Лазер тонингийн сөрөг нөлөө: цагаан толбо, гипопигментаци яагаад үүсдэг, толбо яагаад буцаад бараарна вэ

Толботойгоо тэмцэж лазер тонинг хийлгэхээр очдог хүн олон бий. Хотын арьс судлалын клиникүүдэд байнга санал болгодог бөгөөд бусад лазерээс үнэ хямд тул сард нэгээс олон удаа тогтмол очдог хүмүүс ч бий. Гэвч эмчилгээ хуримтлагдах тусам цагаан толбо гарч, эсвэл толбо нь эсрэгээрээ бараарсан гэж ирдэг хүмүүс бас байдаг. Толбо багасаж байгаа юм уу, өөр асуудал үүсэж байгаа юм уу гэдгийг ялгаж чадахгүй санаа зовдог тохиолдол ч бий. Эмнэлгийн заал дээр цөөнгүй тааралддаг нөхцөл байдал юм.

Энэ нийтлэлд лазер тонинг хэрхэн ажилладаг, цагаан толбо (гипопигментаци) болон эсрэгээрээ бараарах rebound пигментаци яагаад үүсдэг, толбо хэр их дахидаг, мөн бодит үр дүн нь ямар хэмжээнд байдгийг судалгааны тоо баримт дээр тулгуурлан багтаалаа. Үр дүнг хэтрүүлэлгүй, дутагдлыг ч шударгаар өгүүлэв.

Лазер тонинг гэж яг ямар эмчилгээ вэ?

Лазер тонинг нь Q-switched Nd:YAG лазерын чадлыг багасгасан 1064nm долгионы уртыг давтан цацдаг арга юм. Нэг удаад хүчтэй цацдаггүй, харин бага энергиээр олон удаа давхарлан цацдаг. Үүнийг бага урсгалт (low-fluence) арга гэж нэрлэдэг. Арьсны гадаргууг шатаалгүй, эпидермисийн доод давхаргад орших меланин пигментийг зорилт болгодог.

Мелаоцит гэдэг пигмент эсүүд меланин бодисыг меланосом хэмээх жижиг уутанд хийж арьсанд тараадаг. Лазер тонинг нь энэ меланосомыг сонгомол байдлаар устгаж пигментийг нунтаглах зарчимтай. Нунтагласан пигментийн хэлтэрхийг дархлааны эсүүд аажмаар цэвэрлэх тусам өнгө нь цайрдаг. Нэг мөр бүрмөсөн арилдаггүй, харин олон удаагийн эмчилгээгээр аажмаар цайрахад онцлог бий.

Мелазма (толбо) хамгийн түгээмэл заалт бөгөөд наранд түлэгдсэн толбо, зарим хар толбонд ч хэрэглэдэг. Гэвч лазер тонинг олон улсын удирдамжид мелазмын нэгдүгээр эмчилгээ гэж зөвлөгддөггүй. Нэгдүгээр эмчилгээ бол hydroquinone агуулсан хосолмол тос (гурвалсан тос) эсвэл ууж хэрэглэдэг tranexamic acid юм. Лазер тонинг бол түрхэх эмд нэмэлт байдлаар туслах үүрэг гүйцэтгэдэг. Эмчилгээнд орохоосоо өмнө энэ талаар мэдэж, хүлээлтээ бодитой тавих хэрэгтэй.

Солонгосын зарим газарт долоо хоногт нэгээс олон удаа хийлгэх нь энгийн зүйл мэт болсон байдаг. Гадаадын судалгаанд сөрөг нөлөө бага гардагтай харьцуулахад бодит туршлагад зөрүү үүсэх гол шалтгааны нэг нь энэ юм.

Цагаан толбо (гипопигментаци) яагаад үүсдэг вэ?

Лазер тонингийн сөрөг нөлөөнүүдийн дотроос хамгийн ноцтой нь гипопигментаци юм. Мелазма байсан газарт эсрэгээрээ цагаан толбо олноороо гарна. Заримдаа энэ нь толбоноос ч илүү анзаарагддаг тул эмчилгээний зорилгын яг эсрэг үр дүн болдог.

Гарах давтамж нь эмчилгээний хугацааны зайтай шууд холбоотой. Сард нэг удаа хийвэл ойролцоогоор 2 хувьд гардаг бол долоо хоногт нэг удаа болгож ойртуулбал ойролцоогоор 13-14 хувь болж эрс нэмэгддэг. Долоо хоногт 3 удаа гэх мэт эрчимтэй эмчилгээ хийвэл гарах хувь улам өндөр болно. Байнга хийлгэх нь цагаан толбо үүсэх эрсдэлийг экспоненциалаар өсгөдөг.

