Маңдайдағы дәнді акне деп ойладыңыз ба? Май безінің гиперплазиясы одан нақты немен ерекшеленеді және қалай жойылады

Айнаның алдында маңдайыңызды немесе самай тұсыңызды жақыннан қарасаңыз, кейде дән тәрізді ұсақ әрі сарғыш түйіршіктер саусаққа түседі. Сыққанмен ештеңе шықпайды, май жаққанмен де 2-4 апта өтседе сол орнында қала береді.

Көбіміз мұны акне деп қателесеміз, бірақ шын мәнінде бұл түйіршіктің көбі май безінің өзі ұлғайып кетуінен пайда болатын май безінің гиперплазиясы болып шығады. Неге дәл сол жерде, дәл сондай пішінде пайда болатынын, акнеден қалай ажыратуға және қалай жоюға болатынын кезек-кезек түсіндіріп берейік.

Май безі шын мәнінде не үшін керек?

Терінің астында түк өсетін әр фолликуланың жанында май безі деп аталатын кішкентай без орналасады. Бұл без май, яғни себум бөліп шығарады да, оны фолликула арқылы теріге жеткізеді. Терінің беткейін майлап, ылғалды ұстап тұратын, кебуден сақтайтын кішкентай майлайтын зауыт деп елестетуге болады.

Маңдай, мұрын, жаңақ сияқты май безі көп әрі ірі жерлерді жиі Т-аймақ деп атайды, май безінің гиперплазиясы да көбіне осы аймақта кездеседі.

Бетті жуғаннан кейін де тым қатты тартылмайтыны осы майдың арқасы. Керісінше, май бөлінуі аз аймақтар қыс мезгілінде оңай жарылады, бұл әр май бездің күнде тыныш жұмыс істеп жатқанын білдіреді.

Май безі ұлғайғанда неге дөңес түйіршік пайда болады?

Май безі де басқа жасушалар сияқты уақыт өте жаңарады. Бірақ жас ұлғайған сайын бұл алмасу қарқыны баяулайды да, бір май бездің айналасында жаңа кішкентай бөлікшелер, яғни жүзім шоғырындай топталған кішкентай қапшықтар қосымша өсіп шығып, бір-біріне жабысады.

Әр бөлікше шар сияқты ісіп, саны да көбейгендіктен, теріде дөңес сарғыш түйіршік ретінде сезіледі. Бездің көлемі ғана ұлғайғандықтан гиперплазия деп аталады, ол ісікпен ешбір байланысы жоқ, толығымен зиянсыз өзгеріс.

Бір шарды үрлеу мен бірнеше шарды бір буумен қосып үрлеуді елестетіп көріңіз. Бөлікшелер біртіндеп көбейген сайын бума қалыңдайтыны сияқты, түйіршік те бірте-бірте байқала бастайды, сондықтан алғашында кішкентай болғаны 5-10 жылдан соң сәл үлкейгендей көрінуі мүмкін.

Ортасы неге қуысталады?

Жақыннан қарасаңыз, түйіршіктің дәл ортасында аздап қуыс байқалады. Бұл жер май шығатын жол, яғни фолликула аузы орналасқан жер.

Май безінің бөлікшелері осы жолды сақина сияқты айналдыра ісінетіндіктен, ортасында тек тесік қалдырып пончик тәрізді өседі, сондықтан орталығы төменірек басылған пішінде болады. Осы орта қуыс май безінің гиперплазиясын танудың ең сенімді белгілерінің бірі.

Бірнеше сабанды бумалап байласаңыз, ортасындағы тесік бос қалып, айналасы ғана қалыңдайтынына ұқсас. Сондықтан саусақпен ептеп басып көрсеңіз, шеті дөңес, ал дәл ортасы аздап батыңқы екенін сезесіз, лупасыз-ақ жарық жерде көзбен де байқалатын жағдайлар жиі кездеседі.

Акнеден немен ерекшеленеді?

