Батга ба хоол хүнс, сүү ба чихрийн нөлөө, хоолны дэглэм хүртэл

Мэрэг гарахад шоколад, сүүг санадаг хүн олон бий. Урьд нь үндэслэлгүй ардын үлгэр гэж үздэг байсан ч сүүлийн үеийн судалгаанууд тодорхой хоол хүнс мэрэг үүсэх замд бодитоор нөлөөлдгийг харуулж байна. Ялангуяа цусан дахь сахарыг хурдан өсгөдөг хоол болон сүүн бүтээгдэхүүнийг байнга дурддаг. Яагаад яг энэ хоёр зүйл ийм олон удаа онилогддог, бие махбодид юу болдгийг нэг нэгээр нь тайлбарлая.

Хоол хүнс батганд үнэхээр нөлөөлдөг үү?

Мэрэг бол тос ялгаруулагч булчирхай бөглөрч, дотор нь үрэвсэл үүсдэг арьсны өвчин юм. Удаан хугацааны турш арьс судлаачид хоол хүнс мэрэгтэй тийм ч их холбоогүй гэж үздэг байсан. Гэтэл сүүлийн жилүүдэд глик индекс (хоол хүнс цусан дахь сахарыг хэр хурдан, их хэмжээгээр өсгөдгийг харуулах үзүүлэлт) өндөртэй хоолны дэглэм, сүүн бүтээгдэхүүн хэрэглэх нь мэрэг үүсэх буюу хурцатгахтай холбоотой гэсэн тайлан улам бүр нэмэгдэж байна.

Гэхдээ энэ холбоо тамхи, уушгины хорт хавдар шиг нэг шалтгаан нэг л үр дагавар үүсгэдэг энгийн бүтэц биш. Хоол хүнс бол бие дэх дааврын дохиог бага зэрэг түлхэж өгдөг үүрэгтэй ойролцоо. Тэр дохио тос ялгаруулагч булчирхай, арьсны нүхэнд хэрхэн дамждагийг мэдвэл яагаад тодорхой хоол хүнс байнга онилогддогийг ойлгоход хялбар болно.

Цусан сахар өсөхөд тос яагаад ихэсдэг вэ?

Цагаан будаа, цагаан талх, чихэрлэг ундаа зэрэг шингэлт хурдан, цусан сахарыг огцом өсгөдөг хоолыг өндөр глик индекстэй хоол гэдэг. Ийм хоол идэхэд цусан сахар шууд огцом өсч, бие үүнийг бууруулахын тулд ердийнхөөс илүү их инсулин ялгаруулдаг.

Инсулин ихсэхэд IGF-1 (инсулинтой төрлийн, эсийг өсгөж, тэлэх үүрэгтэй өсөлтийн дохионы бодис) ч мөн адил нэмэгддэг. IGF-1 нь тос үйлдвэрлэдэг эсийг өдөөж тосны үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлдэг бөгөөд арьсны нүхний дотоод эсүүд хэт их хуримтлагдах хатуурал (кератинжилт)-ыг өдөөдөг. Нүх нь тос, хальсархаг эсээр нарийсахад мэрэгийн бактери өсөж үржихэд тохиромжтой орчин бүрддэг.

Үүнээс гадна инсулин, IGF-1 нь эрэгтэй даавар андрогенийг тос ялгаруулагч булчирхайд илүү идэвхтэй ажиллахад нь тусалдаг. Андроген нь угаасаа тосны үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлдэг даавар боловч инсулины дохио давхцахад энэ нөлөө улам хүчтэй болдог. Тиймээс адилхан хэмжээний андрогентой байсан ч цусан сахар байнга огцом хэлбэлздэг хүнд тос илүү их гардаг нь ийнхүү тайлбарлагддаг.

Тиймээс цусан сахарыг аажим өсгөдөг хоол, олон ургамлын будаа, хүнсний ногоо, бүхэл үр тариа зэргээр солиход энэ дохио бага зэрэг л огцом гардаг. Бага глик индекстэй хоолны дэглэмд хэдэн долоо хоногийн турш шилжсэний дараа мэрэгийн шарх багассан гэж тайлагнасан судалгаа ч бий.

