ກິ່ນຮັກແຮ້: ສາເຫດ ຢາຢັບຢັ້ງເຫື່ອ ແລະ ການສີດໂບທ໊ອກກ໌

ຕົວເຫງື່ອເອງບໍ່ມີກິ່ນຫຍັງເລີຍ. ແຕ່ເປັນຫຍັງບາງບໍລິເວນ ໂດຍສະເພາະຮັກແຮ້ ຫຼື ຂາຫນີບ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເຮົາກັງວົນເລື່ອງກິ່ນຢູ່ຕະຫຼອດ. ຢາກເຂົ້າໃຈເລື່ອງນີ້ ຕ້ອງແຍກການອອກເຫງື່ອ ກັບ ການເກີດກິ່ນ ອອກຈາກກັນກ່ອນ ເພາະຄວາມຈິງແລ້ວທັງສອງຢ່າງນີ້ເປັນຄົນລະເລື່ອງກັນ. ໃນຮ່າງກາຍຄົນເຮົາມີຕ່ອມເຫງື່ອຢູ່ 2 ຊະນິດ ແລະ ກິ່ນທີ່ເກີດຂຶ້ນນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນມາຈາກເຫງື່ອໂດຍກົງ ແຕ່ເປັນຜົນຈາກເຊື້ອແບັກທີເຣຍທີ່ເຕີບໂຕຢູ່ເທິງເຫງື່ອນັ້ນຕ່າງຫາກ. ບົດຄວາມນີ້ຈະອະທິບາຍທັງສອງເລື່ອງນີ້ໃຫ້ເຫັນພາບ ວ່າເປັນຫຍັງບາງບໍລິເວນຈຶ່ງມີກິ່ນແຮງກວ່າ ແລະ ວິທີການຫຼຸດກິ່ນກັບຫຼຸດເຫງື່ອແຕ່ລະຢ່າງນັ້ນເຮັດວຽກແນວໃດ.

ເປັນຫຍັງກິ່ນຮັກແຮ້ຈຶ່ງແຮງເປັນພິເສດ?

ຕ່ອມເຫງື່ອກະຈາຍຢູ່ທົ່ວຮ່າງກາຍ ແຕ່ບໍລິເວນຮັກແຮ້ ແລະ ຂາຫນີບ ຈະມີຕ່ອມທີ່ເອີ້ນວ່າ ອາໂປຄຣິນ (apocrine gland, ຕ່ອມເຫງື່ອທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບກິ່ນ) ຫນາແໜ້ນເປັນພິເສດ. ຕ່ອມນີ້ຈະເລີ່ມເຮັດວຽກເມື່ອຮໍໂມນປ່ຽນແປງໃນຊ່ວງໄວລຸ້ນ. ນັ້ນຄືເຫດຜົນທີ່ວ່າ ຕອນເປັນເດັກນ້ອຍບໍ່ມີກິ່ນຫຍັງ ແຕ່ພໍໂຕເປັນໄວລຸ້ນ ກັບມາເປັນເລື່ອງທີ່ຫຼາຍຄົນເລີ່ມກັງວົນ.

ເຫງື່ອທີ່ອອກມາຈາກຕ່ອມອາໂປຄຣິນ ມີໄຂມັນ ແລະ ໂປຣຕີນປົນຢູ່ຫຼາຍກວ່ານໍ້າທໍາມະດາຫຼາຍ. ຖ້າໃຫ້ນຶກພາບງ່າຍໆ ມັນບໍ່ແມ່ນນໍ້າໃສ ແຕ່ຄ້າຍກັບຂອງແຫຼວຂຸ່ນໆ ທີ່ມີໄຂມັນກັບໂປຣຕີນປົນກັນ. ຕົວສານພວກນີ້ບໍ່ມີກິ່ນຫຍັງໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແຕ່ເປັນອາຫານຊັ້ນດີໃຫ້ເຊື້ອແບັກທີເຣຍທີ່ຢູ່ເທິງຜິວຫນັງ. ດັ່ງນັ້ນ ບໍລິເວນໃດທີ່ຕ່ອມອາໂປຄຣິນຫນາແໜ້ນ ເຊື້ອແບັກທີເຣຍກໍ່ຈະຂະຫຍາຍພັນໄດ້ໄວ ແລະ ກິ່ນກໍ່ຈະແຮງຂຶ້ນຕາມໄປນໍາ.

