ເປັນຫຍັງສິວຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ຫຼັກການທີ່ນ້ຳມັນ ເຊລຜິວແກ່ ແລະ ເຊື້ອແບັກທີເຣຍພາກັນສ້າງບັນຫາໃນຮູຂຸມຂົນ

ເມື່ອສ່ອງແວ່ນແລ້ວເຫັນສິວຂຶ້ນຢູ່ຄາງ ຫຼືໜ້າຜາກແບບກະທັນຫັນ ຫຼາຍຄົນຮູ້ສຶກໜັກໃຈກ່ອນເລີຍ ເພາະມື້ວານຍັງບໍ່ມີຫຍັງເລີຍ ແຕ່ຢູ່ໆກໍມາເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ຮູ້ສາເຫດ. ຄວາມຈິງແລ້ວສິວບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນພາຍໃນມື້ດຽວ. ພາຍໃນຮູຂຸມຂົນມີການປ່ຽນແປງຫຼາຍຂັ້ນຕອນສະສົມກັນເປັນເວລາ 2 ຫາ 8 ອາທິດ ແລ້ວຜົນຮັບກໍປາກົດອອກມາເທິງຜິວໜັງໃນທີ່ສຸດ.

ຫົວໃຈຂອງການປ່ຽນແປງນີ້ມີສີ່ຢ່າງ: ນ້ຳມັນຜະລິດອອກມາຫຼາຍເກີນໄປ, ເຊລຜິວແກ່ບໍ່ຫຼຸດອອກທັນເວລາຈຶ່ງສະສົມ, ເຊື້ອແບັກທີເຣຍທີ່ເອີ້ນວ່າເຊື້ອສິວເພີ່ມຈຳນວນຢູ່ພາຍໃນ ແລະ ສຸດທ້າຍນຳໄປສູ່ການອັກເສບ. ບົດຄວາມນີ້ຈະອະທິບາຍທີລະຂໍ້ວ່າສີ່ຢ່າງນີ້ພົວພັນກັນແນວໃດ ແລະ ແຕ່ລະຢ່າງເຮັດໜ້າທີ່ຫຍັງພາຍໃນຮູຂຸມຂົນ.

ເປັນຫຍັງນ້ຳມັນຈຶ່ງອອກຫຼາຍເກີນໄປ?

ໂດຍທຳມະຊາດແລ້ວ ນ້ຳມັນເປັນສານທີ່ຊ່ວຍປົກປ້ອງຜິວໜັງ. ມັນສ້າງເປັນຊັ້ນບາງໆເທິງຜິວເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມຊຸ່ມຊື່ນລະເຫີຍອອກ ພ້ອມທັງປົກປ້ອງຜິວຈາກສິ່ງກະຕຸ້ນພາຍນອກ. ແຕ່ບັນຫາຄືຕ່ອມນ້ຳມັນທີ່ຜະລິດສານນີ້ ມີຄວາມອ່ອນໄຫວຫຼາຍຕໍ່ສັນຍານບາງຢ່າງ.

ສັນຍານທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຄືຮໍໂມນແອນໂດຣເຈນ (androgen) ຊຶ່ງເປັນຮໍໂມນເພດຊາຍ. ຮໍໂມນນີ້ຖືກຜະລິດຢູ່ໃນຮ່າງກາຍທັງເພດຍິງ ແລະ ເພດຊາຍ, ເມື່ອມັນໄປຈັບກັບຕົວຮັບໃນຕ່ອມນ້ຳມັນ ຕ່ອມກໍຈະຂະຫຍາຍໃຫຍ່ຂຶ້ນ ແລະ ຜະລິດນ້ຳມັນອອກມາຫຼາຍຂຶ້ນ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ສິວມັກຂຶ້ນຫຼາຍໃນຊ່ວງໄວລຸ້ນ ແລະ ເຫດຜົນທີ່ສິວຢູ່ຄາງເພີ່ມຂຶ້ນ ຫຼືຫຼຸດລົງຕາມຮອບປະຈຳເດືອນ. ເມື່ອຄວາມສົມດຸນຂອງຮໍໂມນໃນຮ່າງກາຍປ່ຽນແປງ ຕ່ອມນ້ຳມັນກໍຕອບສະໜອງທັນທີ.

