Салмақ қоспаса да пайда болатын қос иек: май мен салбырауды бөліп қарау неге маңызды

Салмақ қоспаса да иек астында май жиналатын адамдар кездеседі. Айнаға бүйірден қарағанда бұл жайт көзге түсіп, диета жасаса да иек асты кетпейді деп шағымданатындар аз емес.

Шын мәнінде қос иектің себебі біреу ғана емес. Кейде иек астына май жиналудан, кейде теріміз бен бұлшықетіміз әлсіреп, салбырап кетуден пайда болады. Сырт көзге екеуі ұқсас көрінгенімен, ішкі механизмі мүлдем басқа, сондықтан оларға жауап беретін емдеу тәсілдері де әртүрлі. Өз қос иегіңіздің қай түрге жататынын білмей, кез келген процедураға түссеңіз, уақыт пен қаражатыңыз кетіп, нәтиже көрмеуіңіз мүмкін.

Май түріндегі қос иек неден пайда болады?

Иек астында табиғи түрде май жинала алатын кеңістік бар. Бұл аймақты иек асты майы (submental fat) деп атайды, мұнда май жасушалары көбейіп немесе үлкейіп кетсе, иек сызығының астында дөңес пайда болады.

Бұл май тұқым қуалаушылықтың әсеріне қатты бағынады. Ата-анасында иек асты майы оңай жиналатын дене бітімі болса, балалары арық болса да дәл сол жерге май жинай алады. Дене салмағы жалпы төмен болса да, тек иек асты ғана көзге ұрып тұратынының себебі осында.

Май түріндегі қос иекті қолмен ұстап көргенде бір ерекшелігі байқалады. Иекті төмен тартса да, басты жоғары көтерсе де, дөңес бөлік сол қалпында қалады, ал ұстап көргенде жұмсақ әрі қалың сезіледі. Бұл жағдайда май жасушаларының саны нақты көбейгендіктен, оны кетіру үшін де тікелей май жасушаларын азайту немесе жою бағытындағы әдіс қажет.

Салбыраған түрдегі қос иек неден пайда болады?

Салбыраған түрі майдан гөрі теріні әрі тіндерді ұстап тұратын күштің әлсіреуінен туындайды. Тері астында коллаген деп аталатын ақуыз талшықтары тор іспетті тығыз өріліп, теріні тартылған күйде ұстап тұрады. Осы коллагенді тірек бағаналары деп елестетсеңіз, түсінуге оңай болады. Бағаналар мықты болса, тері жоғары қарай жақсы қарсылық көрсетеді, ал бағаналар ескіріп, әлсірегенде тері төмен қарай салбырай бастайды.

Жас ұлғайған сайын коллаген табиғи түрде азаяды, ал денедегі коллагенді ыдырататын MMP (matrix metalloproteinase, коллагенді қайшы секілді кесетін фермент) деп аталатын ферменттің белсенділігі артады. Жаңа бағана тұрғызу жылдамдығы қайшымен кесу жылдамдығынан баяу болса, тері біртіндеп серпімділігінен айырылады.

Мұнда иек асты аймағын тіреп тұратын бұлшықеттің де рөлі бар. Мойынның алдыңғы бөлігінде platysma деп аталатын жұқа бұлшықет орналасқан, оның серпімділігі төмендегенде иек асты тіндерін жоғары ұстап тұратын күш әлсірейді. Сондықтан салбыраған түрдегі қос иекте иекті көтергенде дөңес бөлік аздап тартылған сезіледі, ал қолмен ұстағанда май түріне қарағанда жұқа әрі салбыраған сезім қалдырады.

Себебіне қарай емдеу неге әртүрлі болады?

Май түрі мен салбыраған түрдің проблема тамыры басқа болғандықтан, бірдей процедураны қолдансаңыз да нәтиже басқаша шығады. Май көп жиналған жерге тек теріні тартатын процедура жасаса, май орнында қалып, айтарлықтай өзгеріс сезілмейді. Керісінше, тері салбыраған жерге тек май жоятын процедура жасаса, май азайғанымен, салбыраған тері сол күйінде қалып, тіпті бұрынғыдан да көбірек салбыраған көрінуі мүмкін.

• Себебі май болса: май жасушаларының санын нақты азайту немесе майды ерітіп, денеден шығару әдісі керек. Май жасушалары көбейіп кеткендіктен, тек теріні тартумен дөңес көлем кемімейді.
• Себебі салбырау болса: коллаген түзілуін ынталандыру немесе теріні әрі фасцияны тартып көтеру әдісі керек. Мәселенің түп негізі тірек күшінің төмендеуінде болғандықтан, тек майды кетіру арқылы салбыраған тері қайта тартылмайды.
• Екеуі бірге кездессе: майы да, салбырауы да бар аралас түрі іс жүзінде ең жиі кездеседі. Мұндайда бір ғана процедура жеткілікті өзгеріс бермеуі мүмкін.

Сол себепті қос иекке қатысты консультацияда алдымен май мен салбыраудың қайсысы басым екенін анықтайды. Теріні басып, тартып көру арқылы майдың қалыңдығы мен теріннің серпімділігін бірге бағалайды, сол нәтижеге қарай емдеу бағыты айқындалады.

Майды азайту әдістері қандай?

Май түріндегі қос иекке қолданылатын әдістердің бәрі май жасушаларын тікелей азайтуға бағытталған.

