Keloid Scar, Mula sa Steroid Injection at 5-FU Combination Hanggang Surgery at Radiation Para Mabawasan ang Pagbalik

Kapag ang naiwang peklat sa braso, dibdib, o tenga ay lumaki at lumapot nang higit pa sa orihinal na sugat, posibleng keloid na ito. Nagsisimula pa lamang ito sa maliliit na sugat tulad ng pimple, hikaw, o kahit peklat mula sa operasyon.

Hindi lang basta peklat ang keloid, kundi problema na sanhi ng collagen na hindi tumitigil sa paglaki habang gumagaling ang sugat. Kaya mas mainam na aktibong gamutin ito kaysa maghintay na kusa itong mawala.

Maraming paraan ang maaaring gawin, mula steroid injection, 5-FU combination, silicone, compression, laser, cryotherapy, hanggang surgery. Pero iba-iba ang tinatarget ng bawat isa at kung gaano nito kababa ang recurrence. Dito, ipapaliwanag kung ano ang partikular na gawa ng bawat isa, gaano nito kababa ang recurrence, at bakit mas mabuting ipagsama ang ilang paraan kaysa isa lang, batay sa mga totoong resulta ng pag-aaral.

Ano ang Pagkakaiba ng Keloid at Hypertrophic Scar?

Hindi lahat ng lumaking peklat ay tinatawag na keloid. Ang pinakamalinaw na batayan para makilala ang keloid sa hypertrophic scar ay kung lumalampas ba ang scar sa orihinal na hangganan ng sugat.

Kumakalat ang keloid palabas ng lugar ng sugat, parang paa ng alimango na lumalaki sa gilid. Mas malaki at mas matigas ito kaysa sa unang saklaw ng sugat, at hindi ito kusang bumababa kahit tumagal. Sa kabaligtaran, tumataas lang ang hypertrophic scar sa loob ng sugat at hindi lumalampas sa hangganan. Karaniwan din itong unti-unting pumapatag sa loob ng 1 hanggang 2 taon.

Sa unang tingin, magkamukha ang dalawa dahil pareho itong pula at matigas na tumataas. Pero kapag tinignan sa microscope, iba ang porma ng pagkakabuo ng collagen. Sa hypertrophic scar, maayos at parang alon ang pagkakaayos ng collagen, pero sa keloid, magaspang at nagkukumpulan ang malalaking collagen nang walang tiyak na porma. Ang pagkakaibang ito ang dahilan kung bakit mas mahirap gamutin ang keloid.

Iba rin ang tugon sa treatment. Mas madaling gumaling at kusang bumubuti ang hypertrophic scar, pero mas matigas ang ulo ng keloid at madalas itong bumalik kahit alisin na. Kaya ang unang hakbang sa treatment ay malaman muna kung alin sa dalawa ang meron ka.

Kategorya	Keloid	Hypertrophic Scar
Hangganan	Lumalampas sa sugat	Nananatili sa loob ng sugat
Kusang pagbawas	Bihira	Unti-unting kumukupas
Tugon sa treatment	Matigas ang ulo, madalas bumalik	Mas madaling gumaling

Bakit Lumalabas ang Keloid at Bakit Hindi Ito Nawawala?

Lumalabas ang keloid dahil hindi tumitigil sa tamang oras ang proseso ng paggaling ng sugat. Kapag may sugat, gumagawa ang katawan ng protina na collagen para punan ang lugar na iyon. Karaniwan, kapag gumaling na ang sugat, huminto na rin ang paggawa ng collagen, pero sa keloid, nasira ang breaks na ito.

Ang fibroblasts ang cell na gumagawa ng collagen sa dermis, ang malalim na layer ng balat. Sa keloid, sobrang aktibo ang fibroblasts na ito kaya patuloy itong gumagawa ng collagen nang higit pa sa kailangan. Iyan ang dahilan kung bakit lumalaki ang peklat lampas sa saklaw ng orihinal na sugat.