ຕ່ອມເຫື່ອມີຈັກຊະນິດ?

ຕ່ອມເຫງື່ອແບ່ງອອກເປັນສອງຊະນິດໃຫຍ່ໆ. ຊະນິດທຳອິດຄື ເອັກຄຣິນ (eccrine gland, ຕ່ອມທີ່ຄວບຄຸມອຸນຫະພູມຮ່າງກາຍ) ແລະ ອີກຊະນິດຄື ອາໂປຄຣິນທີ່ກ່າວມາຂ້າງເທິງ. ຕ່ອມເອັກຄຣິນກະຈາຍຢູ່ທົ່ວຮ່າງກາຍ ລວມທັງຝ່າມື ແລະ ຝ່າຕີນ ໂດຍປ່ອຍເຫງື່ອທີ່ໃສໆ ມີແຕ່ນໍ້າກັບເກືອເປັນສ່ວນໃຫຍ່. ເຫງື່ອທີ່ອອກເວລາຮ້ອນ ຫຼື ອອກກຳລັງກາຍ ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນມາຈາກຕ່ອມນີ້.

ເຫງື່ອຈາກຕ່ອມເອັກຄຣິນ ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວແທບບໍ່ມີກິ່ນ ເພາະຫນ້າທີ່ຫຼັກຂອງມັນຄືການລະບາຍຄວາມຮ້ອນ ສ່ວນປະກອບຈຶ່ງງ່າຍໆ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ຕ່ອມອາໂປຄຣິນຈະຢູ່ສະເພາະບໍລິເວນທີ່ກຳນົດໄວ້ ເຊັ່ນ ຮັກແຮ້, ຂາຫນີບ, ຮອບຫູ ແລະ ຈະຫຼັ່ງອອກມາຫຼາຍເປັນພິເສດເວລາອາລົມສັ່ນຄອນ ຫຼື ຄວາມກັງວົນເພີ່ມຂຶ້ນ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ວ່າ ຕອນໃກ້ສອບ ຫຼື ກ່ອນອອກໄປນຳສະເໜີ ຮັກແຮ້ຈຶ່ງມີເຫງື່ອອອກຫຼາຍກວ່າປົກກະຕິ.

ເຫື່ອກາຍເປັນກິ່ນໄດ້ແນວໃດ?

ດັ່ງທີ່ໄດ້ອະທິບາຍໄປແລ້ວວ່າ ເຫງື່ອຈາກຕ່ອມອາໂປຄຣິນເອງບໍ່ມີກິ່ນ. ແຕ່ພໍເຫງື່ອນີ້ຖືກປ່ອຍອອກມາຢູ່ຜິວຫນັງ ເຊື້ອແບັກທີເຣຍທີ່ອາໄສຢູ່ເທິງຜິວ ໂດຍສະເພາະກຸ່ມ ໂຄຣີເນແບັກທີເຣຍມ (Corynebacterium) ແລະ ສະຕາຟີໂລຄອກຄັດ (Staphylococcus) ຈະເລີ່ມຢ່ອຍສະລາຍສານພວກນັ້ນ.

ຂະບວນການນີ້ຄ້າຍກັບອາຫານທີ່ຖືກປະໄວ້ຈົນເປື່ອຍ. ຖ້ານົມຖືກປະໄວ້ນອກຕູ້ເຢັນດົນເກີນໄປ ເຊື້ອຈຸລິນຊີຈະຢ່ອຍນໍ້າຕານກັບໂປຣຕີນຈົນເກີດກິ່ນສົ້ມ ເຊື້ອແບັກທີເຣຍເທິງຜິວຫນັງກໍ່ເຮັດວຽກແບບດຽວກັນ ໂດຍຢ່ອຍໄຂມັນ ແລະ ໂປຣຕີນໃນເຫງື່ອອອກເປັນຊິ້ນນ້ອຍໆ ຈົນເກີດເປັນສານທີ່ມີກິ່ນສະເພາະ. ສານທີ່ເປັນຕົ້ນເຫດຫຼັກກໍ່ຄື ກົດໄຂມັນສາຍສັ້ນ ແລະ ສານປະກອບທີ່ມີກຳມະຖັນ (sulfur) ຢູ່ ຊຶ່ງນີ້ຄືຕົ້ນຕໍຂອງກິ່ນຕົວທີ່ເຮົາຮັບຮູ້ໄດ້.

