Nguyên lý hoạt động và lý do PLLA, PCL, CaHA có thời gian duy trì khác nhau trong chất kích thích collagen

Có khá nhiều liệu trình được gộp chung dưới cái tên chất kích thích collagen. Về thành phần thì chia làm ba loại là PLLA (poly-L-lactic acid), PCL (polycaprolactone) và CaHA (calcium hydroxylapatite), nghe tên thì có vẻ giống nhau. Nhưng cách chúng hoạt động bên trong cơ thể lại khá khác biệt.

Cùng nằm dưới cái tên chất kích thích collagen nhưng tốc độ có hiệu quả, việc có tạo cảm giác đầy đặn ngay từ đầu hay không, và thời gian duy trì được bao lâu lại khác nhau tùy thành phần. Bài viết sẽ đi từng bước để lý giải sự khác biệt này đến từ đâu.

Chất kích thích collagen là gì?

Chất làm đầy axit hyaluronic (HA) quen thuộc hoạt động theo cách bản thân gel lấp đầy khoảng trống để tạo thể tích. Cơ chế này giống như nhét một miếng bọt biển đã ngậm no nước vào một chỗ trống.

Ngược lại, chất kích thích collagen đi theo hướng khác. Thay vì bơm gel hay hạt vào để tự thân chúng lấp đầy thể tích, cơ thể được dẫn dắt để nhận diện các hạt này như một dị vật và tạo ra phản ứng. Trong quá trình phản ứng đó, nguyên bào sợi, tế bào nằm sâu trong da chuyên tạo collagen, được kích hoạt và tự sản sinh collagen mới. Nói cách khác, đây là cách tạo thể tích bằng cách mượn phản ứng phục hồi của cơ thể chứ không phải bằng chính chất liệu được đưa vào.

Vì vậy, chất kích thích collagen thường không cho kết quả cuối cùng ngay trong ngày tiêm. Cơ thể cần thời gian để phản ứng và tích lũy collagen.

PLLA là cách để cơ thể tự lấp đầy dần

PLLA tồn tại ở dạng hạt vi thể đông khô, được hòa tan trong nước trước khi tiêm. Khi các hạt này được đưa vào lớp dưới bì, đại thực bào, tế bào miễn dịch chuyên bao vây và xử lý vật thể lạ, sẽ bao lấy hạt và trong quá trình đó kéo theo nguyên bào sợi đến tạo ra collagen mới.

Điều quan trọng trong quá trình này là bản thân PLLA không phải là gel mà là hạt được pha loãng trong nước, nên ngay sau khi tiêm gần như không thấy thể tích rõ rệt. Cơ chế này giống như gieo hạt giống. Ngay lúc gieo thì trên mặt đất chưa thấy gì cả, nhưng theo thời gian mô mới sẽ dần mọc lên ở đúng vị trí đó.

Chính vì thế, PLLA thường không tiêm một lần là xong mà được chia thành nhiều lần cách nhau vài tuần. Việc chia nhỏ kích thích theo tốc độ tích lũy collagen được cho là giúp phản ứng diễn ra đồng đều hơn.

PCL vừa tạo thể tích tức thì vừa kích thích cùng lúc

PCL có cấu trúc là các hạt hình cầu vi thể lơ lửng trong chất mang dạng gel. Chính bản thân gel này đã lấp đầy một phần thể tích ngay sau khi tiêm, nên khác với PLLA, PCL thường cho cảm giác đầy đặn ngay trong ngày làm thủ thuật.

Theo thời gian, lớp gel này dần được cơ thể hấp thu và biến mất, còn các hạt PCL còn lại sẽ phân hủy chậm rãi tại chỗ và tiếp tục duy trì kích thích collagen. Cơ chế này khá giống với việc xây tường gạch, ban đầu vữa (gel) lấp đầy khoảng giữa các viên gạch để định hình, sau đó chính viên gạch (hạt PCL) mới là thứ giữ vững cấu trúc lâu dài.

PCL có tốc độ phân hủy chậm nhất trong ba thành phần. Vì vậy thời gian kích thích collagen của PCL cũng được cho là kéo dài tương đối lâu. Hạt càng mất nhiều thời gian để biến mất thì phản ứng phục hồi xung quanh cũng kéo dài theo.

CaHA tạo phản ứng từ thành phần canxi

CaHA được tạo từ các hạt vi thể làm từ hợp chất canxi cùng nhóm với thành phần cấu tạo nên xương và răng, trộn trong chất mang dạng gel. Giống PCL, gel này tạo thể tích tức thì ngay sau khi tiêm.

Sau khi gel được hấp thu, các hạt canxi còn lại sẽ tiếp tục dẫn dắt phản ứng kích thích collagen. Theo thời gian, các hạt này phân hủy dần thành canxi và phốt pho, những thành phần vốn đã có sẵn trong cơ thể, rồi được hấp thu. Vì không phải là chất hoàn toàn xa lạ mà quay về đúng loại nguyên liệu vốn có trong cơ thể, phản ứng của CaHA được xem là tương đối dễ dự đoán.

