ສາເຫດຮັງແຄ: ຜິວແຫ້ງ ຫຼື ເຊື້ອລາ ແລະ ນ້ຳມັນເທິງໜັງຫົວ?

ຮັງແຄ ມັກຖືກເຂົ້າໃຈວ່າ "ໜັງຫົວແຫ້ງເລີຍລອກເປັນຂີ້ໄຄ" ເຊິ່ງບໍ່ຜິດທັງໝົດ ແຕ່ກໍ່ບໍ່ແມ່ນຄຳຕອບທັງໝົດຄືກັນ. ຖ້າຄວາມແຫ້ງເປັນສາເຫດດຽວ ກໍ່ຈະອະທິບາຍບໍ່ໄດ້ວ່າເປັນຫຍັງຄົນທີ່ໜັງຫົວມັນ ຫຼືມີນ້ຳມັນຫຼາຍ ກັບພົບຮັງແຄໜັກກວ່າ.

ຄວາມຈິງແລ້ວ ຮັງແຄເກີດຈາກເຊື້ອລາທີ່ອາໄສຢູ່ໃນໜັງຫົວ, ນ້ຳມັນເທິງໜັງຫົວ ແລະ ປະຕິກິລິຍາຂອງຜິວໜັງແຕ່ລະຄົນ ປະສົມປະສານກັນ. ມາເບິ່ງເທື່ອລະຂັ້ນວ່າສາມສ່ວນນີ້ພົວພັນກັນແນວໃດ ແລະ ຈະດູແລໄດ້ດ້ວຍວິທີໃດແດ່.

ຂີ້ໄຄລອກ ແລະ ຮັງແຄແມ່ນອັນດຽວກັນບໍ?

ຂີ້ໄຄ ຄືເຊວທີ່ຢູ່ໜ້າຜິວຫຼຸດອອກຕາມທຳມະຊາດ ເປັນຂະບວນການປົກກະຕິ. ຜິວໜັງຈະສ້າງເຊວໃໝ່ ແລະ ດັນເຊວເກົ່າອອກ ໃນຮອບປະມານ 4 ອາທິດ ຊຶ່ງຂະບວນການນີ້ບໍ່ແມ່ນພະຍາດ.

ແຕ່ຮັງແຄ ໝາຍເຖິງອາການທີ່ຄວາມໄວການລອກນີ້ໄວຂຶ້ນຜິດປົກກະຕິ ແລະ ກ້ອນຂີ້ໄຄໃຫຍ່ຂຶ້ນຈົນເຫັນໄດ້ຊັດ. ເນື່ອງຈາກເຊວຍັງບໍ່ທັນສຸກເຕັມທີ່ກໍ່ຖືກດັນອອກໄວເກີນໄປ ຈຶ່ງບໍ່ຫຼຸດອອກເປັນເມັດນ້ອຍໆ ແຕ່ຕິດກັນເປັນກ້ອນສີຂາວ. ນັ້ນຄືເຫດຜົນທີ່ເຮົາເຫັນຄືກັບຝຸ່ນສີຂາວຕົກໃສ່ບ່າ.

ຂີ້ໄຄປົກກະຕິນັ້ນນ້ອຍຫຼາຍຈົນແທບບໍ່ສັງເກດເຫັນຕອນຫຼຸດອອກ. ແຕ່ຮັງແຄ ເຊວຈະຕິດພັນກັນຢູ່ ບໍ່ແຍກອອກໄປເປັນເມັດດ່ຽວ ຈຶ່ງມີຂະໜາດໃຫຍ່ພໍທີ່ຕາເບິ່ງເຫັນໄດ້. ສະຫຼຸບແລ້ວ ເຖິງຈະເປັນການລອກຂີ້ໄຄແບບດຽວກັນ ແຕ່ຄວາມໄວ ແລະ ລະດັບການຕິດກັນຂອງເຊວແມ່ນແຕກຕ່າງກັນ.