ດ້ວຍເຫດນີ້ ປະລິມານເຫງື່ອທີ່ອອກຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນປັດໃຈຫຼັກ ແຕ່ຄວາມແຮງຂອງກິ່ນຂຶ້ນຢູ່ກັບວ່າເຊື້ອແບັກທີເຣຍຂະຫຍາຍພັນໄດ້ຫຼາຍ ຫຼື ໜ້ອຍປານໃດຫຼາຍກວ່າ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ວ່າ ຄົນອອກເຫງື່ອປະລິມານເທົ່າກັນ ແຕ່ລະຄົນຈຶ່ງມີກິ່ນທີ່ຕ່າງກັນ.

ຢາຢັບຢັ້ງເຫື່ອ ແລະ ຢາດັບກິ່ນ ຕ່າງກັນແນວໃດ?

ຜະລິດຕະພັນທີ່ຊ່ວຍຫຼຸດເຫງື່ອ ແລະ ກິ່ນ ແບ່ງອອກເປັນສອງກຸ່ມໃຫຍ່. ກຸ່ມທຳອິດຄື ຢາຫຼຸດເຫງື່ອ (antiperspirant) ທີ່ຫຼຸດປະລິມານເຫງື່ອໂດຍກົງ ແລະ ອີກກຸ່ມຄື ຢາລະງັບກິ່ນ (deodorant) ທີ່ພຽງແຕ່ກົດກິ່ນ ຫຼື ຫຼຸດການຂະຫຍາຍພັນຂອງເຊື້ອແບັກທີເຣຍ. ສອງກຸ່ມນີ້ມີຫຼັກການເຮັດວຽກທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊິງ.

ສ່ວນປະກອບຫຼັກຂອງຢາຫຼຸດເຫງື່ອຄື ເກືອອາລູມິນຽມ ເຊັ່ນ ອາລູມິນຽມ ຄລໍໄຣດ (aluminum chloride) ຫຼື ອາລູມິນຽມ ຄໂລໂຣໄຮເດຣດ (aluminum chlorohydrate). ເມື່ອສານນີ້ສຳຜັດກັບຜິວຫນັງ ມັນຈະສ້າງເປັນເຈວອຸດຢູ່ປາກຮູຂຸມຂົນ ເຮັດໃຫ້ຊ່ອງທາງທີ່ເຫງື່ອຈະໄຫຼອອກມາແຄບລົງຊົ່ວຄາວ. ຄືກັນກັບການບີບປາຍສາຍຢາງ ໃຫ້ນໍ້າໄຫຼອອກມາເປັນສາຍນ້ອຍລົງນັ້ນເອງ.

ສ່ວນຢາລະງັບກິ່ນ ຈະປ່ອຍໃຫ້ປະລິມານເຫງື່ອຄົງເດີມ ແຕ່ໃຊ້ນໍ້າຫອມມາກົດກິ່ນ ຫຼື ໃຊ້ສານຕ້ານເຊື້ອ ເຊັ່ນ ເງິນ (silver) ຫຼື ໄຕຣຄໂລຊານ (triclosan) ເພື່ອຫຼຸດການຂະຫຍາຍພັນຂອງເຊື້ອແບັກທີເຣຍ. ດັ່ງນັ້ນ ຄົນທີ່ອອກເຫງື່ອຫຼາຍ ຄວນເລືອກຢາຫຼຸດເຫງື່ອ ສ່ວນຄົນທີ່ກັງວົນເລື່ອງກິ່ນຫຼາຍກວ່າປະລິມານເຫງື່ອ ອາດເໝາະກັບຢາລະງັບກິ່ນຫຼາຍກວ່າ.

ຫຼັກການ ແລະ ໄລຍະຄົງຢູ່ຂອງໂບທ໊ອກກ໌ໃນການຫຼຸດເຫື່ອ

ອີກວິທີໜຶ່ງໃນການຫຼຸດເຫງື່ອ ຄືການສັກ ໂບທູລິນຳ ທ໊ອກຊິນ (botulinum toxin) ຫຼືທີ່ຮູ້ຈັກກັນວ່າ ໂບທ໊ອກກ໌. ຫຼັກການເຮັດວຽກຄືກັນກັບການໃຊ້ຮັກສາຮອຍຫ່ຽວທີ່ໃບໜ້າ ນັ້ນຄື ການສະກັດກັ້ນບໍ່ໃຫ້ປາຍປະສາດປ່ອຍ ອາເຊທິວໂຄລີນ (acetylcholine) ຊຶ່ງເປັນສານສື່ປະສາດທີ່ກະຕຸ້ນຕ່ອມເຫງື່ອອອກມາ.