• Май еріткіш инъекция: май жасушасының қабатын бұзатын зат иек астына егіліп, май жасушаларының санын кеміту принципімен жұмыс істейді. Бұзылған май жасушаларын дене біртіндеп сіңіріп, шығарады.
• Липосакция: жіңішке түтікшемен май жасушаларын физикалық түрде сорып шығару әдісі, май мөлшері көп әрі көлемі үлкен жағдайда тиімділігі жоғары болады.
• Радиожиілік немесе ультрадыбыс негізіндегі май процедуралары: жылу немесе ультрадыбыс энергиясымен май жасушаларын зақымдап, көлемін біртіндеп кемітеді, май мөлшері салыстырмалы аз болғанда қосымша әдіс ретінде қолданылады.

Бұл әдістердің барлығы негізінен май жасушаларының саны мен көлемін азайтуға бағытталғандықтан, салбыраған теріге айтарлықтай әсер ете алмайды. Керісінше, тек май кетіп, тері соған ілесе алмаса, әжімдер айқынырақ көрінуі мүмкін, сондықтан бірге салбырау бар-жоғын алдын ала анықтап алу маңызды.

Салбыраған теріні тартатын әдістер қандай?

Салбыраған түрдегі қос иекке коллаген деп аталатын бағаналарды қайта тұрғызу немесе салбыраған тінді физикалық түрде көтеру арқылы жанасады.

• Радиожиілік (RF, radiofrequency сөзінің қысқаша нұсқасы, жылу энергиясын теріге жеткізетін құрылғы) лифтинг: терінің терең қабатына жылу беріп, бар коллагенді жиырады және жаңа коллаген түзілуін ынталандырады. Жылумен тітіркендіру арқылы дене зақымды сезініп, коллаген деп аталатын бағаналарды қайта тұрғызу реакциясын бастайды.
• Ультрадыбыс лифтинг (HIFU, high-intensity focused ultrasound сөзінің қысқаша нұсқасы, ультрадыбыс энергиясын терінің терең қабатына жинақтайтын құрылғы): тері астындағы фасция қабатына дейін ультрадыбыс энергиясын жинақтап, тінді жиырып, көтереді. Фасция теріден де тереңірек жатқан тірек қабат болғандықтан, осы жерді ынталандыру салбыраған тіннің бүкіл құрылымын жоғары тартады.
• Коллаген ынталандыратын жіп немесе филлерлер: ерітін жіптерді тінге енгізу арқылы физикалық түрде көтереді әрі жіптің айналасында жаңа коллаген түзілуін ынталандырады.

Бұл процедуралардың майды жою әсері онша үлкен емес, керісінше олардың мақсаты коллаген бағаналарын қайта тұрғызу немесе салбыраған тінді көтеру арқылы иек сызығын жинақы ету. Сондықтан май қалың жиналған жағдайда осы процедура жалғыз көлемді айтарлықтай кемітпейді деген сезім қалуы мүмкін.

Екі әдісті бірге қолданатын аралас емдеу неге қажет?

Нақты тәжірибеде май мен салбырау таза бір жаққа ғана бөлінетін жағдайдан гөрі, екеуі бірге кездесетін жағдай әлдеқайда жиі. Белгілі деңгейде май да, теріннің серпімділігі де төмендеген болса, тек майды кетіру немесе тек теріні тарту секілді жалғыз процедурамен қанағаттанарлық нәтижеге жету қиын.

Мұндайда май еріту мен лифтингті ретімен қосып жасау әдісі қолданылады. Алдымен майдың көлемін азайтып, содан кейін қалған салбырауды лифтингпен жинақтау кезектілігі жиі қолданылады. Май азайғанда тері көмкеруге тиіс көлем кішірейеді, сондықтан кейінгі лифтингтің әсері де айқынырақ көрінеді.

Керісінше, ретті ауыстырып, алдымен салбырауды күшпен тартса, астында қалған май әсерінен иек сызығы бәрібір қалың көрінуі мүмкін. Сондықтан консультация кезінде алдымен май мен салбыраудың үлесін бағалап, қайсысын бірінші реттеу керектігін жоспарлау аралас емдеудің негізгі бөлігі болып табылады. Бәрін бір реттен шешуге тырысқаннан гөрі, себептің үлесіне қарай кезеңдерге бөлу нәтиженің тұрақтырақ болуына жол ашады деп саналады.

Өз қос иегіме қай түрі тән екенін қалай білуге болады?

Үйде де болжамды бағдар алуға болады. Иекті аздап жоғары көтергенде дөңес бөлік көзге көрінерліктей кемісе, салбырау үлесі басым болғаны, ал иекті көтерсе де дөңестік сол қалпында қалса, май үлесі басым болғаны. Иек астын қолмен ұстап көргенде жұмсақ әрі қалың сезілсе май түріне, жұқа әрі салбыраған сезілсе салбырау түріне жақынырақ.

Дегенмен мұндай өз бетімен тексеру тек анықтама үшін ғана. Нақты жағдайда майдың қалыңдығы мен теріннің серпімділігін ультрадыбыс немесе пальпация арқылы бірге тексерсе ғана дәл үлесін білуге болады, сол арқылы қай процедураны алдымен, қайсысын кейін жасау керектігі жоспарланады. Жас, теріннің қалыңдығы, сүйек құрылымына қарай да бірдей қос иекке деген тәсіл өзгеруі мүмкін, сондықтан себебін дәл ажырату үшін дәрігерге қаралу ең сенімді алғашқы қадам болып табылады.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).