дұрыс жойылған орында қайта пайда болмайды, бірақ денсаулық ерекшелігіне қарай басқа жерде жаңа қызыл дақ шығуы мүмкін, ондай кезде оны да жеңіл түрде қосымша тазалап отыруға болады.

Әдіс	Қолайлы жағдай	Ерекшелігі
Пульсті бояу, KTP	Кішкентай, тайыз қызыл дақ	Ауырсынуы аз, жұмсақ
Ұзын импульсті Nd:YAG	Қою, қалың түзіліс	Саны аз, тыртыққа абай болу керек
Электрокоагуляция	Көлемі бар түзіліс	Қан тоқтатумен бірге

Дәрігерге қашан бару керек және қандай белгілерге назар аудару керек?

Қызыл дақ көбіне бүкіл өмір бойы тыныш жатқан қатерсіз түзіліс. Бірнешеуінің болуы да өте қалыпты жағдай. Бір зерттеуде ересектердің 66%-ында 10-нан астам қызыл дақ, 27%-ында 30-дан астам, тіпті 16%-ында 50-ден астам дақ табылған. Сондықтан денеде бірнеше қызыл дақ бар деген жалғыз себептен алаңдаудың қажеті жоқ.

Дегенмен кейбір белгілерге назар аударған дұрыс. Қысқа мерзімде қызыл дақтардың кенеттен көптеп шығуы, біреуінің ерекше жылдам үлкеюі, қайта-қайта қан кетіп немесе жарылып қабыршақтануы. Сондай-ақ пішіні асимметриялы бұрмаланса немесе түсі әр түрлі боялып араласса, оны да тексерткен жөн. Себебі өте сирек болса да, пигментсіз меланома сияқты қауіпті түзілістер де қызыл дақ түрінде көрінуі мүмкін.

Сондықтан ұзақ уақыт өзгермей тұрған қызыл дақтан гөрі, жуырда өзгере бастаған дақ маңыздырақ. Осындай белгілердің біреуі болса да көрінсе немесе қызыл дақ жылдам көбейе бастаса, косметикалық түрде жойғанша алдымен дәрігерге көрінген қауіпсіз. Қорқатын жағдай емес, бірақ тексеріп барып жою мен білместен жою екеуі мүлдем басқа нәрсе. Көбі мазаланбауға болатын қалыпты өзгеріс, сондықтан тек өзгеру белгілерін есте сақтап жүрсе жеткілікті.