ບໍ່ພຽງແຕ່ປະລິມານນ້ຳມັນຫຼາຍຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ລັກສະນະຂອງນ້ຳມັນເອງກໍປ່ຽນໄປນຳ. ອົງປະກອບຂອງກົດໄຂມັນໃນນ້ຳມັນປ່ຽນແປງ ເຮັດໃຫ້ນ້ຳມັນມີຄວາມເໜັດໜຽວກວ່າປົກກະຕິ ແລະ ອອກຊິໄດຊ໌ (oxidize) ໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ. ນ້ຳມັນທີ່ເໜັດໜຽວນີ້ເອງກາຍເປັນວັດຖຸດິບຢ່າງທຳອິດທີ່ອຸດຕັນປາກຮູຂຸມຂົນ.

ຂະບວນການທີ່ເຊລຜິວແກ່ອຸດຕັນຮູຂຸມຂົນ

ຜິວໜັງມີການລອກເຊລຜິວແກ່ອອກ ແລ້ວທົດແທນດ້ວຍເຊລໃໝ່ຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ. ຖ້າເປັນສະພາບປົກກະຕິ ເຊລຜິວແກ່ນີ້ຈະແຕກອອກເປັນຊິ້ນນ້ອຍໆ ແລ້ວຫຼຸດອອກຈາກຮູຂຸມຂົນເອງຕາມທຳມະຊາດ.

ແຕ່ໃນຜິວທີ່ເປັນສິວງ່າຍ ຂະບວນການນີ້ມີບັນຫາ. ເຊລຜິວແກ່ທີ່ຢູ່ຝາໃນຂອງຮູຂຸມຂົນຕິດກັນແໜ້ນເກີນໄປ ຈຶ່ງບໍ່ແຕກເປັນຊິ້ນນ້ອຍ ແຕ່ສະສົມເປັນກ້ອນແທນ. ປະກົດການນີ້ເອີ້ນວ່າຄວາມຜິດປົກກະຕິຂອງການສ້າງເຄຣາຕິນໃນຮູຂຸມຂົນ (follicular hyperkeratinization), ເວົ້າງ່າຍໆກໍຄືເຊລຜິວແກ່ສະສົມຢູ່ໃນຮູຂຸມຂົນຄືກັບເສັ້ນຜົມທີ່ພັນກັນອຸດຕັນທໍ່ລະບາຍນ້ຳ.

ເມື່ອບວກກັບນ້ຳມັນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນກ່ອນໜ້ານີ້ ສະຖານະການກໍຮ້າຍແຮງຂຶ້ນອີກ. ນ້ຳມັນທີ່ໜຽວເຮັດໃຫ້ຊິ້ນສ່ວນເຊລຜິວແກ່ຈັບກ້ອນກັນແໜ້ນຂຶ້ນ ຈົນອຸດປາກຮູຂຸມຂົນຢ່າງໜາແໜ້ນ. ຮູຂຸມຂົນທີ່ອຸດຕັນແບບນີ້ເອີ້ນວ່າ ຄອມິໂດນ (comedone), ຖ້າເບິ່ງເປັນສີຂາວຢູ່ຜິວໜັງກໍເອີ້ນວ່າໄຂຫົວຂາວ (whitehead), ຖ້າປາກເປີດອອກ ແລ້ວອອກຊິໄດ໌ຈົນເປັນສີດຳ ກໍເອີ້ນວ່າໄຂຫົວດຳ (blackhead).

ເປັນຫຍັງເຊື້ອສິວຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ອາການອັກເສບຮ້າຍແຮງຂຶ້ນ?

ເມື່ອຮູຂຸມຂົນອຸດຕັນ ພາຍໃນກໍກາຍເປັນພື້ນທີ່ປິດທີ່ອົກຊິເຈນເຂົ້າໄປໄດ້ໜ້ອຍຫຼາຍ. ເຊື້ອແບັກທີເຣຍທີ່ມັກສະພາບແວດລ້ອມແບບນີ້ເປັນພິເສດກໍຄືເຊື້ອສິວ ຫຼືຊື່ວິທະຍາສາດວ່າ Cutibacterium acnes.

