Beza AHA dan BHA, pilihan ikut jenis kulit dan perbandingan kesan

Bila melihat label produk penjagaan kulit yang mencatat AHA atau BHA, ramai yang terus menganggap kedua-duanya sama sahaja, iaitu bahan pengelupas kulit mati. Nama yang hampir serupa dan kedudukannya yang sering bersebelahan di rak kedai memang mudah mengelirukan. Sebenarnya, kedua-dua bahan ini agak berbeza dari segi sifat asas, iaitu satu larut dalam air dan satu lagi larut dalam minyak.

AHA (alpha hydroxy acid) larut dengan baik dalam air, jadi ia bertindak terutamanya di permukaan kulit. BHA (beta hydroxy acid) pula larut dalam minyak, jadi ia mampu menembusi sehingga ke dalam liang pori yang dipenuhi sebum. Mari kita fahami satu demi satu bagaimana bahan larut air dan bahan larut minyak ini membersihkan kulit mati di tempat yang berbeza.

Bagaimana AHA bertindak di permukaan kulit?

Bahan AHA yang paling biasa ialah asid glikolik (glycolic acid, diperoleh daripada tebu) dan asid laktik (lactic acid, diperoleh daripada susu). Kedua-duanya larut dengan baik dalam air, jadi apabila disapu pada kulit, ia tidak menembusi jauh ke dalam dan lebih banyak bertindak berhampiran lapisan terluar kulit, iaitu lapisan stratum korneum.

Lapisan stratum korneum ini tersusun seperti bata, di mana sel kulit mati bertindan-tindan dan diikat oleh lipid seperti simen. AHA menurunkan sedikit pH pada lapisan ini, lalu melonggarkan ikatan antara sel kulit mati, iaitu desmosom (desmosome, sejenis jambatan protein yang menghubungkan satu sel dengan sel lain). Sama seperti bata yang tanggal apabila simennya lemah, sel kulit mati juga tertanggal secara semula jadi apabila ikatan ini dilonggarkan, lalu kulit menjadi lebih bersih dan licin.

Walaupun sama-sama AHA, kekuatannya berbeza mengikut saiz molekul. Asid glikolik mempunyai molekul terkecil dalam kumpulan AHA, jadi ia meresap ke kulit dengan cepat dan kesan pengelupasannya juga lebih kuat. Asid laktik pula bermolekul lebih besar, jadi ia bertindak lebih lembut, malah mempunyai sifat menarik kelembapan sehingga sekaligus melembapkan kulit sambil membersihkan sel mati.

Bagaimana BHA masuk ke dalam liang pori?

Bahan BHA yang paling dikenali ialah asid salisilik (salicylic acid). Dari segi struktur, asid salisilik agak berkait rapat dengan kumpulan aspirin, dan ciri ini juga berkait dengan sifat menenangkan yang akan diterangkan kemudian. Ciri paling penting bahan ini ialah sifatnya yang larut dalam minyak.

Kuali berminyak yang dilap dengan kain lembap sahaja akan bersih di permukaan tetapi lemak yang melekat tetap kekal. Sebaliknya jika dilap dengan cecair pencuci lemak, cecair itu meresap masuk ke dalam lapisan minyak dan melarutkannya sehingga ke bahagian dalam. BHA bertindak dengan cara yang sama, iaitu meresap mengikut aliran minyak di dalam saluran sempit yang menuju ke kelenjar sebum dalam liang pori. Laluan berminyak ini tidak dapat dilalui oleh AHA yang larut dalam air, tetapi BHA yang larut dalam minyak dapat menyusurinya dengan mudah.

Apabila sampai ke dalam liang pori, asid salisilik melonggarkan ikatan sumbatan yang terbentuk daripada gumpalan sebum dan sel kulit mati, lalu membersihkan saluran pori yang tersumbat itu. Selain itu, sebagai bahan dari kumpulan salisilat seperti aspirin, asid salisilik juga mempunyai sifat menenangkan tindak balas keradangan setempat, jadi ia turut dipercayai membantu kulit yang kemerahan dan berjerawat.

AHA dan BHA, beza tempat bekerja

Perbezaan antara kedua-dua bahan ini sebenarnya berpunca daripada dua kawasan berbeza pada kulit, iaitu lapisan stratum korneum dan liang pori. Lapisan stratum korneum mempunyai struktur padat yang hanya dapat ditembusi oleh bahan larut air berhampiran permukaan, manakala saluran liang pori dipenuhi minyak, jadi hanya bahan larut minyak yang mampu menembusinya lebih dalam.

Itulah sebabnya AHA lebih sesuai untuk masalah di permukaan kulit seperti tekstur kasar, kekusaman, dan garis halus, manakala BHA lebih sesuai untuk masalah yang bermula dari dalam liang pori seperti komedo, whitehead, dan jerawat kecil. Kedua-duanya sama-sama membersihkan sel kulit mati, tetapi kedudukan tindakannya berbeza, jadi masalah kulit yang sesuai dengan setiap satunya juga berbeza.