Акне түйіні де кішкентай әрі дөңес болғандықтан, екеуін жиі шатастырады. Бірақ пайда болу себебі мүлдем басқа. Акне фолликула бітеліп, қабыну бактериялары көбейгенде қызарып ісінетін қабынулы өзгеріс, ал май безінің гиперплазиясы қабынусыз бездің өзі баяу ұлғаятын өзгеріс. Мына 3 белгі бойынша ажыратуға болады.

• Түсі мен қызаруы: акне қабынудан қызарып ісінеді, ал май безінің гиперплазиясы сары немесе қызғылт-сары түсте болады және сирек қызарады. Себебі қабынудың бар-жоғы түсті айқындайды.
• Ортасының пішіні: акненің ортасы дөңес немесе іріңі жиналған сүйір пішінде болады, ал май безінің гиперплазиясының ортасы қуысталған. Себебі жолды айналдыра өсетін құрылымы мүлдем басқа.
• Сыққандағы нәтиже: акнені сыққанда май немесе іріңі шығады, бірақ май безінің гиперплазиясын сыққанда ешнәрсе шықпайды, орнында қалады. Ішінде жиналған нәрсе емес, бездің тінінің өзі ұлғайғандықтан сығатын ештеңе жоқ.

Осы үш белгіні ғана тексерсеңіз, екі жағдайды қиындықсыз ажыратуға болады. Мысалы, безеу деп ойлап 1-2 апта күтсеңіз де қызаруы басылмаса, қолмен сыққанда да ешнәрсе шықпаса, бұл акнеден гөрі май безінің гиперплазиясы болу ықтималдығы жоғары.

Неге орта жастан кейін, майлы теріде жиі кездеседі?

Май безінің гиперплазиясы негізінен 40 жастан кейін, әсіресе бастапқыда май бөлінуі көп майлы теріде жиі байқалады. Жас ұлғайған сайын май бездерінің андрогенге деген сезімталдығы өзгереді, сонымен қатар ескі жасушалардың жаңарумен алмасу қарқыны, яғни жасуша айналымы да баяулайды.

Ұзақ уақыт күн сәулесіне түскен тері, сондай-ақ ұзақ мерзім иммунсупрессант қабылдаған адамдарда да жиірек кездеседі деген деректер бар. Кейде тұқым қуалау факторы да болады, ата-анасында немесе туыстарында осындай белгі болса, аса мұқият қараған дұрыс.

Қарапайым тілмен айтқанда, жас кезде ескі жасушалар тез жаңасымен алмасып, орын босатады, ал жас ұлғайған сайын бұл алмасу қарқыны баяулап, ескі бөлікшелер сол жерде жинала береді. Сондықтан жиырма жасқа қарағанда 40 жастан кейінгі бетте бұл түйіршіктер айтарлықтай көбейеді.

Бірнешеуі бірден көп пайда болса, бұл басқа белгі емес пе?

Май безінің гиперплазиясының көпшілігі өз алдына алаңдайтын ауру емес. Жас ұлғайған сайын бетте бір-екеуден, көбіне 5-10-ға дейін пайда болатын кең таралған өзгеріс.

Дегенмен өте сирек жағдайда, жас кезінде бетте және денеде бірнеше жерде айтарлықтай көп май безі түйіні бірден пайда болатын жағдайлар кездеседі. Мұндай жағдай Мюир-Торре синдромы деп аталатын тұқым қуалайтын аурумен байланысты болуы мүмкін екені хабарланған. Бұл синдром жуан ішек қатерлі ісігі немесе жатыр эндометрийінің қатерлі ісігі сияқты басқа ағзалардың ісік қаупін де арттырады деп белгілі, сондықтан тұқым қуалау тарихы бар әрі май безі бүлінулері айтарлықтай көп болса, дерматологқа бір рет көрінген жөн. Әрине, мұндай жағдай өте сирек кездеседі, көпшілік жағдай жасқа және тері түріне байланысты қалыпты өзгеріс болғандықтан, шамадан тыс алаңдаудың қажеті жоқ.

