Vì sao minoxidil và finasteride ngăn rụng tóc theo hai cơ chế khác nhau và tại sao lại nên dùng phối hợp?

Khi tìm hiểu về điều trị rụng tóc, gần như lúc nào cũng gặp hai cái tên quen thuộc, minoxidil dạng bôi và finasteride dạng uống. Nhiều người thắc mắc vì sao không dùng một loại thôi mà lại được khuyên kết hợp cả hai.

Lý do khá đơn giản. Hai loại thuốc này nhắm vào hai vấn đề hoàn toàn khác nhau. Minoxidil tập trung tăng lưu lượng máu đến nang tóc, còn finasteride làm giảm tín hiệu hormone đang tấn công nang tóc. Hiểu được sự khác biệt này thì cũng sẽ hiểu luôn vì sao nên dùng phối hợp, và vì sao hiệu quả không thể xuất hiện trong một sớm một chiều.

Ban đầu minoxidil vốn là thuốc gì?

Minoxidil không phải được tạo ra ngay từ đầu để chữa rụng tóc. Nó vốn là thuốc giãn mạch dùng để hạ huyết áp cao. Thuốc làm giãn mạch máu để hạ huyết áp, nhưng ở những bệnh nhân uống thuốc này, người ta phát hiện một tác dụng phụ bất ngờ là lông tóc mọc rậm hơn ở nhiều vùng trên cơ thể.

Chính tác dụng phụ này đã được tận dụng ngược lại để tạo ra minoxidil dạng bôi mà chúng ta biết ngày nay. Ý tưởng là chỉ khai thác khả năng giãn mạch đó riêng cho da đầu.

Cơ chế nào giúp minoxidil tăng lưu lượng máu da đầu?

Nang tóc cần được cung cấp oxy và dưỡng chất từ các mạch máu nhỏ thì mới liên tục tạo ra sợi tóc mới. Khi bôi minoxidil lên da đầu, một loại cửa nhỏ trên thành mạch máu gọi là kênh kali sẽ mở ra. Cửa này mở khiến cơ trơn mạch máu giãn ra, mạch máu nở rộng hơn, và kết quả là lượng máu chảy quanh nang tóc tăng lên.

Không chỉ có lưu lượng máu tăng lên. Minoxidil còn kích thích tăng tiết yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu, một chất tín hiệu giúp nang tóc mọc thêm mạch máu mới. Nói dễ hiểu thì đây vừa là nới rộng đường ống dẫn nước sẵn có, vừa lắp thêm một đường ống mới song song.

Tóc luôn luân phiên giữa giai đoạn tăng trưởng, tức là giai đoạn mọc dài, và giai đoạn nghỉ. Khi rụng tóc tiến triển, giai đoạn tăng trưởng ngày càng ngắn lại còn số nang tóc ở giai đoạn nghỉ lại tăng lên. Người ta cho rằng minoxidil, nhờ nguồn dưỡng chất dồi dào hơn, giúp nang tóc chuyển từ giai đoạn nghỉ sang giai đoạn tăng trưởng nhanh hơn và duy trì ở đó lâu hơn.

Vì sao tốc độ đáp ứng với minoxidil lại khác nhau ở mỗi người?

Không phải cứ bôi minoxidil lên da đầu là hoạt chất phát huy tác dụng ngay lập tức. Nó cần trải qua thêm một bước biến đổi trong da thì mới thực sự có lực.

Trong nang tóc có một loại enzyme tên là sulfotransferase. Enzyme này chuyển hóa minoxidil thành dạng hoạt động là minoxidil sulfate, và chỉ khi đó tác dụng giãn mạch mới thực sự bắt đầu. Nói theo cách dễ hình dung thì minoxidil là chìa khóa, còn enzyme này chính là bàn tay thực sự xoay chìa khóa đó.

Vấn đề là lượng enzyme này trong nang tóc lại khác nhau rất nhiều tùy người. Ai có nhiều enzyme thì cùng một lượng bôi vào sẽ tạo ra nhiều dạng hoạt động hơn, nên đáp ứng nhanh và rõ rệt hơn. Ngược lại, người có ít enzyme thì dù kiên trì bôi đều đặn như nhau, cảm nhận hiệu quả vẫn có thể chậm hơn hoặc mờ nhạt hơn. Câu hỏi kiểu người bên cạnh chỉ sau 8 đến 12 tuần đã khác hẳn còn mình sao mãi vẫn chậm, phần lớn xuất phát từ sự khác biệt cá nhân này.