CaHA có mật độ gel tương đối cao nên khả năng định hình tại chỗ khá tốt. Vì thế loại này thường được dùng ở những vùng cần tạo thể tích mang tính dựng cấu trúc như đầu mũi hay cằm. Lý do là bản thân gel có thể giữ được hình dạng đó trong một khoảng thời gian.

Vì sao thời điểm thấy hiệu quả lại khác nhau?

Sự khác biệt lớn nhất giữa ba thành phần bắt đầu từ việc có chất mang dạng gel hay không. PCL và CaHA có cấu trúc hai lớp, gel lấp đầy thể tích ngay lập tức còn hạt thì kích thích collagen về sau. Trong khi đó, PLLA gần như không có thành phần gel để lấp đầy thể tích ngay từ đầu, nên kết quả phụ thuộc hoàn toàn vào tốc độ tích lũy collagen từ đầu đến cuối.

Sự khác biệt này thể hiện rõ ở cảm nhận của người thực hiện. PCL và CaHA cho cảm giác thay đổi nhất định ngay từ ngày làm thủ thuật, còn PLLA phải mất vài tuần thì thay đổi mới dần lộ rõ. Không hẳn loại nào vượt trội hơn loại nào, mà đúng hơn là mỗi loại phù hợp với thời điểm và cách thức mong muốn khác nhau.

Yếu tố quyết định thời gian duy trì

Cả ba thành phần đều nằm trong khuôn khổ chung là chất kích thích collagen, nhưng thời gian duy trì thực tế lại chịu tác động từ nhiều yếu tố cùng lúc.

• Tốc độ phân hủy của hạt: Hạt càng phân hủy chậm thì thời gian kích thích collagen càng kéo dài. Trong suốt thời gian cơ thể xử lý hạt, phản ứng phục hồi vẫn tiếp tục được duy trì.
• Vị trí và độ sâu tiêm: Ở những vùng vận động nhiều như quanh miệng, hạt có thể khó giữ được vị trí ổn định do chuyển động của cơ. Ngược lại, những vùng ít vận động thường được cho là duy trì kích thích đều và lâu hơn.
• Số lần và liều lượng thực hiện: Nhiều báo cáo cho thấy collagen tích lũy đồng đều hơn khi chia nhỏ liều lượng qua nhiều lần thay vì tiêm nhiều một lúc. Lý do là phản ứng được tích lũy dần khi kích thích lặp lại nhiều lần.
• Chuyển hóa và tình trạng da của từng người: Tuổi tác, khả năng tự tổng hợp collagen của da và thói quen sinh hoạt có thể khiến thời gian duy trì khác nhau dù thực hiện cùng một liệu trình.

Tiêu chí lựa chọn theo vị trí và mục đích

Ba thành phần này không phải là thứ thay thế cho nhau, mà giống như những công cụ có công dụng hơi khác nhau. Khi muốn tăng dần mật độ collagen cho toàn bộ khuôn mặt, cách pha loãng và chia nhỏ nhiều lần theo kiểu PLLA thường được lựa chọn. Cấu trúc này phù hợp để dẫn dắt phản ứng đồng đều trên diện rộng.

Ngược lại, khi muốn tạo đường nét cho một vùng cụ thể hoặc muốn thấy thay đổi ngay trong ngày, PCL hoặc CaHA với khả năng tạo thể tích tức thì thường được lựa chọn hơn. Lý do được nhắc đến là vì chất mang dạng gel định hình ngay tại chỗ, nên dễ kiểm tra và điều chỉnh đường nét mong muốn ngay trong buổi thực hiện.

Tất nhiên, việc chọn thành phần nào còn tùy vào tình trạng da, kết quả mong muốn và đánh giá của bác sĩ trực tiếp thực hiện. Hiểu được nguyên lý của từng thành phần sẽ giúp ích khi trao đổi, vì có thể đặt câu hỏi cụ thể hơn trong buổi tư vấn.

Chăm sóc sau thủ thuật khác nhau ra sao?

Vì mỗi thành phần hoạt động trong cơ thể theo cách khác nhau, cách chăm sóc sau đó cũng có chút khác biệt.

Với PLLA, các hạt cần được phân tán đều thay vì tụ lại thành cục thì phản ứng tự nhiên mới được dẫn dắt tốt, nên thường được khuyến khích massage trong một khoảng thời gian nhất định ngay sau khi tiêm. Nếu hạt tập trung ở một chỗ, phản ứng có thể chỉ dồn vào đúng vị trí đó.

PCL và CaHA có cấu trúc mà gel đã định hình sẵn nên tỷ trọng massage thường ít hơn. Tuy nhiên, việc tránh nhiệt độ cao hoặc chèn ép mạnh ngay sau khi thực hiện là khuyến cáo chung cho cả ba thành phần. Nếu bị tác động bởi nhiệt hoặc lực ép, gel hoặc hạt chưa kịp ổn định vị trí có thể bị xê dịch.

Sưng và bầm thường được hướng dẫn là sẽ tự giảm dần theo thời gian, còn tốc độ hồi phục thì có sự khác biệt ở mỗi người.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).