Kulit Tambahan di Leher dan Ketiak yang Sering Bertambah: Sebab Ia Terbentuk, Prinsip Rawatan Laser dan Cara Menjaganya

Pernah tak jari anda tersentuh ketulan kecil dan lembik semasa memakai rantai leher atau mencukur bulu ketiak? Ia tidak sakit dan warnanya sama seperti kulit sendiri, jadi kebanyakan orang tidak ambil peduli. Tetapi selalunya, apabila diperhatikan semula selepas beberapa lama, satu ketulan itu sudah bertambah menjadi dua atau tiga.

Ketulan kecil ini dikenali sebagai kulit tambahan atau skin tag. Dalam istilah perubatan ia dipanggil acrochordon, iaitu ketulan tisu fiber yang lembik dan bergantung sedikit pada kulit. Ada sebab tertentu kenapa ia suka berkumpul di leher dan ketiak, dan ada juga prinsip khusus kenapa ia benar-benar hilang apabila dibakar dengan laser.

Kenapa kulit tambahan sering timbul di leher dan ketiak?

Kulit tambahan ialah ketulan kecil yang menonjol sedikit di permukaan kulit. Saiznya berbeza-beza, ada yang sekecil biji beras dan ada yang sebesar kacang, tetapi kebanyakannya tidak menimbulkan rasa sakit.

Kawasan yang sering ditumbuhi kulit tambahan ini agak tetap, iaitu leher, ketiak, lipatan paha dan kelopak mata, kawasan di mana kulit bertindih dengan kulit atau sentiasa bergesel dengan kolar baju dan aksesori. Persamaan kawasan-kawasan ini ialah ia mengalami geseran berulang beberapa kali sehari.

Rantai leher misalnya, bergesel di satu garisan sahaja di bahagian depan leher sepanjang hari, manakala ketiak pula bersentuhan kulit dengan kulit setiap kali lengan digerakkan. Walaupun sama-sama kulit, kawasan yang ditekan dan digesel di satu tempat tetap setiap hari menerima jumlah rangsangan yang jauh berbeza berbanding kawasan yang kurang bergerak di dalam pakaian.

Sebaliknya, kawasan yang rata dan jarang bergesel dengan pakaian seperti belakang badan atau betis, jarang ditumbuhi kulit tambahan. Ini menunjukkan bahawa kulit tambahan bukan timbul secara kebetulan di kawasan tertentu, tetapi berkait rapat dengan jumlah rangsangan fizikal yang diterima oleh kawasan itu.

Bagaimana geseran menyebabkan kulit tambahan membesar?

Kulit mempunyai sifat semula jadi untuk menebalkan diri di kawasan yang menerima rangsangan sebagai satu bentuk perlindungan. Apabila rantai leher, tali coli atau kolar baju berulang kali menggesel kawasan yang sama, sel-sel di lapisan luar kulit atau epidermis akan terus menerima isyarat rangsangan.

Isyarat ini turut disampaikan kepada dermis, iaitu lapisan dalam kulit. Di dalam dermis terdapat fibroblas, sel yang menghasilkan kolagen, sejenis protein serat yang bertindak seperti tiang penyokong kulit. Apabila menerima rangsangan berulang, fibroblas ini menjadi lebih aktif dan menarik saluran darah kecil serta serat kolagen ke satu titik tertentu. Hasilnya, timbul ketulan kecil yang menonjol di kawasan itu sahaja, itulah kulit tambahan. Bayangkan kanta pembesar yang terus difokuskan pada satu titik, kawasan itu akan sedikit membengkak, prinsipnya lebih kurang sama.

Ia juga hampir sama dengan bagaimana kalus terbentuk di tapak tangan. Bezanya, tapak tangan yang rata membolehkan lapisan kulit mati yang menebal tersusun rata, tetapi di leher atau ketiak yang berlipat, tisu yang menebal itu tidak boleh melebar ke sisi, sebaliknya tertekan ke atas dan membentuk ketulan. Jadi walaupun reaksi kulitnya sama, hasil akhirnya bergantung sama ada kawasan itu rata atau berlipat, sama ada ia kekal rata seperti kalus atau menonjol seperti kulit tambahan.

