ຫຼັກການທີ່ໜາມຂອງດ້າຍມິນຈັບເນື້ອເຍື່ອດຶງຂຶ້ນ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງໄລຍະຄົງຢູ່ຕາມວັດຖຸດິບ PDO ກັບ PCL

ດ້າຍມິນເປັນດ້າຍໃນກຸ່ມ cog thread ທີ່ມີໜາມນ້ອຍໆຢຽດຢູ່ໜາແໜ້ນຕາມຜິວດ້າຍ. ຕ່າງຈາກດ້າຍໂມໂນທີ່ຮຽບລື່ນ ໜາມເຫຼົ່ານີ້ເຮັດໜ້າທີ່ຈັບເນື້ອເຍື່ອອ້ອມຂ້າງແລ້ວດຶງຂຶ້ນ ແຕ່ວ່າໜາມນີ້ອອກແຮງແນວໃດແທ້ໆ ແລະ ເປັນຫຍັງໄລຍະຄົງຢູ່ຈຶ່ງແຕກຕ່າງກັນຕາມວັດຖຸດິບ ຍັງບໍ່ຄ່ອຍມີໃຜອະທິບາຍໃຫ້ຊັດເຈນ.

ຫຼາຍຄົນມັກເຂົ້າໃຈວ່າການຮ້ອຍໄໝແມ່ນພຽງແຕ່ໃຊ້ດ້າຍເສັ້ນດຽວດຶງເນື້ອໜັງ. ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ ທິດທາງ ແລະ ຈຳນວນຂອງໜາມ ບວກກັບວັດຖຸດິບທີ່ໃຊ້ເຮັດດ້າຍ (PDO ຫຼື PCL) ເຮັດວຽກຮ່ວມກັນ ເພື່ອກຳນົດທັງແຮງດຶງໃນຕອນຕົ້ນ ແລະ ຄວາມຄົງຢູ່ໃນຕໍ່ມາ. ສອງປັດໄຈນີ້ເຮັດວຽກຄົນລະຊ່ວງເວລາ ດັ່ງນັ້ນຖ້າເຂົ້າໃຈຫຼັກການແລ້ວ ກໍຈະເຂົ້າໃຈງ່າຍຂຶ້ນວ່າເປັນຫຍັງດ້າຍແຕ່ລະຊະນິດຈຶ່ງຄົງຢູ່ໄດ້ດົນບໍ່ເທົ່າກັນ.

ດ້າຍມິນມີໂຄງສ້າງແນວໃດ?

ດ້າຍມິນເປັນ cog thread ທີ່ມີໜາມນ້ອຍໆຢຽດອອກຫຼາຍທິດທາງອ້ອມແກນດ້າຍບາງໆ. ດ້ວຍໜາມທີ່ກະຈາຍອອກຮອບແກນນີ້ ບ່ອນທີ່ດ້າຍລອດຜ່ານແຕ່ລະຈຸດຈຶ່ງສາມາດຈັບເນື້ອເຍື່ອໄດ້ຫຼາຍທິດທາງພ້ອມກັນ.

ຖ້າດ້າຍໂມໂນທົ່ວໄປຄ້າຍກັບເອັນຕົກປາເສັ້ນບາງ ແລະ ຮຽບລື່ນ ດ້າຍປະເພດໜາມແບບດ້າຍມິນກໍຄ້າຍກັບເອັນຕົກປາທີ່ຖືກຝັງງໍນ້ອຍໆໄວ້ໜາແໜ້ນ. ຍິ່ງມີງໍຫຼາຍ ແລະ ທິດທາງຫຼາກຫຼາຍເທົ່າໃດ ພື້ນທີ່ຈັບເນື້ອເຍື່ອກໍຍິ່ງກວ້າງຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ບໍລິເວນທີ່ຢ້ອຍຫຼົ່ນຢ່າງຊັດເຈນ ຈຶ່ງມັກໃຊ້ດ້າຍທີ່ມີໜາມແທນດ້າຍຮຽບ.