Finasteride ngăn rụng tóc theo con đường nào?

Finasteride đi theo một hướng hoàn toàn khác so với minoxidil. Nó không nhắm vào lưu lượng máu mà nhắm vào tín hiệu hormone.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi của rụng tóc kiểu nam giới không phải là testosterone, hormone nam chính. Chính xác hơn, đó là dihydrotestosterone, viết tắt là DHT, một chất được tạo ra khi testosterone bị enzyme trong cơ thể chuyển hóa. DHT có ái lực với thụ thể ở nang tóc mạnh hơn hẳn testosterone.

Khi DHT tác động liên tục lên những nang tóc có yếu tố di truyền nhạy cảm, nang tóc sẽ dần thu nhỏ lại. Sợi tóc vốn dày và dài sẽ dần chuyển thành sợi tơ mỏng và ngắn, rồi cuối cùng ngừng mọc hẳn.

Finasteride hoạt động bằng cách ức chế 5-alpha reductase, chính là enzyme chuyển hóa testosterone thành DHT. Khi enzyme này bị chặn lại, nồng độ DHT trong cơ thể giảm rõ rệt, và áp lực khiến nang tóc tiếp tục thu nhỏ cũng giảm theo. Ví von với ổ khóa và chìa khóa, đây giống như đóng cửa cả nhà máy sản xuất chiếc chìa khóa DHT ngay từ đầu.

Vì sao hiệu quả của finasteride ở đỉnh đầu và đường chân tóc trước lại khác nhau?

Có người dùng cùng một loại finasteride nhưng nhận thấy vùng đỉnh đầu cải thiện rõ rệt, trong khi đường chân tóc phía trước gần như không thay đổi gì.

Sự khác biệt này đến từ việc mỗi vị trí nang tóc có độ nhạy cảm với tín hiệu DHT khác nhau, tức là mức độ biểu hiện của thụ thể androgen không giống nhau. Nang tóc ở đỉnh đầu và nang tóc ở đường chân tóc phía trước có nguồn gốc phát triển khác nhau ngay từ trong bào thai, và mức độ đáp ứng với DHT theo yếu tố di truyền cũng khác nhau tùy vùng.

Nhìn chung, nang tóc vùng đỉnh đầu thường được ghi nhận đáp ứng rõ rệt hơn với tác dụng ức chế DHT, còn đường chân tóc phía trước thường đáp ứng chậm hơn hoặc mức độ cải thiện nhỏ hơn. Đó là lý do vì sao có cảm giác đỉnh đầu tốt lên nhưng phía trước vẫn giậm chân tại chỗ, và nhiều khả năng đây không phải là thuốc không có tác dụng mà chỉ là sự khác biệt đáp ứng theo từng vùng.

Vì sao một loại bôi, một loại lại uống?

Sự khác biệt này cũng bắt nguồn từ chính nguyên lý hoạt động của hai loại thuốc.

Minoxidil chỉ cần tác động cục bộ lên mạch máu là đủ, nên dạng bôi trên da đầu là cách hiệu quả nhất. Không cần thiết phải giãn mạch máu toàn thân, và khi chỉ tác động tại chỗ ở da đầu thì ảnh hưởng lên huyết áp toàn thân cũng giảm đi.

Ngược lại, DHT là hormone lưu thông khắp cơ thể qua đường máu. Nếu chỉ chặn enzyme cục bộ ở da đầu thì rất khó làm giảm đủ lượng DHT được tạo ra khắp toàn thân. Vì vậy finasteride được bào chế dưới dạng thuốc uống, lưu thông trong cơ thể để hạ thấp chính hoạt động của enzyme đó.

Vậy có thể thắc mắc liệu finasteride có thể bôi ngoài da đầu giống minoxidil hay không. Thực tế cũng đã có dạng finasteride bôi tại chỗ được phát triển và sử dụng. Tuy nhiên hiệu quả làm giảm lượng DHT toàn thân của dạng bôi vẫn hạn chế hơn so với thuốc uống, nên hiện tại dạng uống tác động toàn thân vẫn là tiêu chuẩn phổ biến.

