Мең алу: CO2 лазерімен буландыру принципі, қайталану, тыртық пен пигментация күтімі, меланома белгісі ABCDE

Бетте, мойында немесе қол сыртында орналасқан меңді алу керек пе, жоқ па деп ойланатындар көп. Мейкаппен де толық жасырылмай, қырынғанда немесе бет жуғанда үнемі тиіп тұрса, адамды алаңдатпай қоймайды. Мең алу туралы іздей бастағанда, ең алдымен CO2 лазері деген атау шығады.

Мең көбіне денсаулыққа зияны жоқ, қатерсіз түзіліс болғандықтан, принципін біліп қараса, таза жойылады. Дегенмен мең атаулының бәрі бірдей емес, таяз мең мен терең меңнің алу тәсілі де басқаша. Ал өте сирек болса да меланома сияқты қауіпті түзіліс меңге ұқсап көрінуі мүмкін, сондықтан асығып алдырудың орнына алдымен ажырата білу керек белгілер бар.

Осыған байланысты мең қандай түзіліс екенін, оның себорейлік кератоз бен тері өсіндісінен қалай ерекшеленетінін, CO2 лазерінің меңді қалай жоятынын, қайталану мен тыртықты қалай күтуге болатынын, терең меңге қалай қарау керегін және қашан міндетті түрде дәрігерге көріну қажет екенін нақты зерттеу деректерімен бір-бірлеп қарастырамыз.

Мең дегеніміз шын мәнінде не?

Мең меланин өндіретін меланоциттердің бір жерге жиналуынан пайда болатын қатерсіз түзіліс. Медицинада оны меланоцитарлық невус деп атайды. Қарапайым тілмен айтқанда, пигмент жасайтын жасушалар топ болып орналасқан, сондықтан көбіне денсаулыққа зияны жоқ.

Мең жасушалардың орналасу тереңдігіне қарай үшке бөлінеді. Жасушалар эпидермис пен дерманың шекарасында таяз орналасса, оны шекаралық невус дейді, ол жалпақ әрі түсі қою болады. Жасушалар шекара мен дермаға бірдей тарайса, аралас невус пайда болады, ол сәл дөңестеу көрінеді. Ал жасушалар дерманың тереңіне енсе, дермалық невус қалыптасады, ол тері түстес немесе ашық қоңыр түсті, жарты шар тәрізді бүртік болып көтеріледі.

Мең туа біткен де болады, жас ұлғайған сайын немесе күн сәулесіне ұзақ уақыт түскенде жаңадан пайда болады. Сондықтан меңнің саны әр адамда әртүрлі, әдетте ересек жасқа қарай көбейе түседі.

Осы тереңдіктің маңызы зор. Мең таяз болса, лазермен таяз тазаласа да таза жойылады, ал дерманың тереңіне тамыр жайған мең тек беткі қабатын алса, астында жасуша қалып, қайта шығуы оңай. Сондықтан алдыру алдында меңнің таяз әлде терең екенін бағалау бірінші қадам болады.

Түрі	Тереңдігі	Пішіні	Түсі
Шекаралық невус	Эпидермис шекарасы	Жалпақ	Қою қоңыр, қара
Аралас невус	Шекара мен дерма	Сәл дөңес	Қоңыр
Дермалық невус	Дерманың тереңі	Дөңес жарты шар	Тері түстес, ашық қоңыр

Мең мен себорейлік кератозды, тері өсіндісін, сүйелді қалай ажыратамыз?

Бетте немесе мойында пайда болатын қоңыр түзілістердің бәрі мең емес. Себорейлік кератоз, тері өсіндісі, сүйел де жиі кездеседі, сондықтан оларды меңмен шатастыру оңай. Бірақ себебі мен қасиеті әртүрлі болғандықтан, дәл не екенін анықтап алу емдеу тәсілін белгілейді.

Мең, жоғарыда айтылғандай, меланоцитарлық невус, яғни пигмент жасушаларының жиналуынан пайда болады. Ал себорейлік кератоз күн сәулесі мен қартаюдан эпидермис қалыңдап пайда болатын қоңыр дақ, бұл пигмент жасушасының емес, мүйізді қабат пен эпидермистің мәселесі. Тері өсіндісі үйкеліс пен қартаюдан тері созылып, шүйке тәрізді ілініп тұратын тері түстес өсінді, пигментке қатысы жоқ. Ал сүйел адам папиллома вирусынан, яғни АПВ жұғуынан пайда болады, беті бұдырлы келеді, тырналса қасына тарайды, тіпті басқа адамға да жұғуы мүмкін.