ເຊື້ອລາ Malassezia ຢູ່ເທິງໜັງຫົວຢູ່ແລ້ວບໍ?

ໃນໜັງຫົວຂອງເຮົາ ມີເຊື້ອລາຊະນິດໜຶ່ງຊື່ວ່າ Malassezia ອາໄສຢູ່ຕາມທຳມະຊາດ. ບັນຫາບໍ່ໄດ້ຢູ່ທີ່ການມີເຊື້ອນີ້, ແຕ່ຢູ່ທີ່ໃນບາງສະພາບການ ເຊື້ອນີ້ເຄື່ອນໄຫວຫຼາຍເກີນໄປ.

Malassezia ຜະລິດເອນໄຊມ໌ຍ່ອຍໄຂມັນ (lipase) ອອກມາຍ່ອຍນ້ຳມັນເທິງໜັງຫົວ. ຜົນຜະລິດຈາກຂະບວນການນີ້ຈະລະຄາຍໜັງຫົວ, ແລະ ໃນໜັງຫົວທີ່ເປັນຮັງແຄ ມີການສັງເກດພົບວ່າຈຳນວນເຊື້ອຊະນິດນີ້ ໂດຍສະເພາະ Malassezia restricta ຫຼາຍກວ່າໜັງຫົວປົກກະຕິ.

ສານລະຄາຍເຄືອງທີ່ເຊື້ອລາປ່ອຍຫຼັງສະລາຍນ້ຳມັນ

ນ້ຳມັນເອງບໍ່ໄດ້ເປັນອັນຕະລາຍ. ບັນຫາຢູ່ທີ່ກົດໄຂມັນອິດສະຫຼະ ເຊັ່ນ oleic acid ທີ່ Malassezia ຜະລິດອອກມາ ຫຼັງຈາກຍ່ອຍໄຂມັນທຣິກລີເຊີໄຣ (triglycerides) ໃນນ້ຳມັນ.

ມີການສຶກສາທົດລອງທາ oleic acid ໃສ່ໜັງຫົວຄົນທີ່ເຄີຍເປັນຮັງແຄ ແລ້ວພົບວ່າເກີດປະຕິກິລິຍາລອກຂີ້ໄຄຂຶ້ນຈິງ. ເວົ້າງ່າຍໆ ຄື ເສດເຫຼືອຈາກເຊື້ອລາກິນນ້ຳມັນ ຈະໄປລະຄາຍໜັງຫົວ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຄວາມໄວການລອກຂີ້ໄຄສູງຂຶ້ນ. ເຂົ້າໃຈງ່າຍໆວ່າ ຕົວການແທ້ໆບໍ່ແມ່ນນ້ຳມັນເອງ ແຕ່ແມ່ນສານກົດທີ່ເກີດຈາກນ້ຳມັນຖືກຍ່ອຍ.

ເປັນຫຍັງເຊື້ອລາຄືກັນແຕ່ແຕ່ລະຄົນຈຶ່ງຕ່າງກັນ?

ເຖິງຈະມີເຊື້ອລາຊະນິດດຽວກັນ ນ້ຳມັນປະລິມານດຽວກັນ ແຕ່ລະຄົນກໍ່ຍັງເປັນຮັງແຄໃນລະດັບບໍ່ຄືກັນ. ນີ້ເປັນຍ້ອນຄວາມທົນທານຂອງເກາະປ້ອງກັນຜິວໜັງ (skin barrier) ຂອງແຕ່ລະຄົນ ຕໍ່ສານກະຕຸ້ນນັ້ນບໍ່ຄືກັນ.

