Безеуді қашан сығуға болатынын, қашан болмайтынын ажырату жолы және қабыну инъекциясы қажет болатын жағдайлар

Айнаға қараған сәтте безеу көзге түссе, қол өзінен-өзі соған барады. Сыққанда лезде жоғалатындай, ал тимесе одан сайын үлкейетіндей көрінеді.

Бірақ әр безеудің ішкі жайы бір емес. Сығуға болатынын және болмайтынын ажырататын нақты белгілер бар, ал осы белгілерді білмей қол тигізсе, керісінше із ұзаққа қалады. Ол із әдетте 2-3 күнде емес, әлдеқайда баяу кетеді: пигментация қалса 6 айдан 12 айға дейін жүреді, ал терең ойылған тыртық болса, емделмесе, мәңгілікке дейін қалуы мүмкін. Бүгін осы ажырату жолын және клиникада салынатын қабыну инъекциясы неге қажет екенін ретімен түсіндірейік.

Ақ бас пен қара бас безеулерді неге сығуға болады?

Тесікшелер тері майы мен ескірген мүйізделген жасушалар жиналғанда бітеледі. Осылай бітелген жағдайды комедон деп атайды.

Ақ бас безеуде тесікше аузы толық жабылып қалады да, ішіндегі май мен мүйізделген жасуша ақ түсте үйіліп көрінеді. Қара бас безеуде тесікше аузы ашық тұрады, сондықтан ішіндегі зат ауамен жанасып, тотығып, қара түске айналады. Түстері бөлек көрінгенімен, ішкі құрамы шын мәнінде дәл сол.

Екеуінің де ортақ бір жері бар: тесікшені қоршап тұрған жұқа қабық, фолликула қабырғасы, әлі жыртылмаған. Мұны толы қоқыс пакетімен салыстыруға болады. Пакет бүтін кезде іштегі затты абайлап алып шығуға болады, ал пакет жыртылып, іші-сырты шашылып кетсе, қолды тигізген сайын одан сайын лас болады. Комедонда пакет әлі жыртылмаған, сондықтан қабыну терінің терең қабатына жетіп үлгермеген. Дәл осы себепті дұрыс қысыммен ішіндегі затты ғана шығарса, теріге үлкен зиян тимей тазарады.

Дегенмен пакет бүтін екен деп кез келгендей қатты басуға болмайды. Тырнақ ұшымен қатты қыспаласаңыз, сол күштің өзі әлі бүтін тұрған фолликула қабырғасын жыртып жіберуі мүмкін. Сондықтан экстракция салыстырмалы түрде қауіпсіз дегендегі мағына, қолмен қалай да тигізуге болады дегенді емес, дұрыс тәсілмен жасалғанда ғана қауіпсіз дегенді білдіреді.

Сығуға болатын безеуді қалай ажыратамыз?

Сыртқы көрінісіне қарап та белгілі бір деңгейде ажыратуға болады. Төмендегі белгілерді тексеріп көріңіз.

• Беті сарғыш немесе ақшыл түсте бөртіп тұрса және басқанда ауырмаса: бұл ішіндегі заттың тесікше бетіне жақын көтерілгенін білдіреді, сондықтан қатты қысымсыз-ақ оңай шығады.
• Айналасындағы тері қызарып, ісінбеген болса: қабыну әлі жанындағы тінге тарамағанының белгісі, сондықтан сыққанда бүйірге таралу қаупі аз.
• Ұстағанда қатты емес, жұмсақ болса: тас сияқты қатты болу қабынудың терең орналасқанын білдіреді, ал жұмсақтық — заттың бет маңында тұрғанының дәлелі.
• Пайда болғанына 2-3 күн ғана болса: ұзақ уақыт қалдырылған комедонда ішіндегі май мен мүйізделген жасуша қатып қалғандықтан, жаңа комедонға қарағанда шығару қиынырақ болады, айналасына тиетін тітіркену де күштірек болады.

Ал қызыл, қатты, басқанда қатты ауыратын түзілім, ішінде іріңі жиналып дөңестенген түзілім, ұстағанда түбі терең сезілетін түзілім — бұлардың бәрі экстракцияға жатпайды.

Комедон неге қабынған безеуге айналады?

