Себорея кератозы (кәрі дақ) неге пайда болады, лазер мен криотерапиямен қалай жойылады, меңнен қалай ажыратуға болады

Айнаға қарап тұрып, бетте немесе мойында қоңыр не қара түсті, сәл көтеріңкі дақты байқап, шошып қаласыз. Қолмен ұстасаңыз, беті кедір-бұдыр, тіпті балауыз жапсырып қойғандай көрінеді. Мұндай өзгерістердің басым көпшілігі себорея кератозы, яғни халық тілінде кәрі дақ деп аталатын қатерсіз түзіліс болып табылады.

Мәселе мынада: кейде бұл дақтар меңге, ал сирек жағдайда қауіпті пигментті түзілістерге сырты жағынан ұқсап кетеді. Сондықтан жою әдістеріне көшпес бұрын, алдымен бұл түзілістің неге пайда болатынын және немен шатастыруға болатынын қарастырған жөн.

Себорея кератозы неге кәрі дақ деп аталады

Себорея кератозы теріннің сыртқы қабатындағы кератиноциттердің, яғни мүйізделген жасушалардың, қалыптыдан тыс көбейіп, үстіне-үсті жиналуынан пайда болатын қатерсіз түзіліс. Кератиноциттер терінің ең сыртқы қабатын құрайтын жасушалар, жас ұлғайған сайын кейбір жерлерде бұл жасушалар қалыпсыз түрде көбейіп, қалың түйін жасайды.

Аты айтып тұрғандай, түсі қоңыр немесе қара болатын себебі, кератиноциттердің арасында меланин пигменті бірге жиналады. Меланин негізінен теріні ультракүлгін сәуледен қорғайтын пигмент, бірақ ол осы түзіліс ішінде қапталып қалғандай жиналып, түсті қоюлатады. Беті майланғандай жылтыр немесе мүйізделген қабат жабысқандай кедір-бұдыр көрінуі де кератиноциттердің қабат-қабат жиналуынан туындайды.

Кәрі дақ меңнен немен ерекшеленеді?

Мең, ғылыми атымен меланоцитарлы невус, пигмент түзетін меланоциттердің өздері шоғырланып пайда болады. Ал кәрі дақ пигмент түзетін жасушалардан емес, кератиноциттердің көбеюінен туындайды, пигмент оның ішіне қосымша жиналады. Яғни екі түзіліс мүлде басқа жасушалардан бастау алады.

Қолмен ұстап көргенде де белгілі дәрежеде ажыратуға болады. Мең әдетте беті тегіс, теріге ұқсас құрылымды болады, ал кәрі дақта мүйізделген қабат үстіне-үсті жиналғандықтан беті кедір-бұдыр, кейде сүйелге ұқсап дөңес-дөңес келеді. Сонымен қатар кәрі дақ теріге жабысып тұрғандай айқын шекаралы әрі қалыңдау көрінеді, себебі бұл түзіліс тек эпидермис ішінде өседі, одан тереңдегі дермаға дейін сирек тарайды.

Лазермен жою принципі

Кәрі дақты жоюда ең жиі қолданылатын лазерлер, көмірқышқыл газ (CO2) лазері мен эрбий-YAG лазері. Екеуі де теріндегі судың ішіне сіңетін толқын ұзындығын пайдаланады. Лазер сәулесі түзіліс тінінің ішіндегі суға тигенде, су лезде қайнап, тін буланып кетеді. Осы принциппен түзіліс жұқа қабат-қабат қырылғандай жойылады.

CO2 лазерінің жылуы айналадағы тінге сәл кеңірек тарайды, сондықтан қан тоқтату әсері жақсы әрі қалың түзілісті бір жолда тазартуға қолайлы. Ал эрбий-YAG лазерінің жылу таралу аймағы тар болғандықтан, қажетті тереңдікке дейін жұқалап, бірнеше рет қатпарлап қырып, дәл реттеуге мүмкіндік береді. Сондықтан түзілістің қалыңдығы мен орналасуына қарай осы екі құрылғының біреуі таңдалады немесе екеуі бірге қолданылады.

Лазермен қыру тереңдігін тек эпидермис шегінде тоқтататындай реттеу маңызды. Кәрі дақтардың көпшілігі тек эпидермис ішінде өсетіндіктен, лазер тереңдегі дермаға тимейтіндей қабат-қабат сәл-сәлден тазартса, тыртықсыз жазылу мүмкіндігі артады. Керісінше, бір жолда терең қырып жіберсе, жазылу ұзаққа созылып, із қалуы мүмкін. Сондықтан бұл, дәрігердің тәжірибесіне қарай нәтижесі айтарлықтай өзгеретін ем.

Криотерапиямен жою принципі

Криотерапия сұйық азотты түзіліске қысқа мерзімге бүркіп немесе тигізіп, тінді лезде мұздатуға негізделген әдіс. Жасушаның ішіндегі және сыртындағы су лезде мұз кристалдарына айналып, жасуша қабығы мен ішкі құрылымын физикалық түрде бұзады. Мұз кристалдары жасушаны жарып жібереді десе де болады, сондықтан тінді бөлек қырмай-ақ, түзіліс жасушалары өздігінен өліп, түсіп қалады.