ຄົນທີ່ເກາະປ້ອງກັນຜິວແຂງແຮງ ເຖິງສານກະຕຸ້ນຢ່າງ oleic acid ຈະຊຶມເຂົ້າ ກໍ່ບໍ່ເກີດການອັກເສບຫຼາຍ. ໃນຂະນະທີ່ຄົນທີ່ເກາະປ້ອງກັນອ່ອນແອ ຫຼືຜິວແພ້ງ່າຍ ຈະມີການລອກຂີ້ໄຄ ແລະ ຄັນຫຼາຍກວ່າ ເຖິງໄດ້ຮັບສານກະຕຸ້ນລະດັບດຽວກັນ. ດັ່ງນັ້ນ ການດູແລຮັງແຄ ຈຶ່ງຕ້ອງເບິ່ງທັງການຫຼຸດເຊື້ອລາ ແລະ ການປົກປ້ອງເກາະຜິວໄປພ້ອມກັນ.

ນອກຈາກນີ້ ຍັງກ່ຽວຂ້ອງກັບປະລິມານນ້ຳມັນທີ່ໜັງຫົວແຕ່ລະຄົນຜະລິດອອກມາ. ຄົນທີ່ມີນ້ຳມັນຫຼາຍຢູ່ແລ້ວ ໝາຍຄວາມວ່າມີ "ອາຫານ" ໃຫ້ Malassezia ຫຼາຍ ເຊື້ອຈຶ່ງເພີ່ມຂຶ້ນງ່າຍ ແລະ ຜະລິດສານກະຕຸ້ນອອກມາຫຼາຍຂຶ້ນ. ກົງກັນຂ້າມ ໜັງຫົວທີ່ນ້ຳມັນນ້ອຍ ວັດຖຸດິບໃຫ້ເຊື້ອເພີ່ມມີໜ້ອຍ ຮັງແຄຈຶ່ງມັກເກີດໜ້ອຍກວ່າ.

ລະດູການ ແລະ ນິໄສມີຜົນຕໍ່ຮັງແຄແນວໃດ?

ຫຼາຍຄົນຮູ້ສຶກວ່າຮັງແຄແຮງຂຶ້ນໃນລະດູໜາວ ຫຼືລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ. ເມື່ອອາກາດເຢັນລົງ ໜັງຫົວກໍ່ມີແນວໂນ້ມແຫ້ງງ່າຍ ຄວາມແຫ້ງນີ້ເອງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກາະປ້ອງກັນອ່ອນລົງ ແລະ ໄວຕໍ່ສານກະຕຸ້ນຫຼາຍຂຶ້ນ.

ນອກຈາກນັ້ນ ຄວາມຄຽດ, ການນອນບໍ່ພຽງພໍ, ນິໄສຈັບ ຫຼືຖູໜັງຫົວແຮງໆເລື້ອຍໆ ກໍ່ອາດມີຜົນເຊັ່ນກັນ. ຄວາມຄຽດອາດສົ່ງຜົນຕໍ່ຮໍໂມນທີ່ຄວບຄຸມການຫຼັ່ງນ້ຳມັນ ແລະ ການລະຄາຍໜັງຫົວເລື້ອຍໆ ຈະເຮັດໃຫ້ເກາະທີ່ອ່ອນແອຢູ່ແລ້ວແຍ່ລົງອີກ. ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ປັດໃຈດ້ານການດຳລົງຊີວິດເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນສາເຫດໂດຍກົງເທົ່າກັບເຊື້ອລາ ຫຼືນ້ຳມັນ ແຕ່ເປັນຕົວທີ່ເຮັດໃຫ້ອາການເດີມແຮງຂຶ້ນ.

ຄວາມຖີ່ໃນການສະຫຼວຍຜົມກໍ່ມີຜົນເຊັ່ນກັນ. ຖ້າສະຫຼວຍຖີ່ເກີນໄປ ໜັງຫົວຈະແຫ້ງ ເກາະປ້ອງກັນອ່ອນລົງ ແຕ່ຖ້າຫ່າງເກີນໄປ ນ້ຳມັນ ແລະ ຂີ້ໄຄຈະຄ້າງຢູ່ໜັງຫົວດົນ ເປັນເວລາໃຫ້ Malassezia ເພີ່ມຂຶ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ແທນທີ່ຈະສະຫຼວຍໜ້ອຍເກີນໄປ ຫຼືຖີ່ເກີນໄປ ຄວນຫາຄວາມຖີ່ທີ່ເໝາະສົມກັບສະພາບໜັງຫົວຂອງຕົນ.