Тыныш тұрған комедон бір күні кенеттен қызарып, ауыратын безеуге айналып кетуі мүмкін. Мұның себебі қызық көрінуі мүмкін.

Тесікше ішінде әдетте безеу бактериясы (C. acnes) деп аталатын тұрақты микроб тіршілік етеді. Қалыпты жағдайда ол үлкен мәселе тудырмайды, бірақ май үздіксіз жиналып, тесікше ішінде оттегі тапшы орта пайда болғанда, бұл бактерия жылдам көбейеді. Себебі безеу бактериясы дәл осындай ортаны жақсы көреді.

Бактерия көбейгенде, дененің иммундық жасушалары мұны байқап, дереу іске кіріседі. Осы процесте қабыну сигналын беретін заттар бөлінеді, фолликула қабырғасына қысым жиналады да, ақыр соңында жұқа қабырға жыртылады. Яғни ақ бас безеу бір-екі күн ішінде қызыл түйіршікке айналатынының артында дәл осы бактерия көбеюі мен иммундық жауап тұрады.

Жасөспірім кезде немесе етеккірге дейін безеудің күшеюі де осыдан. Гормон, андроген, май бездерін ынталандырып, май бөлінуін арттыратындықтан, комедон жиірек пайда болады, ал соған сай қабынуға айналу мүмкіндігі де көбейеді.

Қабынған безеуді сыққанда неге тыртық қалады?

Қызарып ісінген түйіршік немесе іріңі жиналған пустула — фолликула қабырғасы қазірдің өзінде жыртылған дегенді білдіреді. Бактерия мен май құрамы тесікшеден шығып, дермаға, яғни теріні ұстап тұратын ішкі қабатқа, дейін сыздап жеткен.

Дене осы басқыншылықты тоқтату үшін қабыну реакциясын іске қосады. Осы кезде MMP деп аталатын фермент көбейеді. MMP-ды коллагенді кесетін қайшы деп елестетсеңіз түсінуге оңай болады. Коллаген терінің серпімділігін ұстап тұратын баған секілді қызмет атқарады, ал MMP осы бағанды үздіксіз кесіп отырса, тері ойылып қалатын атрофиялық тыртық пайда болады.

Мәселе мынада: қайшылау тоқтағаннан кейін де баған өз-өзінен қайта тұрмайды. Дене коллагенді қайта жасап толтыруға тырысады, бірақ бұл қалпына келу жылдамдығы бұзылу жылдамдығынан жиі артта қалады. Сондықтан қабыну ірі әрі ұзаққа созылған сайын, әрі қолмен жиі тиген сайын, ойылған орын толмай, тыртыққа айналу мүмкіндігі артады.

Осы жағдайда қолмен сыққанда бәрі одан сайын нашарлайды. Себебі саусақпен басу күші, жыртылған фолликула қабырғасының айналасындағы тінге қабыну затын одан да тереңірек, одан да кеңірек итеріп жібереді. Ақыр соңында қабыну тарайтын аймақ кеңейіп, соған сай коллаген зақымданатын аудан да өседі, тыртық қалу ықтималдығы арта түседі.

Тыртық пен қызыл із бір-бірінен несімен ерекшеленеді?

Безеу жазылған жерде қалатын із іс жүзінде екіге бөлінеді, бірақ көбіне екеуін ажыратпай, бірдей алаңдайды.

Қызыл немесе қоңыр түсте қалатын із — пигментация. Қабыну өткен жерде меланин пигментінің уақытша жиналуы немесе ұсақ қан тамырларының кеңейген күйде қалуы осыған әкеледі. Бұл тек беткі түс мәселесі болғандықтан, уақыт өте келе бірте-бірте өшеді, ал күн сәулесінен қорғаныш құралын тұрақты қолданса, өшу жылдамдығы одан сайын арта түседі деп саналады.

Ал ойылып кеткен немесе дөңдеп шыққан тыртық мүлдем басқа жағдай. Жоғарыда айтылған коллаген бағанының өзі құлаған нәтиже болғандықтан, теріңіздің құрылымы өзгерген күй. Бұл түс емес, бет бедерінің мәселесі, сондықтан өз-өзінен жақсаруы әлдеқайда баяу, пигментацияға қарағанда күтім жасау да қиынырақ. Сондықтан қазір қалған ізіңіз түс мәселесі ме, әлде бедер мәселесі ме екенін ажырату емдеу бағытын анықтауға көмектеседі.