ຫຼັກການແຮງທີ່ໜາມຈັບເນື້ອເຍື່ອ

ໜາມມີໂຄງສ້າງທີ່ເສຍບເຂົ້າໄປໄດ້ງ່າຍໃນທິດທາງໜຶ່ງ ແຕ່ຈະຕິດຄ້າງບໍ່ຫຼຸດງ່າຍໆເມື່ອດຶງທິດກົງກັນຂ້າມ. ຄືກັນກັບເບັດຕົກປາທີ່ມີງໍ ຈະເຂົ້າໃຈງ່າຍຂຶ້ນ. ຕອນເບັດເສຍບເຂົ້າໄປແມ່ນລື່ນໄຫລ ແຕ່ຕອນພະຍາຍາມດຶງອອກ ງໍຈະຕິດຄ້າງໃນເນື້ອແລ້ວຕ້ານແຮງ ຫຼັກການກໍຄືກັນ.

ເມື່ອສອດດ້າຍນີ້ເຂົ້າໄປໃນຊັ້ນໄຂມັນໃຕ້ຜິວໜັງແລ້ວດຶງຂຶ້ນ ໜາມຈະຈັບເນື້ອເຍື່ອອ້ອມຂ້າງໄວ້ ແລ້ວດຶງຕິດຕາມຂຶ້ນມາພ້ອມກັນ. ຕາມເສັ້ນທາງທີ່ດ້າຍໜຶ່ງເສັ້ນລອດຜ່ານ ຜິວໜັງ ແລະ ຊັ້ນເຍື່ອບາງໆດ້ານລຸ່ມກໍຖືກດຶງຂຶ້ນຕິດຕາມນຳ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ຫຼັງເຮັດແລ້ວ ເສັ້ນຂອບໜ້າຈຶ່ງເບິ່ງກະຊັບຂຶ້ນທັນທີ ຍ້ອນແຮງຈັບທາງກາຍະພາບນີ້ໂດຍກົງ.

ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຖ້າແກ້ມຢ້ອຍຈົນຂອບກະໂພກຄາງບໍ່ຄ່ອຍຊັດເຈນ ແລ້ວສອດດ້າຍມິນໜຶ່ງເສັ້ນເຂົ້າໄປ ຕາມເສັ້ນທາງທີ່ດ້າຍນັ້ນລອດຜ່ານ ເນື້ອທີ່ຢ້ອຍຢູ່ກໍຈະຖືກຍົກຂຶ້ນເລັກນ້ອຍ ເຮັດໃຫ້ຂອບກະໂພກຄາງເບິ່ງຄືນຄວາມຊັດເຈນ. ຄືກັນກັບການໃຊ້ເຂັມກັດຜ້າມ່ານທີ່ຢ້ອຍພັບໄວ້ເລັກນ້ອຍ ຜ້າທີ່ຢ້ອຍຫຼົ່ນກໍຈະຖືກຈັດໃຫ້ເບິ່ງກະຊັບຂຶ້ນ. ໜາມແຕ່ລະຈຸດເຮັດໜ້າທີ່ຄືກັບເຂັມກັດຜ້າຫຼາຍໆອັນ ດັ່ງນັ້ນເຖິງຈະເປັນດ້າຍພຽງເສັ້ນດຽວ ຈຸດທີ່ຈັບເນື້ອເຍື່ອກໍຈະເພີ່ມຂຶ້ນຕາມຈຳນວນໜາມ.

ເປັນຫຍັງແຮງດຶງຈຶ່ງອ່ອນລົງເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ

ແຮງທີ່ໜາມຈັບເນື້ອເຍື່ອໄວ້ ຕອນຕົ້ນຈະແຮງ ແຕ່ຈະຄ່ອຍໆອ່ອນລົງເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ. ໃບໜ້າແມ່ນສ່ວນທີ່ເຄື່ອນໄຫວຫຼາຍພັນເທື່ອຕໍ່ວັນ ຈາກການຄ້ຽວ ຍິ້ມ ແລະ ເວົ້າ. ໃນລະຫວ່າງການເຄື່ອນໄຫວເຫຼົ່ານັ້ນ ເນື້ອເຍື່ອທີ່ຖືກໜາມຈັບໄວ້ຈະຄ່ອຍໆເລື່ອນອອກຈາກຕຳແໜ່ງເດີມເທື່ອລະໜ້ອຍ.