Vì sao dùng chung hai loại thuốc lại hiệu quả hơn?

Để hiểu vì sao nên phối hợp minoxidil và finasteride, trước tiên cần nhớ rằng rụng tóc không chỉ do một nguyên nhân duy nhất mà là hai vấn đề chồng lên nhau.

• Vấn đề DHT liên tục làm thu nhỏ nang tóc do finasteride đảm nhận. Đây là cách tiếp cận nhằm giảm nguyên nhân gốc rễ.
• Vấn đề nang tóc đã yếu đi, thiếu dưỡng chất và oxy do minoxidil đảm nhận. Đây là cách tiếp cận hỗ trợ hoạt động của những nang tóc còn lại.
• Trong tình huống cả hai vấn đề đang diễn ra cùng lúc, nếu chỉ giải quyết một phía thì phía còn lại vẫn tiếp tục cản trở. Vì vậy khi xử lý đồng thời cả hai con đường, hiệu quả bổ trợ lẫn nhau đã được ghi nhận.

Nói cách khác, trong khi finasteride làm chậm quá trình thu nhỏ nang tóc, minoxidil lại giúp những nang tóc còn lại hoạt động mạnh mẽ hơn. Vì hai loại thuốc gõ vào hai cánh cửa khác nhau, nhiều nghiên cứu ghi nhận kết quả tốt hơn khi dùng phối hợp so với chỉ dùng một loại đơn lẻ.

Vì sao phải chờ lâu như vậy mới thấy hiệu quả?

Không phải cứ bắt đầu bôi hoặc uống thuốc là ngày hôm sau tóc dày lên ngay. Lý do nằm ở chỗ chu kỳ mọc tóc vốn dĩ diễn ra rất chậm.

Từ lúc một nang tóc chuyển từ giai đoạn nghỉ sang giai đoạn tăng trưởng, cho đến khi sợi tóc mọc dài đủ để nhìn thấy bằng mắt thường, cần ít nhất 12 tuần. Dù thuốc có tác dụng nhanh đến đâu, mỗi nang tóc vẫn cần thời gian sinh học để bắt đầu một chu kỳ mới và cho ra kết quả. Vì vậy thông thường phải kiên trì sử dụng khoảng 3 đến 6 tháng mới cảm nhận được sự thay đổi rõ rệt.

Ở da đầu khỏe mạnh bình thường, phần lớn nang tóc đang ở giai đoạn tăng trưởng, chỉ một phần nhỏ ở giai đoạn nghỉ. Nhưng khi rụng tóc tiến triển, sự cân bằng này bị phá vỡ và tỷ lệ nang tóc rơi vào giai đoạn nghỉ ngày càng tăng lên. Để dùng thuốc đưa sự cân bằng này quay trở lại phía giai đoạn tăng trưởng, những nang tóc đã chuyển sang giai đoạn nghỉ cần bắt đầu lại từ đầu một chu kỳ tăng trưởng mới và mọc dài đến mức nhìn thấy được. Vì vậy dù thuốc đã bắt đầu phát huy tác dụng bên trong cơ thể, vẫn có một độ trễ nhất định trước khi cảm nhận được bằng mắt thường.

Vì sao giai đoạn đầu lại có cảm giác tóc rụng nhiều hơn?

Nhiều người cảm thấy tóc rụng nhiều hơn trong giai đoạn đầu mới dùng minoxidil. Đây không hẳn là tác dụng phụ mà gần như là dấu hiệu cho thấy thuốc đang phát huy tác dụng.

Khi minoxidil buộc những nang tóc cũ đang ở giai đoạn nghỉ phải thức dậy và chuyển sang giai đoạn tăng trưởng, sợi tóc cũ ở vị trí đó sẽ rụng trước để nhường chỗ cho sợi tóc mới mọc lên. Trong quá trình này, số lượng tóc rụng tạm thời trông có vẻ nhiều hơn. Hiện tượng rụng tóc ban đầu này thường lắng xuống trong khoảng 2 đến 6 tuần, và sau đó là quá trình tóc mới mọc lên lấp đầy vị trí trống, theo các báo cáo ghi nhận.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).