Ажырату неге маңызды дегенде, әрқайсысының емі басқаша. Мең тереңдігіне қарай лазермен немесе кесіп алумен, себорейлік кератоз таяз пигмент лазерімен, тері өсіндісі лазерлік күйдірумен, сүйел мұздатумен немесе күйдірумен емделеді. Сырт көрінісі бойынша анық болмаса, дерматоскоппен үлкейтіп қарайды, қажет болса гистологиялық тексеру жасайды. Алдымен не екенін анықтап алу артық емшараны азайтады.

Белгісі	Мең	Себорейлік кератоз	Тері өсіндісі	Сүйел
Себебі	Меланоцитарлық невус	Күн сәулесі, қартаю	Үйкеліс, қартаю	АПВ жұғуы
Пішіні	Жалпақ немесе дөңес	Жалпақ қоңыр дақ	Жұмсақ шүйке	Бұдырлы түйін
Жұғуы	Жұқпайды	Жұқпайды	Жұқпайды	Жұғады, таралады
Емі	Тереңдігіне қарай лазер, эксцизия	Пигмент лазері	Лазерлік күйдіру	Мұздату, күйдіру

CO2 лазері меңді қалай жояды?

CO2 лазері мең алуда ең негізгі құрал болып саналады. Ол 10 600 нм толқын ұзындығындағы сәуле шығарады, бұл сәуле суда өте жақсы сіңеді. Біздің тері тіні негізінен судан тұратындықтан, лазер энергиясы тиген жерде су лезде қайнап, тін буланып кетеді. Мұны буландыру дейді. Қарапайым тілмен айтқанда, меңі бар жұқа қабатты күйдіріп ұшыру тәсілі.

Бұл буландырудың артықшылығы, өте жұқа қабатпен алуға болатынында. Лазер бір рет өткен сайын беті азғантай буланады, сондықтан меңнің тереңдігіне қарай оны бірнеше рет таяз қабаттап алуға болады. Таяз шекаралық невус бір-екі рет өтумен-ақ жойылады, ал дөңес аралас невусты сәл көбірек тегістеп алады. Сонымен қатар жылу әсер еткендіктен ұсақ қан тамырлары бітеліп, қан аз кетеді, сол себепті нәтиже таза шығады.

Дегенмен тереңдікті дұрыс реттеу нәтижені шешеді. Бір рет тереңдетіп күйдірсе, мең анық жойылады, бірақ тыртық қалу қаупі артады. Керісінше тым таяз өтсе, жасуша қалып, мең қайта шығады. Сондықтан меңнің түрі мен тереңдігіне қарай қуатты дұрыс таңдайтын дәрігердің тәжірибесі маңызды. Емшарадан кейін дереу сол жерге кішкентай қабыршақ түседі, бұл қабыршықтың түсуі меңнің тазаруының табиғи процесі. Түптеп келгенде, аппараттың принципі, дәрігердің қолы және емшарадан кейінгі күтім бірге сәйкес келгенде ғана жақсы нәтижеге қол жеткізіледі.

Мең алғаннан кейін қайта шыға ма?

Мең алғаннан кейін ең көп алаңдататын нәрсе, қайталану мен тыртық. Ашығын айтқанда, CO2 лазері қайталану қаупі мүлде жоқ әдіс емес. Бірнеше зерттеуді біріктірген талдау бойынша, CO2 лазерімен алынған меңнің қайта шығу пайызы шамамен 13% болды. Ал пышақпен кесіп алатын хирургиялық эксцизияда бұл көрсеткіш шамамен 2% болып ең төмен шықты, лазер одан жоғары.

Бұл лазердің жаман екенін білдірмейді. Дәл сол талдауда тыртық қалу пайызы хирургиялық эксцизияда 21% болып ең жоғары шықса, CO2 лазерінде небәрі 5% болды. Яғни лазер қайталану қаупін сәл көтерсе де, тыртықты айтарлықтай азайтатын әдіс, ал эксцизия қайталануды нақты болдырмаса да, тыртыққа дайын болу керек әдіс. Сондықтан таңдау меңнің тереңдігіне, орналасқан жеріне және тыртықтың көзге түсетін жер екеніне қарай өзгереді.

Қайталану сияқты жиі кездесетін нәрсе, пигментация. Азия тері тітіркенгенде қоңыр дақ қалдыруға бейім, сондықтан CO2 лазерінен кейін пигментация шамамен 9% жағдайда байқалады. Бұл дақ көбіне уақыт өте келе өзі жойылады, бірақ күн сәулесіне түссе қоюланып, ұзаққа созылады. Сондықтан қабыршақты күшпен жұлмау және сауығу кезінде күн сәулесінен қорғанысты үзбей жасау нәтиженің жартысын шешеді. Ал таяз алынғаннан кейін де жасуша қалып, мең қайта шықса, сауығуын бақылап барып тағы бір рет тазартылады.