May chronic inflammation na nasa loob ng dermis na nagpapatuloy dito. Nananatili ang inflammatory signal sa lugar ng sugat kaya patuloy nitong sinisilbing stimulant ang fibroblasts. Madalas itong lumabas sa dibdib, balikat, at tenga na madalas mag-stretch, at meron talagang mga taong likas na madaling magkaroon nito. Mas madaling lumabas din ito sa mas maitim na balat, at kung may kapamilyang may keloid, mas malaki ang tsansang magkaroon ka rin nito.

Dito rin nakabatay kung bakit hindi kusang nawawala ang keloid na naitatag na. Palaging naka-on ang switch ng paggawa ng collagen, kaya kung pababayaan lang ito, lalo pa itong lumalaki. Kaya kailangan ng treatment na pipigil sa sobrang tugon na ito.

Bakit Steroid Injection ang Unang Ginagawang Treatment?

Ang pinakabasic at unang pagpipilian sa paggamot ng keloid ay ang direktang pag-inject ng steroid sa loob ng lesion. Ang gamot na tinatawag na triamcinolone ang direktang iniiniject sa peklat.

Malinaw ang prinsipyo nito. Binabawasan ng steroid ang inflammation sa loob ng peklat, at pinipigilan din nito ang aktibidad ng fibroblasts na gumagawa ng collagen. Tinutulungan din nito ang natipong collagen na madaling ma-break down, kaya unti-unting pumapatag ang lumobo na peklat at bumababa rin ang kati at sakit.

Karaniwan itong ginagawa ng maraming beses, tuwing 3 hanggang 4 na linggo. Hindi ito tapos sa isang beses, kundi patuloy na binabantayan ang tugon habang ginagawa. Ayon sa pag-aaral, kalahati hanggang karamihan sa mga peklat ay kapansin-pansing pumapatag sa steroid injection lamang. Baka mag-alala ka sa sakit ng injection, pero habang mas matigas ang peklat, mas mahirap kumalat ang gamot kaya may bahagyang hirap na pakiramdam, pero maliit lang ang lugar at mabilis matapos.

Pero hindi ito pareho para sa lahat. Halos kalahati ng mga keloid ay hindi maganda ang tugon sa steroid, at posibleng bumalik ito kahit gumaling na. Kung madalas at malakas ang injection, maaaring manipis ang balat o lumitaw ang maliliit na blood vessels, kaya mahalaga ang tamang dosage at agwat. Kaya naman lumalabas ang combination therapy na tatalakayin sa susunod.

Gaano Kababa ang Recurrence Kapag Idinagdag ang 5-FU sa Steroid?

Magandang simula ang steroid injection, pero paglipas ng panahon, madalas itong balikan ng recurrence. Kung steroid lang mag-isa ang gagamitin, aabot ang recurrence sa halos 33% sa loob ng 1 taon, at 50% sa 5 taon. Halos kalahati ang muling lumalaki.

Kaya ngayon, malawak na ginagamit ang combination ng steroid at 5-FU. Ang 5-FU ay orihinal na gamot na pumipigil sa sobrang paglaki ng cells, at tumutulong itong pigilan ang sobrang aktibo ng fibroblasts na gumagawa ng collagen.

Malinaw ang epekto nito kung tignan sa numero. Sa isang randomized controlled trial, ang grupong sinamahan ang steroid ng 5-FU ay may recurrence na 17.5% lang sa 22 buwan na follow-up. Napakaliit nito kumpara sa recurrence rate ng steroid lang.

Mas mabilis din ang pagbuti, at mas mataas ang porsyento ng peklat na pumapatag nang higit kalahati sa combination therapy. Dahil mas maliit din ang kailangang dosage ng steroid, mas maliit din ang tsansang manipis ang balat o lumitaw ang blood vessels. Bagay talaga ang 5-FU sa peklat na patuloy na lumalaki ang cells gaya ng keloid, kaya mas malaki ang benepisyo nito sa matigas ang ulo na keloid. Dahil dito, itinuturing na ang combination therapy ang mas maasahang pagpipilian kaysa sa steroid lang mag-isa.