ຕ່ອມເຫງື່ອຈະຜະລິດເຫງື່ອອອກມາໄດ້ ກໍ່ຕໍ່ເມື່ອໄດ້ຮັບສັນຍານຈາກເສັ້ນປະສາດ. ເມື່ອໂບທ໊ອກກ໌ຕັດການສົ່ງສັນຍານນີ້ ຕ່ອມເຫງື່ອກໍ່ຈະບໍ່ໄດ້ຮັບຄຳສັ່ງຈາກເສັ້ນປະສາດ ແລ້ວຢຸດເຮັດວຽກໄປໂດຍປະລິຍາຍ. ຖ້າໃຫ້ນຶກພາບ ຄືການປິດສະວິດໄຟ ຫຼອດໄຟເອງຍັງດີຢູ່ ແຕ່ພໍຕັດສາຍໄຟທີ່ໄປສະວິດ ໄຟກໍ່ບໍ່ຕິດ.

ວິທີນີ້ຖືກນຳໃຊ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນການຮັກສາອາການເຫງື່ອອອກຫຼາຍຜິດປົກກະຕິ (hyperhidrosis) ບໍລິເວນຮັກແຮ້ ໂດຍທົ່ວໄປຈະໄດ້ຜົນຢູ່ໄດ້ປະມານ 4 ຫາ 6 ເດືອນ ແລະ ບາງຄົນອາດຢູ່ໄດ້ດົນເຖິງໃກ້ 12 ເດືອນ. ເນື່ອງຈາກປາຍປະສາດຈະຄ່ອຍໆເຕີບໂຕຂຶ້ນໃໝ່ ແລະ ສ້າງການເຊື່ອມຕໍ່ໃໝ່ ຜົນຂອງໂບທ໊ອກກ໌ຈຶ່ງບໍ່ຄົງທົນຢູ່ໄດ້ຕະຫຼອດໄປ.

ມີການຮັກສາທີ່ກຳຈັດຕ່ອມເຫື່ອເອງບໍ?

ຢາຫຼຸດເຫງື່ອ ຫຼື ໂບທ໊ອກກ໌ ເປັນວິທີທີ່ກົດການເຮັດວຽກຂອງຕ່ອມເຫງື່ອຊົ່ວຄາວ. ແຕ່ກໍ່ຍັງມີການຮັກສາທີ່ຫຼຸດຈຳນວນຕ່ອມເຫງື່ອລົງໂດຍກົງເຊັ່ນກັນ ຕົວຢ່າງທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີຄື ການສົ່ງພະລັງງານໄມໂຄຣເວຟ (microwave) ລົງໄປເລິກໃນຊັ້ນຜິວຫນັງ.

ຕ່ອມເຫງື່ອຈະຢູ່ບໍລິເວນຮອຍຕໍ່ລະຫວ່າງຊັ້ນຜິວຫນັງ ແລະ ຊັ້ນໄຂມັນ. ເມື່ອສົ່ງພະລັງງານຄວາມຮ້ອນລົງໄປຢູ່ຈຸດນີ້ຢ່າງແມ່ນຢຳ ເນື້ອເຍື່ອຂອງຕ່ອມເຫງື່ອຈະຖືກທຳລາຍ ແລ້ວເສຍໜ້າທີ່ໄປ. ຄືກັບການທຳລາຍຮັງເຜິ້ງທັງໝົດແທນທີ່ຈະໄລ່ເຜິ້ງເປັນໂຕໆ.