ສ່ວນປະກອບແຊມພູຮັງແຄຕ່າງກັນແນວໃດ?

ແຊມພູແກ້ຮັງແຄທີ່ວາງຂາຍທົ່ວໄປ ມັກໃຊ້ສານກຸ່ມນີ້ຊ້ຳໆ ແລະ ແຕ່ລະຕົວກໍ່ອອກລິດຄົນລະຈຸດ:

• zinc pyrithione: ດັນຊິນເຂົ້າໄປໃນເຊວ Malassezia ເພື່ອລົບກວນຂະບວນການສ້າງພະລັງງານຂອງເຊື້ອ. ເປັນວິທີທີ່ຢຸດເຊື້ອບໍ່ໃຫ້ສ້າງພະລັງງານເອງ ຈຶ່ງເວົ້າກັນວ່າໃຊ້ດົນແລ້ວບໍ່ຄ່ອຍດື້ຢາ.
• ketoconazole: ຢັບຢັ້ງການສັງເຄາະ ergosterol ຊຶ່ງເປັນສານທີ່ຈຳເປັນໃນການສ້າງເຍື່ອຫຸ້ມເຊວຂອງເຊື້ອລາ. ເມື່ອເຍື່ອຫຸ້ມສ້າງບໍ່ສົມບູນ ເຊື້ອກໍ່ຈະຂະຫຍາຍ ຫຼືຢູ່ລອດໄດ້ຍາກຂຶ້ນ.
• selenium sulfide: ຢັບຢັ້ງການເຕີບໂຕຂອງເຊື້ອລາ ພ້ອມທັງຊ່ວຍຫຼຸດຄວາມໄວການລອກຂີ້ໄຄໄປພ້ອມກັນ.
• salicylic acid: ບໍ່ໄດ້ຂ້າເຊື້ອລາໂດຍກົງ ແຕ່ຈະລະລາຍກ້ອນຂີ້ໄຄທີ່ຕິດກັນຢູ່ ໃຫ້ຫຼຸດອອກໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ ຄືການຊ່ວຍຄາຍກ້ອນຂີ້ໄຄໃຫ້ນ້ອຍລົງ.

ເນື່ອງຈາກແຕ່ລະສານມີເປົ້າໝາຍທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ຖ້າໃຊ້ຕົວໜຶ່ງແລ້ວບໍ່ຄ່ອຍໄດ້ຜົນ ການປ່ຽນໄປໃຊ້ກຸ່ມອື່ນກໍ່ເປັນທາງເລືອກໜຶ່ງ. ໂດຍທົ່ວໄປ ຖ້າໃຊ້ຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ ຈະເລີ່ມເຫັນຄວາມປ່ຽນແປງໃນຊ່ວງ 4 ຫາ 8 ອາທິດ.

ບາງຄັ້ງ ຖ້າໃຊ້ສານຕົວດຽວຕໍ່ເນື່ອງດົນເກີນໄປ ເຊື້ອອາດຄ່ອຍໆປັບຕົວຈົນລິດອ່ອນລົງ ຈຶ່ງມີການແນະນຳໃຫ້ສະຫຼັບໃຊ້ສານກຸ່ມອື່ນທຸກໆສອງສາມເດືອນ. ຕົວຢ່າງ ໃຊ້ກຸ່ມສັງກະສີກ່ອນ ແລ້ວປ່ຽນເປັນກຸ່ມຕ້ານເຊື້ອລາ ເນື່ອງຈາກເປົ້າໝາຍໂຈມຕີແຕກຕ່າງກັນ ການສະຫຼັບໃຊ້ຈຶ່ງເໝືອນເຊື້ອຖືກໂຈມຕີດ້ວຍວິທີທີ່ບໍ່ຄືກັນທຸກຄັ້ງ.