ນອກຈາກນັ້ນ ຕົວດ້າຍເອງກໍເປັນວັດຖຸດິບທີ່ດູດຊືມໄດ້ ດັ່ງນັ້ນເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ ຄວາມໜາຈະນ້ອຍລົງ ແລະ ຄວາມແຂງແຮງກໍຈະຫຼຸດລົງ. ນີ້ແມ່ນຂະບວນການທີ່ນ້ຳ ແລະ ເອນໄຊໃນຮ່າງກາຍຄ່ອຍໆກັດກ່ອນຜິວດ້າຍ ຄ້າຍກັບກ້ອນນ້ຳຕານທີ່ແຊ່ໄວ້ໃນນ້ຳ ຈະຄ່ອຍໆລະລາຍຈາກຜິວນອກຈົນນ້ອຍລົງ. ຄວາມໄວທີ່ດ້າຍບາງລົງ ກັບຄວາມໄວທີ່ແຮງຈັບເນື້ອເຍື່ອອ່ອນລົງ ມັກເຄື່ອນໄຫວໄປໃນຈັງຫວະໃກ້ຄຽງກັນ. ດັ່ງນັ້ນຖ້າເຊື່ອພຽງແຕ່ແຮງດຶງທາງກາຍະພາບຢ່າງດຽວ ຜົນລັບກໍຈະບໍ່ຄົງຢູ່ດົນ.

PDO ກັບ PCL ຕ່າງກັນຢູ່ໃສ?

cog thread ຢ່າງດ້າຍມິນ ສ່ວນຫຼາຍຜະລິດຈາກ PDO (polydioxanone, ວັດຖຸດິບດ້າຍທາງການແພດທີ່ສະຫຼາຍຕົວເອງໃນຮ່າງກາຍ) ຫຼື PCL (polycaprolactone, ວັດຖຸດິບດູດຊືມທີ່ສະຫຼາຍຊ້າກວ່າ PDO). ທັງສອງຊະນິດຄືກັນຢູ່ບ່ອນທີ່ຈະຄ່ອຍໆສະຫຼາຍໃນຮ່າງກາຍກາຍເປັນນ້ຳ ແລະ ຄາບອນໄດອອກໄຊ ແຕ່ຄວາມໄວໃນການສະຫຼາຍນັ້ນຕ່າງກັນ.

PDO ສະຫຼາຍໄວກວ່າ ແຕ່ຕົວດ້າຍເອງແຂງແຮງ ດັ່ງນັ້ນແຮງດຶງໃນຊ່ວງຕົ້ນຈຶ່ງແຮງກວ່າ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ PCL ສະຫຼາຍຊ້າກວ່າ ແລະ ມີຄຸນສົມບັດອ່ອນນຸ້ມ ດັ່ງນັ້ນສະພາບທີ່ຝັງຢູ່ໃນເນື້ອເຍື່ອຈຶ່ງມັກຄົງຢູ່ໄດ້ດົນກວ່າ. ດ້າຍທີ່ລະລາຍຊ້າ ໝາຍຄວາມວ່າໄລຍະທີ່ກະຕຸ້ນເນື້ອເຍື່ອກໍຍາວຂຶ້ນຕາມ ດັ່ງນັ້ນການເລືອກວັດຖຸດິບຈຶ່ງກ່ຽວພັນໂດຍກົງກັບໄລຍະຄົງຢູ່ທີ່ຕ້ອງການ.

ຖ້າປຽບທຽບ PDO ຄືໝໍ້ບາງໆທີ່ຮ້ອນໄວ ແລະ ເຢັນໄວ ສ່ວນ PCL ຄືໝໍ້ໜາທີ່ຮ້ອນຊ້າແຕ່ຄວາມຮ້ອນຄົງຢູ່ດົນ. ບໍ່ແມ່ນວ່າຊະນິດໃດຈະດີກວ່າແທ້ໆ ແຕ່ຂຶ້ນກັບວ່າຢາກໃຫ້ກະຕຸ້ນສັ້ນແລະແຮງ ຫຼືກະຕຸ້ນຍາວແລະອ່ອນໆ ວັດຖຸດິບຈຶ່ງຖືກແບ່ງອອກຕາມນັ້ນ. ໃນທາງປະຕິບັດ ວິທີປະສົມທັງສອງວັດຖຸດິບເຂົ້າກັນ ເພື່ອຫວັງທັງແຮງດຶງໃນຊ່ວງຕົ້ນ ແລະ ຄວາມຄົງຢູ່ໃນໄລຍະຍາວກໍ່ຖືກນຳໃຊ້ຄືກັນ.