Электрокоагуляциямен жою қалай жүзеге асады?

Май безінің гиперплазиясы көбіне денсаулыққа зиянсыз өзгеріс болғандықтан, оны міндетті түрде жою қажет емес. Дегенмен эстетикалық тұрғыдан алаңдатса, электрокоагуляция, яғни тінді электр тогымен күйдіру арқылы жою рәсімін қолдануға болады.

Жіңішке электродқа жоғары жиілікті ток жіберіп жылу шығарады, сол жылумен ұлғайған май безінің бөлікшесін ғана күйдіріп ұйытады. Жол айналасын тайыз күйдірсе, ісінген бөлікше басылып, түйіршік тегістеледі.

Шар тәрізді ісінген тінге ине орнына жылу тигізіп ауасын шығарумен ұқсас деп ойласаңыз, түсінуге оңай. Бірақ шын мәнінде инемен тесу емес, бөлікше жасушаларын пісіріп қатайту тәсілі болғандықтан, жара ашылмайды, қан кетпейді, тек тін тыныш кішірейеді.

Лазер, көмірқышқыл газы лазері немесе эрбий-ЯАГ лазері сияқты тінді дәл өлшеммен күйдіретін немесе қырып алатын жабдықпен де осы принциппен жоюға болады. Саны көп әрі кең тараған болса, изотретиноин, яғни А витамині тобындағы затпен май безінің өзін кішірейтетін дәрі-дәрмекті аз мөлшерде де қолданады.

Рәсімнен кейін күйдірілген жерде кішкентай қабыршық пайда болады, ол 5-7 күн ішінде өз бетінше түсіп, астынан тегіс тері көрінеді. Күйдіріліп жойылған бөлікше тіні сол жерде қайта өспейтіндіктен, дәл сол орында дәл сол түйіршіктің қайталануы сирек кездеседі.

Неге жиі қайталанады, қалай күтім жасау керек?

Электрокоагуляция немесе лазермен жойылған жер әдетте таза тазарады, бірақ мәселе басқа жерде жаңадан пайда болу бейімділігі. Себебі рәсім тек ұлғайған бөлікшені жояды, май безі қайта ұлғаятын жағдайдың өзін өзгертпейді.

Майлы тері, күн сәулесі, жасқа байланысты гормон өзгерісі сияқты себептер сол қалпында қалатындықтан, уақыт өте басқа жерде де осыған ұқсас түйіршіктер қайта пайда болуы мүмкін. Сондықтан бір рет рәсіммен толық аяқталады деп емес, жаңадан пайда болғанын 2-3 жыл сайын бірінен соң бірін тазалап отыру деген көзқараспен қараған қолайлы.

Мысалы, маңдайдағыны таза жойсаңыз да, бұл самай немесе жаңақта жаңасының пайда болуын тоқтата алмайды. Бір арам шөпті жұлдым деп қасында басқа арам шөп өспей қалмайтыны сияқты, дене табиғаты сол қалпында қалады.

• Күннен қорғауды неге ұмытпау керек: күн сәулесінің май безінің гиперплазиясы қаупін арттыратыны туралы деректер бар, тұрақты күннен қорғау жаңа түйіршіктердің пайда болуын азайтуға көмектеседі.
• Мәжбүрлеп сықпау керек себебі: сыққанда ешнәрсе шықпайды, оның үстіне күшпен басу теріде жара мен із ғана қалдырады.
• Кенеттен көбейсе неге дәрігерге көріну керек: сирек жағдайда ұқсас көрінетін басқа тері бүлінулерімен шатасуы мүмкін, сондықтан қысқа мерзімде бірнешеуі жаңадан пайда болса немесе пішіні әдеттегіден өзгеше болса, дерматологта тексерілген қауіпсіз.

Сондықтан май безінің гиперплазиясы шұғыл жойылуы тиіс ауру емес, оны акнеден дұрыс ажыратып, алаңдатқан жерін ғана қажет болғанда тазалау жеткілікті өзгеріс.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).