Қабыну инъекциясы ісінуді қандай механизммен басады?

Клиникада салынатын безеуге қарсы қабыну инъекциясы — көбіне өте аз концентрациядағы стероид ерітіндісін түзілімнің ішіне тікелей егу тәсілі.

Стероид қабыну тудыратын сигнал заттарының, цитокиндердің, түзілуін азайтады, айналадағы қан тамырларын тарылтып, қан мен қабыну жасушаларының сол аймаққа жиналуын тежейді. Нәтижесінде бір-екі күн ішінде ісіну мен ауырсыну байқарлықтай басылатыны туралы мәліметтер бар.

Мұндағы басты нәрсе — бұл инъекция түзілім ішіндегі затты физикалық түрде сыққызбайды. Қабыну реакциясының өзін химиялық жолмен басатын тәсіл болғандықтан, қолмен басып сығуға қарағанда айналадағы тінге тиетін зиян әлдеқайда аз. Сондықтан тыртық қалдыруы оңай, ірі әрі қатты қабынған түзілімдерге экстракцияның орнына осы инъекция бірінші кезекте ұсынылады.

Безеуді өз бетімен сығудан неге аулақ болу керек?

Қолмен өзіңіз сыққыңыз келетінін түсінуге болады, бірақ мынадай себептермен бұл ұсынылмайды.

• Қол мен тырнақ толық зарарсыздандырылмаған жағдай жиі кездеседі, сондықтан сыққан кезде жаңа бактерия тесікше ішіне еніп, қабынуды одан сайын күшейтуі мүмкін.
• Дәл бұрыш пен қысымды мөлшерлеу қиын болғандықтан, ішіндегі зат тесікшеден толық шықпай, жанындағы тінге таралып кетуі мүмкін. Бұлай болса, керісінше, қабыну аймағы кеңейеді.
• Бір жерді қайта-қайта басып, ұстай берсе, теріге тиетін тітіркену үздіксіз жалғасады, соның салдарынан қабыну баспай, сыққан жердің қоңыр немесе қызыл түсте ұзаққа қалуы, яғни пигментация, оңай пайда болады.

Әсіресе түбі терең түйіндер мен кисталарды қолмен мүлдем сықпаған жөн. Мұндай түзілімдер экстракциямен шешілетін құрылым емес, инъекция немесе басқа емдеу қажет ететін түрлер.

Экстракцияны қашан, қайда алу қауіпсіз?

Ақ бас пен қара бас сияқты беткі комедон болса да, гигиеналық түрде зарарсыздандырылған құралмен және қысымды дәл реттеуге болатын ортада алдыру қауіпсіз. Экстракцияға арналған арнайы құрал, комедон экстракторы, қысымды біркелкі таратып, айналадағы тінге тиетін зиянды азайтады.

Ал қызарып ісінген, ауыратын түзілімге, ішінде іріңі терең жиналған түзілімге экстракциядан бұрын қабынуды басатын емдеу қажет. Мұндай жағдайда экстракцияға тырыссаңыз, әлі толық жетілмеген іріңдеуді, яғни іріңнің түзілу процесін, күштеп жарып жіберген боласыз, сондықтан керісінше қалпына келу баяулауы мүмкін.

Сыққаннан кейін қалай күтім жасау керек?

Экстракция қауіпсіз түзілім болған күннің өзінде, сыққаннан кейін тесікше біраз уақыт ашық күйде қалады, сол себепті сыртқы тітіркендіргіштерге әлсіз болады. Осы кезеңде ең маңызды нәрсе — қолмен қайта ұстамау.

Сонымен қатар күн сәулесіне түскенде сол жердің қоңыр түсте қалу қаупі, яғни пигментация, артатындықтан, күннен қорғаныш құралын үзбей пайдалану пайдалы деп саналады. Тыныштандыратын құрам қосылған жұмсақ өнімдермен тітіркенуді азайту күтімін де қатар қарастыруға болады.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).