Сүү яагаад батгатай холбогддог вэ?

Сүү бол цусан сахарыг огцом өсгөдөг хоол биш. Гэсэн ч мэрэгтэй холбоотой судалгаанд сүүн бүтээгдэхүүнийг тогтмол дурддагт өөр шалтгаан бий. Сүүн дотор өөрөө агуулагдах даавартай холбоотой бодис, мөн сүүний уураг болох казеин, шар сүүний уураг нь биед инсулин, IGF-1-ийг өдөөх хүчтэй байдагтай холбоотой.

Өөрөөр хэлбэл, цусан сахар биш уургийн найрлага асуудал болдог гэсэн үг. Шар сүүний уураг (whey protein) нь фитнес заалд түгээмэл хэрэглэдэг нэмэлт тэжээлийн түүхий эд ч мөн. Энэ уураг булчин өсгөх замтай ижил аргаар инсулин, IGF-1-ийн дохиог өндөрсгөдөг. Тэр дохио тос ялгаруулагч булчирхай хүртэл дамжсанаар мэрэгийн замыг мөн адил өдөөдөг юм.

Сүүнд мөн үнээ жирэмсэн үедээ ялгаруулдаг маш бага хэмжээний даавартай бодис ч холилдсон байдаг. Хүний хэрэглэдэг хэмжээ маш бага ч энэ бодисууд ч бие дотор андрогены дохиотой холбоотой байдаг тул тос ялгаруулагч булчирхайг өдөөх чиглэлд нөлөөлж болно гэж тайлбарладаг. Нэг аяга сүүнд ийм олон өдөөгч хүчин зүйл давхцаж байна гэсэн үг.

Тослог тайрсан сүү яагаад илүү олон дурдагддаг вэ?

Олон судалгаанд тосыг нь авсан тослог тайрсан сүү мэрэгтэй илүү олон удаа холбогддог. Тос ихтэй бүтэн сүүнээс илүүтэй тослог тайрсан сүү асуудал болдог гэсэн үр дүн эхлээд харахад ойлгомжгүй санагдаж болно.

Нэг таамаглал ийм байдаг. Сүүнээс тос авах боловсруулалтын явцад тост уусдаг бодисуудын тэнцвэр өөрчлөгдөж, харьцангуй байдлаар шар сүүний уураг, даавартай бодисын эзлэх хувь нэмэгддэг. Үүний үр дүнд инсулин, IGF-1-ийг өдөөх хүч харин ч илүү хүчтэй болдог гэж таамагладаг.

Гэхдээ энэ хэсэг одоохондоо таамаглалын шатанд байгаа бөгөөд бүх хүнд адилхан илэрдэг хариу үйлдэл ч биш. Адилхан хэмжээний сүү уусан ч сүүн бүтээгдэхүүнд мэдрэг хариу үзүүлдэг хүн, тийм биш хүний ялгааг судлаад л байна.

Йогурт, бяслаг зэрэг боловсруулсан сүүн бүтээгдэхүүн харьцангуй сул холбоотой гэж тайлагнагддаг тохиолдол олон бий. Исгэх буюу боловсруулах явцад өдөөгч бодисын хэлбэр өөрчлөгддөгтэй холбоотой байх магадлалтай ч шингэн хэлбэрийн сүү шиг материал арвин биш. Тиймээс сүүн бүтээгдэхүүн гэдэг чинь бүгдийг адилхан гэж үзэхээс илүү ямар хэлбэрээр, хэр олон удаа хэрэглэж байгааг хамт харах нь илүү оновчтой.

Чихэр тосонд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?

Элсэн чихэр ихтэй хоол ч эцсийн эцэст цусан сахар, инсулины замд буцаж ирдэг. Цэвэршүүлсэн элсэн чихэр шингэх процесс богино тул цусан сахарыг онцгой хурдан өсгөдөг.

Цусан сахар байнга их хэлбэлзвэл бие инсулиныг давтан их хэмжээгээр ялгаруулах байдалд дассан болдог. Энэ байдал үргэлжлэхэд тос ялгаруулагч булчирхай илүү их тос үйлдвэрлэж, тэр тос доторх өөх тосны хүчлийн найрлага ч үрэвсэл үүсгэхэд дөхсөн чиглэлд аажим өөрчлөгддөг гэж тайлагнадаг. Тосны чанар өөрөө өөрчлөгддөг гэсэн үг.

