Nguyên lý virus u mềm lây lan qua tiếp xúc da, vết thương hở và dùng chung đồ vật, cùng cách phòng ngừa

U mềm lây là bệnh da nhiễm trùng khá phổ biến, biểu hiện bằng những nốt sần nhỏ li ti, cùng màu da, mọc lấm tấm trên bề mặt. Bệnh thường gặp ở mặt và thân mình trẻ nhỏ, nhưng người lớn cũng không phải ngoại lệ.

Nhiều người chỉ xem đây là một vấn đề ngoài da đơn thuần. Nhưng mỗi nốt sần thực chất là dấu vết của virus tự nhân bản liên tục bên trong tế bào da. Vì sao nó lại dễ lây và dễ lan đến vậy, cơ chế di chuyển của virus sẽ được giải thích trong bài viết này.

Virus gây u mềm lây là gì và có đặc điểm ra sao?

Thủ phạm gây u mềm lây là virus Molluscum contagiosum (MCV). Đây là virus DNA thuộc họ Poxvirus, cùng nhóm lớn với virus gây thủy đậu hay herpes.

Tuy nhiên loại virus này không di chuyển khắp cơ thể. Nó chỉ khu trú trong tế bào ở biểu bì, tức lớp ngoài cùng của da, và liên tục nhân bản tại chỗ. Vì không xâm nhập vào máu hay nội tạng, u mềm lây phần lớn được xem là bệnh lành tính, diễn tiến nhẹ nhàng.

Khi virus nhân lên bên trong tế bào biểu bì, tế bào phồng lên và tạo thành nốt sần tròn đặc trưng. Phần lõm nhỏ ở giữa nốt sần, còn gọi là rốn trung tâm, cũng hình thành do khối tế bào chứa virus dần vỡ ra từ chính giữa.

Cùng thuộc họ Poxvirus nhưng mỗi loại lại khu trú ở vị trí khác nhau. Có loại poxvirus xâm nhập sâu vào cơ thể và gây triệu chứng toàn thân, còn Molluscum contagiosum thì chỉ trung thành với lớp biểu bì nông. Chính vì chỉ khu trú ở phạm vi hẹp như vậy nên bệnh thường lành mà không để lại sẹo.

Vì sao virus chỉ lây qua bề mặt da?

Để virus u mềm lây truyền được, bắt buộc phải có sự tiếp xúc trực tiếp giữa da với da, hoặc giữa da với vật đã dính virus. Đây là kiểu lây hoàn toàn khác với virus cảm cúm phát tán qua không khí khi ho hay hắt hơi.

Lý do khá đơn giản. Virus này chỉ thích nghi để sinh sôi trong tế bào biểu bì, không có con đường xâm nhập sâu qua đường hô hấp hay đường máu. Vì vậy nó chỉ có thể truyền sang người khác hoặc sang vùng da khác thông qua tiếp xúc bề mặt da với da.

Bề mặt nốt sần và chất dịch bên trong chứa rất nhiều hạt virus. Khi sờ hay nặn nốt sần, virus sẽ dính lên tay hoặc vật dụng, và ngay khi tay hay vật đó chạm vào vùng da khác, một ổ nhiễm mới bắt đầu hình thành.

Con đường lây qua tiếp xúc trực tiếp diễn ra như thế nào?

Con đường lây phổ biến nhất là tiếp xúc da kề da trực tiếp. Trẻ em thường bị lây khi nô đùa cọ xát cơ thể ở sân chơi, hoặc khi tập những môn thể thao có va chạm da nhiều như vật hay judo.

Ở người lớn, tình huống có phần khác. U mềm lây xuất hiện quanh vùng sinh dục thường lây qua quan hệ tình dục, nên đôi khi được xếp vào nhóm bệnh lây qua đường tình dục. Vì vậy nếu thấy nốt sần ở vùng này, nên đi khám để phân biệt với các bệnh da liễu khác.

Thời gian từ lúc tiếp xúc đến khi nốt sần xuất hiện cũng không hề ngắn. Thông thường phải mất vài tuần, thậm chí vài tháng sau khi tiếp xúc, nốt sần mới thực sự lộ ra ngoài. Trong thời gian ủ bệnh này, virus cần thời gian để nhân lên dần dần bên trong tế bào biểu bì.

Chính vì thời gian ủ bệnh kéo dài, rất khó xác định chính xác thời điểm bị lây. Nhiều khả năng việc tiếp xúc đã xảy ra từ rất lâu trước khi nốt sần xuất hiện, và trong suốt khoảng thời gian đó da vẫn hoàn toàn bình thường, khiến người bệnh vô tình lây cho người khác mà không hề hay biết.

Vì sao khăn tắm và đồ dùng tắm gội cũng là vật trung gian lây bệnh?

U mềm lây không chỉ lây từ người sang người mà còn lây qua đồ vật. Khăn tắm, bọt biển tắm, phao bơi hay đồ chơi ở hồ bơi, tức những vật thường xuyên chạm trực tiếp vào da, là những ví dụ điển hình.