Дермаға терең кірген немесе үлкен меңді қалай аламыз?

Барлық мең тек лазермен алынбайды. Дерманың тереңіне тамыр жайған дөңес мең немесе өлшемі үлкен мең лазермен тек бетін алса, астында жасуша қалып, қайта шығуы оңай. Сондықтан мұндай меңді бастан ақ түбіне дейін толық алатын эксцизия неғұрлым таза нәтиже береді.

Кішкентай, дөңгелек меңге пунш-эксцизия қолданылады. Дөңгелек пышақпен меңді түбіне дейін кесіп алып, кейін бір-екі тігіс салады, сондықтан терең меңнің де жасушасы қалмай бір реттен тазарады. Жергілікті анестезиямен жасалатындықтан ауырсыну күшті емес, кішкентай меңде емшараның өзі бірнеше минутқа бітеді. Ал мең үлкенірек немесе ұзынша болса, ұршық тәрізді пішінмен ұзынырақ кесіп алып, тігіп тастайды. Осылай алынған тінді гистологиялық тексеруге жіберуге болады, бұл кез келген күдікті жасушаны анықтаудың қосымша артықшылығы.

Әрине, эксцизиядан кейін бірнеше күн өткен соң тігісті алдырып, жазылу процесінен өту керек, әрі жіңішке тыртық қалады. Дегенмен түбіне дейін толық алынғандықтан, қайталану әлдеқайда аз болады. Сондықтан таяз меңге лазермен тыртықсыз, терең әрі үлкен меңге эксцизиямен қайталанусыз қарау негізгі принцип. Бір әдіс екіншісінен әрдайым жақсы деп айту қиын, меңнің тереңдігіне, өлшеміне, орналасқан жеріне қарай таңдау жасалады. Әсіресе баяғыдан бар мең кенеттен үлкейсе немесе пішіні өзгерсе, косметикалық мақсатта алдырудың алдында гистологиялық тексеру жасауға мүмкіндік беретін эксцизияны алдымен қарастырған қауіпсіз.

Қашан дәрігерге бару керек, меланоманы қалай тануға болады?

Меңнің дерлік барлығы бүкіл өмір бойы тыныш, қатерсіз түзіліс болып қала береді. Дегенмен өте сирек жағдайда меланома деп аталатын тері обыры меңге ұқсап көрінуі мүмкін, сондықтан алдырудың алдында міндетті түрде ажырата білу керек белгілер бар. Осы белгілерді есте сақтауға оңай етіп жинақтаған ереже, ABCDE ережесі.

A, ассиметрия дегенді білдіреді, меңді екіге бүктегенде екі жағы бірдей болмаса. B, шеті дегенді білдіреді, жиегі бұдырлы немесе жайылып бұлдыр болса. C, түсі дегенді білдіреді, бір меңнің ішінде қоңыр, қара, қызыл түс араласып, бірыңғай болмаса. D, өлшемі дегенді білдіреді, диаметрі 6 мм-ден асса. Ал E, өзгеру дегенді білдіреді, бұрыннан бар мең соңғы кезде үлкейсе, түсі өзгерсе немесе қышып, қан кетсе.

Осылардың ішінде ең маңыздысы, өзгеру. Себебі ұзақ уақыт бір қалыпта тұрған меңге қарағанда, кенеттен өзгеретін мең қауіптірек. Меңнің саны көп болудың өзі де меланома қаупімен байланысты, меңнің саны 100-ден асса қауіп шамамен 7 есеге, пішіні дұрыс емес атипиялық мең бірнешеу болса шамамен 10 есеге дейін артатыны туралы талдау бар. Сондықтан осы белгілердің біреуі болса да көрінсе немесе мең тез көбейіп жатса, косметикалық мақсатта алдырудың алдында міндетті түрде дәрігерге көрінген қауіпсіз. Қорқатын түк жоқ, бірақ тексеріп алдыру мен білместен алдыру екеуі мүлде басқа нәрсе.

Әріп	Мағынасы	Күдікті белгі
A ассиметрия	Asymmetry	Екіге бүктегенде әр түрлі
B шеті	Border	Жиегі бұдырлы, бұлдыр
C түсі	Color	Бірнеше түс араласқан
D өлшемі	Diameter	Диаметрі 6 мм-ден асқан
E өзгеру	Evolving	Жуырда үлкейген немесе өзгерген