ຂະບວນການທີ່ດ້າຍລະລາຍແລ້ວສ້າງຄໍລາເຈນ

ເຫດຜົນທີ່ຜົນຂອງການຮ້ອຍໄໝບໍ່ໄດ້ຫາຍໄປທັນທີ ເຖິງແມ່ນວ່າແຮງດຶງຂອງໜາມຈະຄ່ອຍໆອ່ອນລົງ ກໍເພາະຂະບວນການທີສອງເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນໃນລະຫວ່າງທີ່ດ້າຍລະລາຍ. ຮ່າງກາຍຈະຮັບຮູ້ວ່າດ້າຍເປັນສິ່ງແປກປອມ ແລ້ວເກີດປະຕິກິລິຍາຟື້ນຟູນ້ອຍໆຕາມເສັ້ນທາງທີ່ດ້າຍລອດຜ່ານ. ໃນຂະບວນການນີ້ ໄຟໂບຣບລາສ (fibroblast, ເຊລໃນຜິວໜັງທີ່ຜະລິດຄໍລາເຈນ) ຈະລວມຕົວກັນມາຢູ່ບ່ອນນັ້ນແລ້ວສ້າງຄໍລາເຈນໃໝ່ຂຶ້ນ.

ຄືກັນກັບຕອນມີໜາມນ້ອຍໆຕຳມືເຂົ້າໄປ. ບໍລິເວນອ້ອມຂ້າງໜາມຈະແດງ ບວມ ແລະ ຮ້ອນຂຶ້ນ ຍ້ອນຮ່າງກາຍເປີດປະຕິກິລິຍາຟື້ນຟູອອກມາເອງ ໃນເສັ້ນທາງທີ່ດ້າຍລອດຜ່ານກໍເກີດເລື່ອງຄ້າຍກັນນີ້ ພຽງແຕ່ອ່ອນກວ່າຫຼາຍ. ຄໍລາເຈນເປັນໂປຣຕີນທີ່ຄືກັບເສົາຄໍ້າຢູ່ດ້ານລຸ່ມຂອງຜິວໜັງ ດັ່ງນັ້ນເມື່ອເສົາໃໝ່ນີ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນ ຜິວໜັງກໍຍັງມີແຮງຄໍ້າຢືນຢູ່ໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ ເຖິງແມ່ນວ່າດ້າຍຈະລະລາຍໝົດແລ້ວ.

ປັດໄຈທີ່ກຳນົດໄລຍະຄົງຢູ່

ໄລຍະຄົງຢູ່ຂອງດ້າຍມິນບໍ່ໄດ້ຖືກກຳນົດຈາກປັດໄຈດຽວ. ຫຼາຍປັດໄຈຕໍ່ໄປນີ້ຖືກເຊື່ອວ່າເຮັດວຽກຮ່ວມກັນ.