ຕ່ອມເຫງື່ອທີ່ຖືກທຳລາຍໄປແລ້ວ ໂດຍທົ່ວໄປຈະບໍ່ຟື້ນຄືນມາໃໝ່ ດັ່ງນັ້ນ ຫຼາຍກໍລະນີພຽງແຕ່ເຮັດການຮັກສາໜຶ່ງຫາສອງເທື່ອ ຜົນກໍ່ຢູ່ໄດ້ດົນແລ້ວ. ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ຍ້ອນວ່າຄວາມຮ້ອນຖືກສົ່ງໄປໃນບໍລິເວນທີ່ກວ້າງ ຫຼັງການຮັກສາອາດຈະມີອາການບວມ ຫຼື ຮູ້ສຶກຕຶງໆ ຢູ່ຫຼາຍມື້ ດັ່ງນັ້ນ ຄວນວາງແຜນເວລາພັກຟື້ນໃຫ້ພຽງພໍ.

ນິໄສປະຈຳວັນທີ່ຫຼຸດກິ່ນໂດຍບໍ່ຕ້ອງຮັກສາ

ນອກຈາກການໄປຮັກສາ ຫຼື ໃຊ້ຜະລິດຕະພັນແລ້ວ ຍັງມີວິທີງ່າຍໆທີ່ເຮັດໄດ້ເອງໃນຊີວິດປະຈຳວັນ. ຖ້າເຂົ້າໃຈຫຼັກການຂ້າງເທິງແລ້ວ ກໍ່ຈະເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍວ່າເປັນຫຍັງນິໄສເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງຊ່ວຍໄດ້.

• ຕັດຂົນຮັກແຮ້ໃຫ້ສັ້ນ: ຂົນທີ່ຍາວຈະເພີ່ມພື້ນທີ່ຜິວ ເຮັດໃຫ້ເຊື້ອແບັກທີເຣຍມີບ່ອນເກາະຫຼາຍຂຶ້ນ. ຕັດຂົນໃຫ້ສັ້ນ ຈະຫຼຸດພື້ນທີ່ໃຫ້ເຊື້ອຂະຫຍາຍພັນລົງ.
• ໃສ່ເສື້ອຜ້າຈາກເສັ້ນໃຍທຳມະຊາດ ທີ່ລະບາຍອາກາດໄດ້ດີ: ເສັ້ນໃຍສັງເຄາະຈະເກັບຄວາມຊຸ່ມໄວ້ ໃນຂະນະທີ່ຝ້າຍ ຫຼື ລີແນນ ຊ່ວຍໃຫ້ເຫງື່ອແຫ້ງໄວກວ່າ. ຄວາມຊຸ່ມທີ່ຄ້າງຢູ່ດົນ ຈະເປັນສະພາບແວດລ້ອມທີ່ດີໃຫ້ເຊື້ອແບັກທີເຣຍຂະຫຍາຍພັນ.
• ອາບນໍ້າລ້າງອອກໃຫ້ໄວທີ່ສຸດຫຼັງອອກເຫງື່ອ: ເຊື້ອແບັກທີເຣຍຕ້ອງໃຊ້ເວລາໃນການຢ່ອຍສະລາຍສ່ວນປະກອບຂອງເຫງື່ອ. ຍິ່ງເຫງື່ອຄ້າງຢູ່ຜິວຫນັງດົນ ການຢ່ອຍສະລາຍກໍ່ຈະຄືບໜ້າໄປຫຼາຍ ແລະ ສານມີກິ່ນກໍ່ຈະສະສົມຫຼາຍຂຶ້ນຕາມ.
• ຫຼຸດອາຫານລົດຈັດ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມແອນກໍຮໍ: ອາຫານເຜັດ, ອາຫານມັນ ຫຼື ເຫຼົ້າ ມີແນວໂນ້ມເຮັດໃຫ້ສ່ວນປະກອບໃນເຫງື່ອເຂັ້ມຂຶ້ນເລັກນ້ອຍ. ຍິ່ງສ່ວນປະກອບໃນເຫງື່ອເຂັ້ມ ວັດຖຸດິບໃຫ້ເຊື້ອແບັກທີເຣຍໄດ້ຢ່ອຍສະລາຍກໍ່ຍິ່ງເພີ່ມຂຶ້ນຕາມ.

ນິໄສເຫຼົ່ານີ້ອາດຈະບໍ່ໄດ້ຜົນທັນທີ ແຕ່ເປັນການປິດກັ້ນຂະບວນການເກີດກິ່ນທີລະຈຸດ ຖ້າເຮັດເປັນປະຈຳ ກໍ່ຈະຊ່ວຍໄດ້ໃນໄລຍະຍາວ.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).