Шалтгаан нь мелаоцитын хэт их гэмтэл юм. Бага энерги ч гэсэн давтагдах тусам меланосом төдийгүй мелаоцит эс өөрөө гэмтэж хуримтлагддаг. Гистологийн шинжилгээгээр харахад витилиго шиг эс бүрэн алга болсон биш, харин үйл ажиллагаа нь дарагдсан байдалтай байдаг. Онолын хувьд сэргэх боломжтой ч бодит байдал дээр сэргэлт удаан явагдах, эсвэл байнга үлдэх тохиолдол ч бий.

Хэрэв цагаан толбо аль хэдийн гарсан бол нэмэлт эмчилгээг тэр даруй зогсоох хэрэгтэй. Нарнаас хамгаалахыг сайтар хийж, мелаоцитын үйл ажиллагаа сэргэхийг хүлээх нь үндсэн арга юм. Одоогоор баталгаажсан хурдан эмчилгээ байхгүй. Урьдчилан сэргийлэх нь эмчлэхээс хамаагүй хялбар сөрөг нөлөө юм.

Харин яагаад толбо улам бараарах rebound пигментаци үүсдэг вэ?

Rebound пигментаци гэдэг нь лазер тонинг хийлгэсний дараа толбо эсрэгээрээ бараарах үзэгдэл юм. Пигмент аажмаар багасаж байгаад гэнэт дахин бараарах, эсвэл эмчилгээний дараа шууд муудах тохиолдол ч бий. Толбоо арилгах гэж хийлгэсэн эмчилгээ толбоо улам муутгах нь эмчлүүлэгчийг сандаргадаг.

Гарах хувь нь эмчилгээний аргаас хамааран өргөн хэлбэлздэг. 2015 онд Choi нарын хийсэн судалгаагаар (n=177) тонингоор ганцаараа эмчилгээ хийлгэхэд rebound пигментаци ойролцоогоор 14 хувьд гарсан байна. Түрхэх эмтэй хослуулсан тохиолдолд энэ хувь ойролцоогоор 1 хувь болж буурсан. Ганцаараа эмчилгээ хийлгэх ба хослуулж эмчилгээ хийлгэх хоёрын хооронд бараг 14 дахин зөрүү байна.

Шалтгаан нь лазерийн цочролоор меланин үүсгэх замыг хэт идэвхжүүлдэгт оршино. Бага энергийг давтан өгөх нь босго хэмжээнээс доогуур байсан ч мелаоцитыг тасралтгүй цочроох нөлөөтэй. SCF (эсийн үүдэл хүчин зүйл) болон эндотелин-1 мэт дохионы бодисууд ялгарснаар меланин синтез эсрэгээрээ нэмэгддэг. Устгал нь цочролоос давамгайлж чадаагүй үед rebound пигментаци үүсдэг.

Нарны хэт ягаан туяа ч мөн чухал хүчин зүйл. Эмчилгээний дараа нарнаас хамгаалахгүй бол rebound пигментаци гарах эрсдэл эрс нэмэгддэг. Хамгаалалтгүйгээр 3 сар өнгөрвөл дахилтын хувь бараг 100 хувьд хүрдэг гэсэн тайлан ч бий. Түрхэх эм болон SPF50+ түвшний нарны хамгаалалтыг хамт хийх нь бодит үр дүнтэй урьдчилан сэргийлэх арга юм.

Толбо хэр их дахидаг вэ?

Лазер тонингоор толбо цайрсны дараа хугацаа өнгөрөхөд дахин бараарах тохиолдол их бий. Толбо хэдхэн удаагийн лазераар бүрэн эдгэрдэг өвчин биш юм. Дахих хувь нь эмчилгээний аргаас хамаарч ихээхэн ялгаатай байдаг.

Судалгааны дата харахад тонингоор ганцаараа эмчилгээ хийлгэсэн тохиолдолд 1 жилийн дараах дахилт ойролцоогоор 59 хувь байлаа. Энэ нь тэн хагасаас илүү хувь нь 1 жилийн дотор дахин бараарна гэсэн үг. Түрхэх эмтэй хослуулсан тохиолдолд 12 сарын дараах дахилт ойролцоогоор 19 хувь болж буурсан. Ганцаараа болон хослуулсан эмчилгээний хооронд бараг 3 дахин зөрүү бий.

Богино хугацааны дахилт бүр ч хурдан явагддаг. Эмчилгээний 3 сарын дараах хяналтад ганцаараа эмчилгээ хийлгэсэн бүлгийн дахилтын хувь аль хэдийн өндөр гарсан судалгаа олон бий. Нарнаас зохих ёсоор хамгаалаагүй тохиолдолд 3 сарын дотор бараг бүгд дахин бараарсан гэсэн тайлан ч байдаг.

