Денеде бірте-бірте көбейетін қызыл дақтар: шие ангиомасының пайда болу себебі және оны лазермен жою әдісі

Денесінде қызыл дақтар бірте-бірте көбейе бастағанын байқаған көптеген адам үрейленіп, тікелей дәрігерге жүгінеді. Әсіресе денесі мен қолында тары дәніндей қызыл дақтар кенеттен көптеп шыға қалса, алдымен ойға қауіпті аурудың келуі кездейсоқ емес.

Бұл қызыл дақтардың басым бөлігі шие ангиомасы деп аталатын, қатерсіз тамыр өзгерісі. Атауынан-ақ шиенің дәніндей қызыл әрі дөңгелек көтеріліп тұрады. Оның не екенін білсеңіз, неге пайда болатыны да, неге лазермен оңай жойылатыны да өз-өзінен түсінікті бола бастайды.

Дене ішіндегі кішкентай тамырлар неге бір жерге жиналып, қызыл дақ болады?

Тері астында капиллярлар, яғни шаштан да жіңішке ұсақ тамырлар тор секілді тарамдалып жатады. Қалыпты жағдайда бұл тамырлар кең аумаққа тарап, қанды бірдей мөлшерде тасымалдап тұрады.

Ал кейбір жерде осы жіңішке тамырлардың бірнеше тармағы бір нүктеге жиналып, кішкене топ болып бірігіп қалатын жағдай кездеседі. Тамырлар осылай жиналғанда ішінде қан көп жиналады да, тері бетіне жақын жерден көрінгендіктен қызыл дақ болып байқалады. Бірнеше шарды бір орынға жинап қойғанда сол тұс қана дөңестеніп, түсі қоюлана түсетініне ұқсас нәрсе.

Осылай жиналған тамырлар тобын медицинада ангиома деп атайды. Шие ангиомасы дегеніміз осылардың ішінде мөлшері кішкентай, тері бетіне жақын орналасқан, басып көрсеңіз де оңай жоғалмайтын анық қызыл дақ түрін білдіреді.

Жас ұлғайған сайын неге жиі көбейе береді?

30 жастан кейін мұндай дақтар бірте-бірте көбейе бастайтын адам көп. Себебі тамырдың өзі жас ұлғайған сайын өзгереді.

Тамыр қабырғасы жас өткен сайын серпімділігін жоғалтып, әлсірей береді. Қабырға әлсірегенде тамыр бастапқы пішінін сақтай алмай, тар жерде толқындана созылады немесе көрші тамырға жақындап жабысады. Осы процесте кішкентай тамырлардың бір жерге жиналуы табиғи түрде жиілей береді.

Сонымен қатар жас ұлғайған сайын тамырға жаңадан өс деп сигнал беретін заттың (тамыр эндотелий өсу факторы, VEGF) белсенділігі өзгереді деген деректер де бар. Бұл зат тамыр жасушаларына тағы да өсуге нұсқау беретін бағдаршам секілді қызмет атқарады. Осы сигнал белгілі бір жерде күшейе қалса, сол тұста жаңа кішкентай тамыр пайда болуы немесе бар тамырлардың бір жерге жиналуы да мүмкін. Сондықтан 40, 50 жасқа қарай дене мен қолда дақтардың бірінен соң бірі қосыла беруі жиі кездеседі.

Тұқым қуалаушылық пен гормон да әсер ете ме?

Отбасында мұндай дақтары көп адам болса, өзінде де шығу мүмкіндігі жоғарырақ. Себебі тамыр қабырғасының беріктігі мен тамырдың өсу бейімі белгілі дәрежеде тұқым қуалаушылыққа байланысты.

Гормон өзгерісінің де қатысы бар екені белгілі. Жүктілік кезінде немесе гормон деңгейі күрт өзгеретін кезеңде шие ангиомасының жаңадан пайда болуы немесе түсінің қоюлануы жиі байқалады. Мұны әйел гормонының тамырды босаңсытып, тамыр қабырғасының сезімталдығын арттыруымен түсіндіреді. Дегенмен бұл дақтардың қатерлі ісікпен немесе басқа жалпы аурумен тікелей байланысты екенін дәлелдейтін дерек жоқ, сондықтан көбіне жас ұлғаюмен бірге келетін табиғи өзгеріс деп қаралады.

Басқа қызыл дақтардан қалай ажыратуға болады?

Қызыл дақтың бәрі бірдей емес. Сырты ұқсас көрінгенімен, себебі мен қасиеті әр түрлі жағдай да кездеседі, сондықтан төмендегідей белгілерге қарап ажырату пайдалы.

• Шие ангиомасы: анық қызыл немесе күлгін түсті жарты шар пішінінде, басқанда түсі кетпейді және уақыт өтсе де өздігінен жоғалмайды. Тамыр қазірдің өзінде тығыз жиналған күйде тұрғандықтан, қысым түсірсе де ішіндегі қан оңай шыға алмайды.
• Өрмекші ангиомасы (spider angioma, ортадағы тамырдан жіңішке қылтамырлар өрмекші торындай тарайтын пішін): ортасынан басқанда айналасындағы қызылдық та бірге бозарады, ал қолды алғанда қайта қанға толады. Себебі ортадағы бір тамыр бірнеше тармаққа бөлінген құрылымда, сол себепті қысым берілгенде сол тармақтармен ағып жатқан қан уақытша кетіп қалады.
• Петехия (нүктелі қансырау): қан тамыр ішінде емес, тамырдан тыс жерге шығып, тері тінінің ішіне сіңген күйде тұрады. Сондықтан басқанда түсі мүлде өзгермейді, 7 - 14 күн ішінде көкшіл дақ секілді бозарып, біртіндеп жоғалады.