ວິທີໃຊ້ແຊມພູຮັງແຄ ແລະ ການດູແລປ້ອງກັນການເປັນຊ້ຳ

ຫຼຸດເຊື້ອລາ ພ້ອມກັບປົກປ້ອງເກາະຜິວ ສອງຢ່າງນີ້ຄືຫົວໃຈຂອງການດູແລ.

• ແນະນຳໃຫ້ຫົດແຊມພູແກ້ຮັງແຄໄວ້ໃນໜັງຫົວ 3 ຫາ 5 ນາທີ ກ່ອນລ້າງອອກ ບໍ່ຄວນລ້າງອອກທັນທີ ເພາະສານຕ້ອງການເວລາສຳຜັດ ແລະ ອອກລິດ.
• ຄວນຫຼີກລ້ຽງການໃຊ້ເລັບຂູດ ຫຼືຖູແຮງໆ ເພາະຖ້າມີການລະຄາຍທາງກາຍະພາບເພີ່ມເຂົ້າໄປອີກ ໃນຂະນະທີ່ເກາະຜິວອ່ອນແອຢູ່ແລ້ວ ການລອກຂີ້ໄຄອາດແຮງຂຶ້ນ.
• ຄວນຫຼີກລ້ຽງການສະຫຼວຍຜົມດ້ວຍນ້ຳຮ້ອນຈັດ ເພາະນ້ຳຮ້ອນຈະຊະລ້າງນ້ຳມັນອອກຫຼາຍເກີນໄປ ເຮັດໃຫ້ໜັງຫົວແຫ້ງຂຶ້ນ.
• ຄວນຫຼຸດຄວາມຄຽດ ແລະ ນອນໃຫ້ພຽງພໍ ເພາະສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ອາດສົ່ງຜົນຕໍ່ການຫຼັ່ງນ້ຳມັນ ແລະ ປະຕິກິລິຍາອັກເສບຂອງຮ່າງກາຍໂດຍລວມ.

ຖ້າອາການເປັນຢູ່ດົນ ຫຼືໜັງຫົວແດງ ມີນ້ຳເຫຼືອງໄຫຼ ອາດເປັນພະຍາດຜິວໜັງອື່ນ ເຊັ່ນ ໂຣກຜື່ນຜິວໜັງອັກເສບຈາກຕ່ອມໄຂມັນ (seborrheic dermatitis) ຄວນໄປພົບແພດຜິວໜັງເພື່ອກວດ. ຮັງແຄທຳມະດາຈະເນັ້ນທີ່ຂີ້ໄຄ ແລະ ອາການຄັນເປັນຫຼັກ ໃນຂະນະທີ່ seborrheic dermatitis ຈະມີຄວາມແດງ ແລະ ການອັກເສບທີ່ຊັດເຈນກວ່າ ນີ້ຄືຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງສອງພະຍາດນີ້.

ການດູແລໜັງຫົວບໍ່ແມ່ນເລື່ອງທີ່ເຮັດເທື່ອດຽວແລ້ວຈົບ ແຕ່ຕ້ອງເຮັດຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ. ເນື່ອງຈາກເຊື້ອລາເປັນເຊື້ອປະຈຳຕົວທີ່ຈະເພີ່ມຂຶ້ນອີກໄດ້ຖ້າສະພາບແວດລ້ອມເໝາະສົມ ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອອາການດີຂຶ້ນແລ້ວ ແທນທີ່ຈະຢຸດການດູແລໄປເລີຍ ຄວນຫຼຸດຄວາມຖີ່ລົງແລ້ວຮັກສາຕໍ່ໄປ ຈະຊ່ວຍປ້ອງກັນການກັບມາເປັນອີກໄດ້ດີກວ່າ.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).