Ano ang Ginagawa ng Silicone, Compression, Laser, at Cryotherapy?

Bukod sa injection, may iba pang paraan para pigilan ang peklat. Iba-iba ang tinatarget ng bawat isa kaya madalas itong ginagawa nang magkasama.

Ang silicone ang basic sa prevention at maintenance. Kung patuloy na inilalagay ang silicone gel o sheet sa peklat, nananatili itong moisturized at mas maliit ang posibilidad na lumobo. Sa isang analysis na pinagsama-sama ang 10 pag-aaral, nabawasan ng silicone ang risk ng scar formation nang mga 30%. Malaking tulong kung sisimulan ito agad matapos gumaling ang bagong sugat.

Ang compression therapy ay physically pumipisil sa peklat. Kapag mahabang oras na sinusuot ang compression garment na may 15 hanggang 25mmHg na presyon, bumababa ang kapal, tigas, at pula ng peklat. Matagal nang ginagamit ito sa burn scar.

Ang laser naman ay tumatarget sa pula at pagtaas ng peklat. May report na kung ang pulsed dye laser na tumatarget sa blood vessels ay isinama sa steroid injection, bumaba ang pagtaas nang mga 60%, ang pula nang mga 40%, at ang kati nang mga 75%.

Binabawasan ng cryotherapy ang volume ng peklat sa pamamagitan ng freezing. Ang intralesional na paraan ng cryotherapy ay nakabawas ng volume ng peklat nang mga 51 hanggang 63%. Pero maaari itong mag-iwan ng kaputian dahil sa pagkawala ng pigmentation, kaya kailangang mag-ingat ang mga may maitim na balat.

Paraan	Tinatarget	Pangunahing Numero
Silicone	Prevention, maintenance	Bawas ng scar risk mga 30%
Compression	Kapal, tigas	15 hanggang 25mmHg
Laser	Pula, taas	Bawas taas 60%, pula 40%
Cryotherapy	Volume	Bawas volume 51 hanggang 63%

Kailan at Kanino Bagay ang Surgery?

Kapag malaki na o matagal na ang peklat at hindi na kumikilos sa injection, doon papasok sa isip ang pag-alis nito sa pamamagitan ng surgery. Pero sa keloid, kailangang maingat gawin ang surgery.

Kung basta na lang aalisin sa surgery ang keloid, napakataas ng recurrence. Depende sa pag-aaral, mula 45% hanggang umaabot pa sa 100% ang recurrence rate. Nagkakaroon ng bagong sugat sa lugar na inalisan, at ang bagong sugat na iyon ay lumalaking muli pabalik sa keloid. Baka pa nga mas lumaki ito kaysa dati.

Kaya hindi ginagawang mag-isa ang surgery, kundi laging sinasamahan ito ng ibang treatment. Kung agad idadagdag ang radiation matapos alisin ang keloid, bumababa ang recurrence sa halos 13.5% lamang. Sa halip na radiation, may gumagamit din ng patuloy na steroid o 5-FU injection at compression.

Malinaw kung kailan bagay ang surgery. Kapag masyadong malaki na ang peklat, matigas ang ulo ng keloid na hindi na napapatag ng injection at laser, o kung ang lokasyon nito ay madaling operahan at tahiin tulad ng tenga. Sa kabaligtaran, ang maliit at bagong keloid ay maaari nang gamutin ng injection at silicone lamang, kaya hindi na kailangang operahan pa. Kung naoperahan na, mahalaga ang patuloy na pagpapatuloy ng radiation, injection, o compression para maiwasan ang recurrence. Ang paraang gagamitin ay dapat batay sa laki, lokasyon, at naunang tugon ng peklat mo para sa ligtas at maasahang resulta.