Hạt virus dù đã rời khỏi cơ thể vẫn có thể tồn tại một thời gian trên bề mặt đồ vật. Vì vậy nếu người khác dùng chung khăn tắm với người đang nhiễm bệnh, virus bám trên khăn sẽ dễ dàng chuyển sang vùng da mới.

Những không gian đông người tiếp xúc da như hồ bơi hay nhà tắm công cộng cũng được xem là có nguy cơ cao hơn. Không phải nước là thứ phát tán virus, mà chính là việc da cọ xát nhau thường xuyên hơn và các dụng cụ bơi lội được dùng chung ở những nơi đó. Phao bơi, tay vịn cầu trượt, những món đồ mà nhiều trẻ thay nhau cầm nắm, cũng có thể trở thành vật trung gian vì cùng một lý do.

Vì sao gãi lại khiến nốt sần lan khắp người?

U mềm lây không chỉ dừng lại ở một vị trí mà thường lan sang bên cạnh hoặc sang vùng da khác. Nguyên nhân chính nằm ở hành động gãi.

Khi dùng móng tay gãi hoặc bóc nốt sần, virus bên trong sẽ dính lên móng và ngón tay. Khi bàn tay đó chạm vào vùng da khác, virus theo đó di chuyển sang vị trí mới, tiếp tục cư trú và nhân lên tại đó. Kiểu tự lây trong chính cơ thể mình như vậy được gọi là tự cấy nhiễm.

Cũng thường thấy hiện tượng nốt sần mọc thành dãy dọc theo đường gãi. Đó là vì vùng da có vết thương khiến hàng rào bảo vệ da suy yếu, tạo điều kiện thuận lợi để virus xâm nhập dễ dàng hơn. Giống như nước dễ thấm qua khe nứt, virus cũng dễ len vào qua những vùng da bị trầy xước.

Vì sao mức độ lây nhiễm ở trẻ em và người lớn lại khác nhau?

U mềm lây đặc biệt thường gặp ở trẻ nhỏ. Một trong những lý do là hàng rào bảo vệ da của trẻ chưa phát triển hoàn thiện, và nhiều trẻ còn có tình trạng viêm da cơ địa khiến hàng rào da vốn đã yếu càng thêm mỏng manh. Khi hàng rào bảo vệ yếu, virus càng dễ len vào biểu bì.

Ngoài ra, trẻ em thường dành nhiều thời gian nô đùa cọ xát cơ thể với nhau, và cũng có thói quen hay đưa tay lên mặt hay các vùng da khác. Từng hành động nhỏ như vậy đều làm tăng cơ hội để virus lây lan.

Ở người lớn, hàng rào bảo vệ da tương đối chắc chắn hơn nên ít bị lây hơn. Tuy nhiên nếu hệ miễn dịch đang suy giảm, ngay cả người lớn cũng có thể bị nốt sần lan rộng và kéo dài dai dẳng. Nguyên nhân là do tế bào miễn dịch không kịp phát hiện và dọn dẹp những tế bào biểu bì đã bị virus chiếm chỗ.

Nói cho cùng, việc u mềm lây có dễ lây và kéo dài hay không phụ thuộc nhiều vào tình trạng hàng rào bảo vệ da và hệ miễn dịch của từng người, hơn là bản thân con virus. Cùng tiếp xúc với một lượng virus như nhau, người có hàng rào da chắc khỏe và miễn dịch hoạt động tốt thường vượt qua mà không gặp vấn đề gì đáng kể.

Có thể làm gì để chăm sóc và phòng ngừa?

Phần lớn trường hợp u mềm lây sẽ tự khỏi theo thời gian, khi hệ miễn dịch của cơ thể dần dọn sạch virus. Nhưng trong suốt thời gian đó, việc chăm sóc để tránh lây cho người khác và tránh lan rộng trên cơ thể là điều rất quan trọng.

• Không sờ hay nặn nốt sần bằng tay. Vì ngay khi nặn, virus bên trong có thể phát tán ra tay và vùng da xung quanh.

• Dùng riêng khăn tắm, quần áo, đồ dùng tắm gội, không dùng chung với các thành viên khác trong gia đình. Cách này có thể chặn hẳn con đường virus còn bám trên đồ vật lây sang người khác.

• Che vùng da có nốt sần bằng quần áo mỏng hoặc băng dán. Đây là cách giảm bớt cơ hội da tiếp xúc trực tiếp với da.

• Chăm dưỡng ẩm để da không bị khô và nứt nẻ. Hàng rào bảo vệ da càng chắc khỏe thì virus càng khó xâm nhập thêm.

• Ưu tiên tắm nhanh bằng vòi sen thay vì ngâm mình lâu trong nước ấm. Vì da ngâm nước lâu sẽ mềm ra, khiến hàng rào bảo vệ suy yếu và virus dễ len vào hơn.

Nếu giữ đúng những thói quen này và kiên nhẫn chờ đợi, phần lớn trường hợp sẽ lành mà không để lại dấu vết đáng kể. Tuy nhiên nếu nốt sần cứ tiếp tục tăng lên hoặc kéo dài dai dẳng, có thể cân nhắc thêm phương án đến bệnh viện để loại bỏ trực tiếp.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), và Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).