Осындай айырмашылықтарға байланысты, қызыл дақ кенеттен үлкейсе, пішіні симметриясыз болса немесе оңай қан кетсе, басқа өзгеріс болу мүмкіндігі бар, сондықтан дәрігерге қаралған дұрыс.

Тамыр лазері дақты қандай принциппен жояды?

Шие ангиомасын жоюда ең жиі қолданылатын әдіс, тамыр лазері. Негізінен пульсті бояу лазері (PDL) немесе Nd:YAG лазері қолданылады.

Бұл лазердің принципі селективті фототермолиз деп аталатын ұғымға негізделеді. Атауы күрделі көрінгенімен, принципі қарапайым. Лазер сәулесі белгілі бір түсті затқа ғана жақсы сіңеді, ал тамыр ішіндегі гемоглобин, яғни қанды қызыл ететін құрам бөлік, дәл осы сәулені ерекше жақсы сіңіреді. Қара киімнің ақ киімге қарағанда күн сәулесін көбірек сіңіріп, тезірек қызатынымен бір заңдылық.

Лазер тамырға тигенде гемоглобин жарық энергиясын сіңіріп, лезде жылу пайда болады. Бұл жылу тамыр қабырғасына беріліп, тамыр коагуляцияланып бітеледі. Бітелген тамыр енді қан ағызбайды, ал уақыт өте келе дене осы тінді біртіндеп сіңіріп, тазартады. Нәтижесінде қызыл дақ бірте-бірте бозарып, жоғалады.

Маңыздысы, бұл жылу тек тамырға ғана шоғырланады. Айналадағы қалыпты тері жасушаларында гемоглобин болмағандықтан, сол сәуле түссе де жылуды дерлік сіңірмейді. Сондықтан нысанаға алынған тамыр ғана жойылады да, айналасындағы тері салыстырмалы түрде сақталып қалады. Өзгеріс мөлшері кішкентай болған сайын, тері бетіне жақын орналасқан сайын бір-екі рет процедурадан кейін-ақ нәтиже жақсы болатыны туралы деректер бар.

Процедурадан кейін қалай қалпына келу керек және қалай күтім жасау керек?

Процедурадан кейін бірден сол жер қызарып, сәл ісінуі мүмкін. Бұл коагуляцияланған тамыр тінінің денеге сіңу процесінде байқалатын табиғи реакция.

Кейде сол жерде кішкентай қабыршақ шығады, бұл тері беті уақытша зақымданып, қалпына келу барысында пайда болады. Бұл қабыршақты қолмен жұлып тастасаңыз, тыртық немесе пигментация қалдыруы мүмкін, сондықтан өздігінен түскенше күткен жөн.

Процедура жасалған жер ультракүлгін сәулеге сезімтал бола алады, сондықтан процедурадан кейінгі 1 - 2 апта бойы күннен қорғайтын крем қолдану пайдалы деп саналады. Ыстық компресс пен қатты үйкелуден де қабыршақ түсетін 1 - 2 апта бойы аулақ болған қалпына келуге тиімдірек.

Жойылған жерде қайта пайда болуы мүмкін бе?

Лазермен жойылған дәл сол тамырдың қайта тірілуі сирек кездеседі. Себебі коагуляцияланып бітелген тамырды дене толығымен сіңіріп, жойып жібереді.

Дегенмен шие ангиомасы тек бір жерде ғана пайда болатын өзгеріс емес, жас ұлғайған сайын дененің әр түрлі тұсындағы тамырлардың ұқсас жолмен өзгеруінен туындайтын құбылыс. Сондықтан бар дақты жойсаңыз да, уақыт өте келе басқа жерде жаңа дақ қайта шығуы мүмкін. Бұл процедураның нәтиже бермегенінен емес, тамырдың қартаю үдерісі жалғаса беретінінен.

Қашан дәрігерге қаралу керек?

Шие ангиомаларының басым бөлігі денсаулыққа зияны жоқ қатерсіз өзгеріс болғандықтан, оны міндетті түрде жоюдың қажеті жоқ. Бірақ төмендегідей өзгерістер байқалса, дәрігерге қаралған жөн.

• Қысқа мерзім ішінде саны кенеттен көбейіп кетсе: сирек жағдайда басқа жалпы денсаулық жағдайымен байланысты өзгеріс болуы мүмкін, тексерілу қажет.
• Дақтың түсі немесе пішіні симметриясыз болып өзгерсе немесе шекарасы бұлдыр тартса: жай ангиома емес, басқа тері өзгерісімен ажырату қажет белгі болуы мүмкін.
• Жаға немесе белбеуге жиі үйкеліп, оңай қан кетсе немесе ауырсыну болса: орналасуына байланысты тітіркену қайталанғанда жара жақсы жазылмауы мүмкін, сондықтан алдын ала жойған қауіпсіздеу.

Мұндай жағдай болмаса, тек эстетикалық себеппен жойғыңыз келгенде тамыр лазері процедурасын қарастыруға болады.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).