Yang penting di sini bukan satu rangsangan yang kuat, tetapi rangsangan lemah yang berulang setiap hari. Tekanan kuat sekali sahaja cepat pulih, tetapi rangsangan lemah yang terkumpul di satu tempat selama 6 bulan hingga 2 tahun akan membuatkan tisu di kawasan itu sentiasa bertindak balas dengan terus membentuk sel baru, dan ini akhirnya mengeras menjadi ketulan kecil.

Kenapa kulit tambahan bertambah banyak semakin usia meningkat?

Semasa muda, kulit masih kencang, jadi kawasan berlipat lebih sedikit dan kolagen pun masih banyak, maka rangsangan tidak mudah meninggalkan kesan. Tetapi apabila usia meningkat, penghasilan kolagen berkurang dan kekenyalan kulit menurun, keadaan pun berubah.

Kulit yang mula kendur menyebabkan kawasan berlipat seperti leher dan ketiak bertambah luas, sekali gus meluaskan permukaan yang bergesel sesama kulit atau dengan pakaian. Apabila peluang geseran bertambah, kebarangkalian kulit tambahan baru timbul turut meningkat. Kehamilan atau kenaikan berat badan yang menambah kawasan lipatan kulit juga dilaporkan menjadi faktor yang meningkatkan kulit tambahan dengan cara yang sama.

Ada juga laporan yang mendapati kulit tambahan lebih kerap diperhatikan pada mereka yang mengalami kenaikan berat badan atau rintangan insulin, iaitu keadaan di mana hormon penurun gula darah tidak lagi berfungsi seberkesan dahulu. Apabila lemak bertambah di kawasan leher, lipatan kulit di situ juga turut bertambah, jadi perubahan bentuk badan sendiri menjadi satu lagi laluan yang menambah peluang geseran.

Atas sebab inilah kulit tambahan dilaporkan lebih ketara timbul selepas usia pertengahan berbanding usia 20-an. Jika dahulu hanya satu atau dua di leher semasa muda, ia boleh merebak ke ketiak dan sekitar mata apabila usia meningkat, kerana dua perubahan iaitu penurunan kolagen dan pertambahan kawasan berlipat berlaku serentak.

Bagaimana membezakan tahi lalat dengan kulit tambahan?

Walaupun rupanya kelihatan serupa, apabila disentuh dan diperhatikan dengan teliti, perbezaannya jelas kelihatan. Semak ciri-ciri berikut.

• Permukaan licin dan warnanya dari peach ke warna kulit: kulit tambahan lebih banyak terdiri daripada tisu serat dan saluran darah berbanding sel penghasil pigmen, jadi jarang berwarna perang gelap atau hitam seperti tahi lalat.
• Bergoyang sedikit ke kiri dan kanan apabila dipegang dengan hujung jari: kulit tambahan tergantung di kulit melalui bahagian seakan tangkai nipis, jadi ia bergoyang apabila dipegang, manakala tahi lalat melekat rata pada kulit dan tidak bergoyang.
• Saiz dan bentuknya kekal sama untuk jangka masa lama: kulit tambahan biasanya kekal kecil selepas timbul, tetapi jika sempadan tahi lalat menjadi tidak sekata atau ia membesar dengan cepat, itu menjadi isyarat untuk disyaki masalah lain.

Sebab perbezaan ini timbul adalah kerana bahan asas yang membentuk kedua-dua ketulan ini memang berbeza. Tahi lalat terbentuk daripada sel penghasil pigmen yang berkumpul di dalam kulit, manakala kulit tambahan terbentuk daripada tisu serat dan saluran darah yang tersembul keluar dari kulit, jadi warna dan sensasi apabila disentuh memang berbeza sejak awal.

Jika terdapat ketulan yang tiba-tiba bertambah gelap warnanya atau saiznya berubah dengan cepat, jangan anggap ia sekadar kulit tambahan, lebih selamat untuk dapatkan pemeriksaan di klinik.

Apakah prinsip membakar kulit tambahan dengan laser?

Kaedah yang sering digunakan di klinik untuk membuang kulit tambahan ialah laser karbon dioksida (CO2). Cahaya laser ini mempunyai panjang gelombang yang mudah diserap oleh air dalam badan kita, jadi apabila ditembak ke tisu kulit tambahan, air di dalamnya akan mendidih dan menyejat dalam sekelip mata. Prinsipnya seperti menggunakan kanta pembesar untuk memfokuskan cahaya matahari pada satu titik dan membakar kertas, tenaga difokuskan pada kawasan yang kecil supaya hanya tisu yang tidak diperlukan itu tersejat dengan tepat.