Kriteria pilihan ikut jenis kulit

Jika kulit anda kering atau sensitif, AHA jenis asid laktik yang lembut dan sekaligus melembapkan biasanya lebih selesa digunakan. Asid glikolik yang bermolekul kecil dan lebih kuat berpotensi mengiritasi kulit, jadi digalakkan untuk bermula dengan kepekatan rendah terlebih dahulu.

Jika kulit anda berminyak atau kerap mengalami jerawat dan komedo, BHA biasanya lebih sesuai. Ini kerana sifatnya yang larut dalam minyak membolehkannya meresap dengan lebih semula jadi pada kulit yang sudah banyak sebum, ditambah pula dengan sifat menenangkan yang telah disebutkan tadi.

Satu perkara yang perlu diberi perhatian, kulit boleh menjadi lebih sensitif terhadap sinar UV semasa menggunakan AHA. Ketika lapisan stratum korneum menjadi lebih nipis, sinar UV boleh menembusi lebih dalam, jadi digalakkan untuk sentiasa memakai pelindung matahari pada waktu siang. Kecenderungan fotosensitiviti pada BHA memang kurang dilaporkan berbanding AHA, tetapi tidak kira jenis mana pun yang digunakan, pelindung matahari tetap perlu diamalkan sepanjang tempoh rawatan pengelupasan kulit.

Boleh ke guna AHA dan BHA pada hari yang sama?

Menggunakan AHA dan BHA pada hari yang sama bukanlah sesuatu yang dilarang, tetapi kedua-duanya membersihkan sel kulit mati, jadi risiko iritasi boleh bertindih. Jika lipid dan faktor pelembapan semula jadi yang menjaga lapisan stratum korneum turut tercuci sekali, barrier kulit tidak sempat pulih, lalu kulit boleh menjadi kemerahan atau terasa perit.

Oleh itu, jika ingin mencuba kedua-dua bahan ini buat pertama kali, lebih baik jangan gunakan serentak pada malam yang sama. Pisahkan penggunaannya kepada pagi dan malam, atau gunakan secara berselang hari sambil memerhati reaksi kulit. Jika kulit sudah terbiasa dengan kedua-dua bahan ini, kekerapan penggunaan bersama boleh ditingkatkan secara beransur-ansur.

Penjagaan sebelum dan selepas guna

Bahan penjagaan pengelupas kulit memerlukan penjagaan tambahan supaya kesannya berkekalan tanpa kesan sampingan. Antara perkara yang digalakkan untuk diberi perhatian adalah seperti berikut.

• Pelindung matahari: Perlindungan daripada sinar UV amat penting semasa menggunakan AHA. Ini kerana sinar UV boleh menembusi lebih dalam ketika lapisan stratum korneum menjadi nipis.
• Mula dengan kekerapan rendah: Digalakkan untuk bermula dengan 2 hingga 3 kali seminggu. Penggunaan setiap hari secara mendadak boleh menyebabkan barrier kulit tidak sempat menyesuaikan diri, lalu iritasi menjadi lebih teruk.
• Elak bertindih dengan bahan pengelupas lain: Digalakkan untuk mengelakkan penggunaan bersama bahan lain yang mempercepatkan pembaharuan kulit seperti retinol pada malam yang sama. Iritasi yang bertindih boleh menyebabkan barrier kulit kekurangan masa untuk pulih.
• Elak kawasan luka atau keradangan: Bahan berasid yang disapu pada kulit yang sudah rosak boleh terasa lebih mengiritasi. Ini kerana fungsi barrier pada kawasan yang rosak itu sudah lemah.
• Semak dahulu sebelum guna produk berkepekatan tinggi: Produk topikal berkepekatan rendah umumnya selamat digunakan, tetapi asid salisilik tergolong dalam kumpulan yang sama dengan aspirin. Jika sedang hamil atau mengambil ubat lain, digalakkan untuk berjumpa doktor terlebih dahulu sebelum menggunakan produk berkepekatan tinggi.

Bila kesan mula kelihatan?

Kulit secara semula jadi mengalami kitaran pembaharuan sel, iaitu proses pembentukan sel kulit baharu dan penggugurannya sel lama. Pada kulit yang lebih muda, kitaran ini mengambil masa lebih kurang 4 minggu, tetapi kitaran ini cenderung menjadi lebih panjang seiring bertambahnya usia.

AHA dan BHA hanya membantu mempercepatkan sedikit proses pembaharuan kulit ini. Oleh itu, hasil yang jelas kelihatan selepas penggunaan berterusan juga memerlukan masa mengikut kitaran ini. Kebiasaannya, selepas 4 hingga 8 minggu penggunaan konsisten, kulit mula terasa lebih licin dan warna kulit sedikit lebih cerah. Bagi masalah yang lebih mendalam seperti pigmentasi atau liang pori, mungkin perlu diteruskan sehingga 12 minggu barulah perubahan itu benar-benar ketara.

Daripada mengharapkan perubahan drastik dalam masa sehari dua, lebih baik ikut sahaja kitaran semula jadi pembaharuan kulit ini secara konsisten. Cara ini bukan sahaja kurang membebankan kulit, malah hasilnya juga lebih stabil.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).