Бұл процесте түзіліс орнында кішкентай көпіршік пайда болады, содан кейін бірнеше күннен бірнеше аптаға дейін қабыршаққа айналады, қабыршақ түскенде түзіліс те бірге кетеді. Лазер сияқты бірден қырып тастамай, алдымен жасушаларды өлтіріп, денеге өзі тазалауға мүмкіндік беруі, ең үлкен айырмашылығы.

Мұздату уақыты мен қарқындылығы түзілістің қалыңдығына қарай реттеледі. Тым қысқа мұздатса, кератиноциттер толық өлмей, түзіліс қалып қоюы мүмкін, ал тым ұзақ мұздатса, астындағы қалыпты тін де зақымдалуы мүмкін. Сондықтан қысқа-қысқа бірнеше рет мұздатып, түзілістің қалай әрекет ететінін бақылап отыратын тәсіл жиі қолданылады.

Лазер мен криотерапияның қайсысы қай жағдайға сай келеді?

Екі әдіс те кеңінен қолданылады, бірақ қай жағдайға қай әдіс сай келетіні әртүрлі.

• Түзілістің қалыңдығы: Жұқа әрі тегіс түзілістер жиі криотерапиямен-ақ жақсы тазарады. Мұздату тереңдігін нақты реттеу қиын болғандықтан, қалың әрі көтеріңкі түзілістерде лазермен қабат-қабат қыру тыртық қаупін азайтуға тиімдірек.
• Түзілістің саны мен орны: Бет сияқты кең аймақта ұсақ түзілістер шашырай орналасса, оларды криотерапиямен қысқа уақытта бірден бірнешеуін тазалау тиімді. Ал лазер бір жерді нақты өңдеуге күшті болғандықтан, ірі әрі көзге көрінерлік бір-екі түзілісті емдеуге қолайлы.
• Пигментация қаупі: Криотерапияда температура өзгерісі күшті болғандықтан, ем алғаннан кейін уақытша пигмент не ағарып, не қоюланып кетуі мүмкін. Терісі қара түсті адамдарда мұндай пигмент өзгерісі айқынырақ көрінуі мүмкін, сондықтан бұл жағдайда тереңдікті нақты реттейтін лазерді қарастырған жөн.

Жойғаннан кейінгі күтім

Түзіліс болған жер эпидермистің бір бөлігі сыдырылған күймен бірдей, сондықтан жаңа тері қалыптасқанша қорғау қажет.

• Ем алған жерді бірнеше күн бойы майлы дәрі мен қорғаныш таңғышпен ылғалды етіп жауып жүру ұсынылады. Жара кепсе, қабыршақ қалыңдап, жазылу керісінше баяулауы мүмкін.
• Қабыршақты өзі түскенше қолмен жұлмау керек. Күштеп алып тастаса, астында қалпына келіп жатқан жасуша қабаты да зақымданып, тыртыққа немесе пигментацияға әкелуі мүмкін.
• Жазылу кезеңінде ультракүлгін сәуледен қорғау аса маңызды. Жаңа өскен тері меланин түзетін жасушалары әлі тұрақсыз болғандықтан, күн сәулесінің әсерінен пигментация оңай пайда болады.
• Ем алған жерді ысқылауды немесе ыстық суда ұзақ ұстауды болдырмаған жөн. Тітіркену болса, жазылып жатқан тін ісінуі немесе тітіркенуден пигмент өзгеруі мүмкін.

Меңге ұқсайтын түзілісті неге міндетті түрде ажырату керек

Кәрі дақ қатерсіз болғандықтан көбіне денсаулыққа қауіп төндірмейді, бірақ сирек жағдайда меланома сияқты қауіпті пигментті түзілістер де кәрі дақ ұқсап көрінуі мүмкін, сондықтан абай болу керек. Сондықтан түзілісті жоймас бұрын, дәрігердің көзбен және дерматоскоппен пішінін, шекарасын, түсінің біркелкілігін тексеріп, ажырату процесінен өткізуі қауіпсіз.

Пішіні асимметриялы болса, шекарасы бұлдыр әрі тегіссіз болса, бір түзілістің ішінде бірнеше түс араласса немесе өлшемі тез ұлғайса, дәрігерлер кәрі дақтан гөрі басқа түзілісті күдіктеніп, биопсия жасауды қарастырады. Бұл белгілер әдетте асимметрия, шекара, түс, өлшем және өзгеру деген бес критерий бойынша бірге бағаланады. Сыртқы көрінісіне қарап өзің шешім қабылдағанша, осы критерийлер негізінде дәрігермен бірге тексерткен қауіпсізірек.

Әсіресе ұзақ уақыт өзгермей тұрған түзіліс кенеттен ұлғайса, қышыса немесе қан кетсе, яғни бұрынғыдан өзгеше белгілер пайда болса, дәл сол кезде дәрігерге қаралған дұрыс. Кәрі дақтың өзі баяу өседі немесе мүлде өзгермейді, сондықтан қысқа мерзімдегі кез келген өзгеріс ажыратудың маңызды белгісі болып саналады.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).