Laser Er:YAG turut menggunakan prinsip yang serupa, tetapi menggunakan panjang gelombang yang mengikis tisu dengan lebih cetek dan halus. Ini menyebabkan kerosakan haba pada tisu sekeliling lebih sedikit, jadi pendarahan dan tempoh pemulihan dilaporkan lebih singkat, iaitu sekitar 5 hingga 7 hari. Kedua-dua kaedah ini biasanya selesai dalam masa 5 hingga 15 minit selepas krim anestetik disapu.

Oleh sebab kulit tambahan sering timbul di kawasan yang tisunya nipis seperti leher, laser yang masuk sedikit lebih dalam pun berisiko membakar kulit normal di bawahnya. Justeru penting bagi doktor yang berpengalaman untuk menyelaraskan kuasa dan tempoh sinaran dengan teliti mengikut saiz kulit tambahan tersebut.

Apa beza prinsip elektrokauter dengan laser?

Elektrokauter menggunakan elektrik, bukan cahaya. Arus frekuensi tinggi dialirkan melalui hujung jarum yang halus untuk menghasilkan haba di tisu tersebut, dan haba ini seterusnya menggumpalkan protein sehingga membakar tisu kulit tambahan. Jika laser menukar tenaga cahaya kepada haba, elektrokauter pula terus menggunakan haba yang dihasilkan daripada rintangan elektrik.

Apabila terdapat banyak kulit tambahan yang kecil dan cetek berkumpul di satu kawasan, elektrokauter sering menjadi pilihan kerana lebih mudah dan pantas untuk mengendalikan beberapa ketulan sekali gus.

Sebagai contoh, jika terdapat lebih 10 kulit tambahan sebesar biji sawi berkumpul rapat di ketiak, menggunakan jarum elektrokauter untuk membakarnya satu demi satu secara berurutan boleh mengurangkan masa dan rasa tidak selesa berbanding membakarnya satu-satu dengan laser.

Kenapa ia timbul semula walaupun sudah dibuang?

Laser atau elektrokauter hanyalah rawatan untuk membuang tisu kulit tambahan yang kelihatan pada masa itu. Ia tidak menghilangkan punca asal yang menyebabkan kulit tambahan terbentuk, iaitu geseran berulang dan penurunan kekenyalan kulit akibat penuaan.

Oleh itu, jika tabiat harian seperti rantai leher atau kolar baju yang terus menggesel kawasan yang sama tidak berubah selepas rawatan, kulit tambahan baru boleh timbul lagi di kawasan yang sama atau berhampiran. Contohnya, walaupun 5 hingga 6 kulit tambahan di leher telah dibersihkan sekali gus, jika kolar kemeja masih menggesel di tempat yang sama, biasanya dalam tempoh 6 hingga 12 bulan, ketulan kecil baru akan terasa lagi di kawasan berdekatan. Ini bukan bermakna ia timbul semula di tempat yang sama, tetapi lebih tepat dikatakan sebagai kulit tambahan baru yang terbentuk kerana keadaan geseran itu masih kekal sama.

Bagaimana penjagaan selepas rawatan?

Untuk mengurangkan peluang kulit tambahan timbul semula, penjagaan yang mengurangkan punca geseran itu sendiri perlu dilakukan bersama.

• Memakai pakaian, rantai leher atau skaf yang longgar membantu mengurangkan geseran. Apabila rangsangan berulang di kawasan yang sama berkurang, peluang kulit tambahan baru terbentuk turut berkurang. Melonggarkan rantai leher berbanding mengetatkannya, atau memilih coli berjalur lebar dan lembut berbanding yang ketat di ketiak, sahaja sudah boleh mengurangkan rangsangan yang diterima kawasan itu dengan ketara.
• Sapukan pelindung matahari pada kawasan yang baru dirawat. Kawasan yang baru sahaja dirawat mudah mengalami hiperpigmentasi, iaitu keadaan di mana kawasan itu kekal berwarna perang untuk tempoh yang lama, dan pendedahan kepada sinar UV boleh menyebabkan kesan itu bertahan lebih lama.
• Elakkan cuba menanggalkannya sendiri dengan tangan atau mengikatnya dengan benang. Cubaan menanggalkan dengan cara yang tidak steril boleh menyebabkan pendarahan atau jangkitan, jadi walaupun saiznya kecil, lebih selamat untuk dibersihkan di klinik.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).