Толбо дахин бараарах шалтгаан нь лазер меланин үүсгэх хандлагыг өөрийг нь арилгаж чадахгүйд оршино. Нарны туяа, дааврын өөрчлөлт, үрэвсэл зэрэг өдөөгч хүчин зүйлс үргэлжилсээр байвал пигмент дахин үүсдэг. Түрхэх эм, нарнаас хамгаалалт, амьдралын хэвшлийг хамт зохицуулж байж дахилтыг бууруулж чадна. Толбо бол нэг удаагийн эмчилгээгээр дуусдаг зүйл биш, урт хугацаанд арчлах шаардлагатай нөхцөл юм.

Бодит үр дүн нь хэр байдаг вэ?

Лазер тонинг хийлгэсэн хүмүүсийн үр дүнгийн тархалтыг томоохон хэмжээнд харсан судалгаа бий. Tian нарын судалгаагаар (n=38,970) үр дүн нэлээд тодорхой гарсан.

Маш сайн сайжралт (excellent) ойролцоогоор 5 хувь, сайн сайжралт (good) ойролцоогоор 22 хувь, дунд зэргийн сайжралт (fair) ойролцоогоор 56 хувь, бараг үр дүнгүй нь ойролцоогоор 8 хувь байлаа. Эмчилгээ хийлгэсэн хүний тэн хагасаас илүү нь дунд зэргийн үр дүн авдаг. Маш сайн үр дүн авдаг хүн 20 хүн тутмын 1 орчим байна.

Энэ тоог хэрхэн харах вэ. Лазер тонинг үр дүнгүй гэсэн үг биш. Үр дүн байгаа ч хэмжээ нь хязгаарлагдмал. Огцом сайжрахыг хүлээж хийлгэвэл гуниглах тохиолдол их бий. Арай л анзаарагдах нь бодитой хүлээлт байх нь зөв.

Энэ судалгаа нь ажиглалтын судалгаа тул нарнаас хамгаалалт, хослуулсан эмчилгээ эсэх, арьсны төрөл зэрэг хүчин зүйлс хяналтад орсонгүй. Нөхцөл сайн байх тусам үр дүн ч сайн байх боломжтой. Гэсэн ч лазер тонинг толбоог бүрэн арилгадаг эмчилгээ биш нь тодорхой. Эмчилгээнд орохоосоо өмнө бодитой хүлээлтийг шударгаар хуваалцах нь эмчлүүлсний дараах сэтгэл ханамжид ихээхэн нөлөөлдөг.

Эрсдэлийг бууруулахын тулд юу хийх хэрэгтэй вэ?

Сөрөг нөлөөний датаг харахад эрсдэлийг бууруулах арга харьцангуй тодорхой байдаг. Эмчилгээний хугацааны зай, хослуулсан эмчилгээ, нарнаас хамгаалалт гурав нь гол зүйл.

Эмчилгээний хугацааны зайг хамгийн багадаа 2-4 долоо хоног байхыг зөвлөдөг. Долоо хоногт нэгээс олон удаа болгож ойртуулбал гипопигментацийн эрсдэл эрс нэмэгддэгийг дата харуулж байна. Нэг курсын эмчилгээний тоог 8-10 удаагаар хязгаарлаж, энерги болон цацалтын тоог ч хэт ихээр тохируулах хэрэггүй. Их удаа хийлгэсэн тусам үр дүн сайжирдаггүй, харин цагаан толбо олширох л боломжтой.

Хослуулсан эмчилгээ хийвэл rebound пигментаци болон дахилтыг хоёуланг нь бууруулж болно. Hydroquinone агуулсан хосолмол тос (гурвалсан тос), эсвэл tranexamic acid-ийн түрхэх болон уух хэлбэрийг хамт хэрэглэвэл лазер ганцаараа хийлгэхээс дахилт болон rebound пигментацийн хувь хоёулаа бага гардаг. Лазер ганцаараа хийлгэхээс хослуулсан эмчилгээ хийлгэх нь илүү оновчтой.

Нарнаас хамгаалах нь сонголт биш. SPF50+ түвшний нарны хамгаалагч кремийг өдөр бүр орхигдуулж болохгүй. Эмчилгээний дараах нэг сар ганцхан биш, толбо байгаа цагт өдөр тутам байнга хийх хэрэгтэй. Хамгаалалтгүйгээр 3 сар өнгөрвөл дахилтын хувь бараг 100 хувьд хүрдэг гэсэн тайлан энэ нь хэр чухал болохыг харуулж байна.

Wood's lamp шинжилгээ хийлгэвэл гипопигментацийн эрсдэлийг урьдчилан үнэлж болно. Эмзэг хэсгийг урьдчилан мэдэж авбал хэт олон удаа эмчилгээ хийлгэхээс өмнө шийдвэр гаргахад тустай. Лазер тонинг зохистой хэрэглэвэл толбо арчлахад туслах нэмэлт хэрэгсэл юм. Гэхдээ байнга давтан хийлгэх нь шинэ асуудал үүсгэж болзошгүйг мэдэж байгаа нь чухал. </markdown> </invoke>