• ຄວາມໄວການສະຫຼາຍຂອງວັດຖຸດິບ: PCL ສະຫຼາຍຊ້າກວ່າ PDO ດັ່ງນັ້ນເຖິງໃສ່ຈຳນວນເທົ່າກັນ ດ້າຍໜາມ PCL ກໍມັກຄົງຢູ່ໄດ້ດົນກວ່າ. ຍ້ອນວ່າຍິ່ງດ້າຍຄ້າງຢູ່ດົນ ໄລຍະທີ່ກະຕຸ້ນເນື້ອເຍື່ອກໍຍາວຂຶ້ນຕາມ.
• ຈຳນວນ ແລະ ທິດທາງຂອງໜາມ: ຍິ່ງໜາມມີຈຳນວນຫຼາຍ ແລະ ກະຈາຍຫຼາຍທິດທາງ ຈຸດຈັບເນື້ອເຍື່ອກໍຍິ່ງເພີ່ມຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ແຮງດຶງໃນຊ່ວງຕົ້ນຄົງຢູ່ໄດ້ດີກວ່າ. ຍ້ອນເມື່ອຈຸດຈັບແຍກອອກເປັນຫຼາຍຈຸດແທນທີ່ຈະເປັນຈຸດດຽວ ແຮງກໍຈະຖືກກະຈາຍໄປພ້ອມທັງຄົງທົນຢູ່ໄດ້ທົ່ວເຖິງ.
• ຈຳນວນ ແລະ ບໍລິເວນທີ່ສອດດ້າຍ: ຍິ່ງໃສ່ດ້າຍຫຼາຍເສັ້ນ ແລະ ຄອບຄຸມພື້ນທີ່ກວ້າງ ພື້ນທີ່ທີ່ສ້າງຄໍລາເຈນກໍຍິ່ງກວ້າງຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ຜົນລັບມັກຄົງຢູ່ໄດ້ດົນ. ຍ້ອນວ່າຂອບເຂດຂອງເນື້ອເຍື່ອທີ່ຖືກກະຕຸ້ນເອງກໍກວ້າງຂຶ້ນນຳ.
• ສະພາບຜິວ ແລະ ພຶດຕິກຳໃນຊີວິດປະຈຳວັນຂອງແຕ່ລະຄົນ: ການສຳຜັດແສງແດດ ການສູບຢາ ແລະ ຄວາມສາມາດໃນການສ້າງຄໍລາເຈນຂອງຜິວແຕ່ລະຄົນ ຈະສົ່ງຜົນວ່າຄໍລາເຈນທີ່ຖືກສ້າງໃໝ່ນັ້ນຈະຄົງຢູ່ໄດ້ດົນປານໃດ. ຍ້ອນຄໍລາເຈນເອງກໍເປັນໂປຣຕີນທີ່ຈະຖືກສະຫຼາຍໄປອີກຄັ້ງເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ.

ຈຸດທີ່ຕ້ອງລະວັງໃນການດູແລຫຼັງເຮັດ

ຫົວໃຈຫຼັກຂອງການດູແລ ຄືການບໍ່ຂັດຂວາງຂະບວນການສ້າງຄໍລາເຈນ. ໃນສອງສາມມື້ທຳອິດຫຼັງເຮັດ ແນະນຳໃຫ້ຫຼີກລ່ຽງສະຖານທີ່ຮ້ອນ ເຊັ່ນ ຫ້ອງອົບໄອນ້ຳ ຫຼືຊາວນາ. ຍ້ອນຖ້າຖືກຄວາມຮ້ອນ ເນື້ອເຍື່ອຈະບວມ ແລະ ຫລວມຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ໜາມທີ່ຍັງບໍ່ທັນຝັງຢູ່ດີອາດຖືກຍູ້ອອກຈາກຕຳແໜ່ງໄດ້.

ນອກຈາກນັ້ນ ການຂູດໜ້າແຮງໆ ຫຼືການນອນຄໍ່າໜ້າ ກໍຄວນຫຼີກລ່ຽງໃນຊ່ວງຕົ້ນ. ຖ້າໄດ້ຮັບແຮງກົດແຮງໃນຊ່ວງທີ່ໜາມຫາກໍຈັບເນື້ອເຍື່ອໄດ້ບໍ່ດົນ ຕຳແໜ່ງອາດເລື່ອນໄດ້. ອາການບວມ ແລະ ຮອຍຟົກຊ້ຳໃນຊ່ວງຕົ້ນສ່ວນຫຼາຍຈະຄ່ອຍໆດີຂຶ້ນເອງຕາມເວລາ ແຕ່ຄວາມໄວໃນການຟື້ນຕົວກໍແຕກຕ່າງກັນໄປໃນແຕ່ລະຄົນ. ການປ້ອງກັນແສງແດດຖືກເຊື່ອວ່າຊ່ວຍຊະລໍຄວາມໄວທີ່ຄໍລາເຈນຈະຖືກທຳລາຍອີກຄັ້ງ ດັ່ງນັ້ນບໍ່ວ່າຈະເຮັດການຮ້ອຍໄໝຫຼືບໍ່ ກໍຄວນເອົາໃຈໃສ່ຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).