Үүнд нүхэн дотрох хальсархаг эсүүд бие биенээсээ салахгүй наалддаг хандлага давхцахад тос, хальсархаг эс хамтдаа нүхийг бөглөж мэрэг үүсэхэд хялбар нөхцөл бүрддэг.

Цэвэршүүлсэн сахар энэ явцад үрэвслийн урвалыг ч нэмдэг. Цусан сахар огцом дээшлэх, буурах байдал давтагдвал бие дотор үрэвсэл үүсгэдэг дохионы бодис ч мөн нэмэгддэг гэж мэдэгдэж байна. Мэрэг бол бөглөрсөн нүхэнд бактери өсч үрждэг, тэгээд үрэвсэл болж тархдаг өвчин тул биеийн ерөнхий үрэвслийн хандлага бага зэрэг л дээшлэхэд ч аль хэдийн бөглөрсөн нүхнээс улаан, өвдөлттэй мэрэг рүү шилжих хурд түргэсч болно.

Хоолны дэглэмд эхлээд шалгах зүйлс

Хоолны дэглэмээ нэг дор бүгдийг өөрчлөхийн оронд доорх зүйлсээс эхлээд эрэмбээр шалгаж үзэх нь бодит хандлага юм.

• Чихэрлэг ундаа, амттан: цусан сахарыг хамгийн хурдан өсгөдөг зүйл тул инсулины хариу үйлдэл ч хамгийн их гардаг.
• Цагаан будаа, цагаан талх зэрэг цэвэршүүлсэн нүүрс ус: бүхэл үр тариан хоолноос шингэлт хурдан тул ижил механизмаар цусан сахарыг огцом өсгөдөг.
• Тослог тайрсан сүү зэрэг сүүн бүтээгдэхүүн: цусан сахараас үл хамааран IGF-1-ийн дохиог шууд өдөөж болно.
• Шар сүүний уургийн нэмэлт: дасгал хийх зорилготой ч мэрэг хүндэрсэн үед хэрэглэх хэмжээгээ нэг шалгаж үзэх нь зохимжтой.

Нэг зүйлийг бүрмөсөн хорихоос илүү хэмжээг багасгаж үзээд арьсны өөрчлөлтийг өөрөө ажигладаг арга нь дарамт багатай, үргэлжлүүлэхэд ч хялбар байдаг.

Зөвхөн хоолоор батга арилах уу?

Хоолны дэглэм зохицуулах нь мэрэгийн менежментэд тустай гэсэн нотолгоо хуримтлагдсаар байгаа ч зөвхөн хоолны дэглэмээр мэрэг бүрмөсөн арилна гэж үзэхэд хэцүү. Учир нь мэрэг бол даавар, удамшил, арьс өөрийн үрэвслийн урвал, бактери, хальсархаг эсийн солилцоо хамтдаа орооцолдож илэрдэг өвчин юм.

Тиймээс хоолны дэглэм зохицуулахыг мэрэгийн эмчилгээнд туслах нэмэлт хэрэгсэл гэж хандах нь бодит юм. Аль хэдийн бичсэн эм, арга барилтай бол тэрийг хэвээр үргэлжлүүлж байгаад цусан сахарыг аажим өсгөдөг хоолны дэглэм, сүүн бүтээгдэхүүний хэрэглээгээ зохицуулж үзэх зэрэг хамтад нь оролдох нь тэнцвэртэй хандлага юм.

Биед тохирох хослол хүн бүрд өөр өөр байдаг тул хэдэн долоо хоногийн турш хоолны дэглэмээ өөрчилж үзээд арьс хэрхэн хариу үйлдэл үзүүлж байгааг өөрөө ажиглах шаардлагатай. Хэрэв зөвхөн хоолны дэглэмээр хариу үйлдэл удаан гарвал хүчээр удаан тэсэхийн оронд арьс судлалын эмчид үзүүлж, өөр эмчилгээний аргыг зэрэг хослуулах нь үр дүнг түргэтгэж болно.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).