ຕາມປົກກະຕິ ເຊື້ອສິວແມ່ນເຊື້ອປະຈຳຕົວທີ່ມີຢູ່ໃນຜິວໜັງທີ່ສຸຂະພາບດີຢູ່ແລ້ວ. ໃນສະພາບປົກກະຕິມັນບໍ່ກໍ່ບັນຫາຫຍັງ ແຕ່ເມື່ອຢູ່ໃນຮູຂຸມຂົນທີ່ອຸດຕັນ ຂາດອົກຊິເຈນ ແລະ ມີນ້ຳມັນເປັນອາຫານອຸດົມສົມບູນ ເລື່ອງກໍປ່ຽນໄປ. ເມື່ອໄດ້ອາຫານດີ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອມທີ່ເໝາະສົມ ເຊື້ອສິວກໍເລີ່ມເພີ່ມຈຳນວນຢ່າງໄວ.

ບັນຫາຄືສານທີ່ເຊື້ອສິວປ່ອຍອອກມາໃນຂະນະທີ່ມັນເພີ່ມຈຳນວນ. ໃນຂະນະທີ່ຢ່ອຍສະຫຼາຍນ້ຳມັນ ເຊື້ອນີ້ຈະປ່ອຍກົດໄຂມັນທີ່ລະຄາຍເຄືອງຜິວອອກມາ ພ້ອມທັງປ່ອຍສານສົ່ງສັນຍານທີ່ດຶງດູດເຊລພູມຄຸ້ມກັນຂອງຮ່າງກາຍໃຫ້ເຂົ້າມາ. ສຳລັບເຊລພູມຄຸ້ມກັນແລ້ວ ການທີ່ເຊື້ອແບັກທີເຣຍເພີ່ມຈຳນວນຜິດປົກກະຕິແມ່ນຄືກັບໄພຄຸກຄາມ ຈຶ່ງແມ່ນເລື່ອງທຳມະດາທີ່ຈະລົມກັນເຂົ້າໄປບໍລິເວນນັ້ນ. ປະຕິກິລິຍາພູມຄຸ້ມກັນນີ້ເອງທີ່ນຳໄປສູ່ສິວແດງບວມທີ່ເຫັນໄດ້ດ້ວຍຕາ ຫຼືກໍຄືການອັກເສບນັ້ນເອງ.

ເສັ້ນທາງຈາກໄຂຫົວຂາວໄປສູ່ສິວອັກເສບ

ໃນຂັ້ນຕອນຮູຂຸມຂົນອຸດຕັນ ຫຼືທີ່ເອີ້ນວ່າຄອມິໂດນ ຍັງບໍ່ທັນມີອາການແດງບວມ ຫຼືເຈັບ. ເພາະຂັ້ນຕອນນີ້ມີພຽງແຕ່ນ້ຳມັນ ແລະ ເຊລຜິວແກ່ສະສົມກັນ ຍັງບໍ່ທັນມີການອັກເສບເກີດຂຶ້ນຢ່າງແທ້ຈິງ.

ບັນຫາຄື ຖ້າເຊື້ອສິວຍັງເພີ່ມຈຳນວນຢູ່ພາຍໃນຮູຂຸມຂົນທີ່ອຸດຕັນນີ້ຕໍ່ໄປ ຝາຂອງຮູຂຸມຂົນກໍຈະຂະຫຍາຍອອກ ແລະ ຮັບແຮງດັນເພີ່ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆ. ຄືກັບການເປົ່າລູກໂປ່ງໃສ່ລົມຫຼາຍໆ ຈົນສ່ວນທີ່ບາງທີ່ສຸດແຕກ, ເມື່ອຝາຮູຂຸມຂົນທົນແຮງດັນບໍ່ໄດ້ ແລະ ແຕກເປັນຮອຍນ້ອຍໆ ນ້ຳມັນ ເຊື້ອແບັກທີເຣຍ ແລະ ເສດເຊລຜິວແກ່ທີ່ຢູ່ພາຍໃນກໍຈະຮົ່ວອອກໄປສູ່ເນື້ອເຍື່ອຊັ້ນໜັງແທ້ອ້ອມຂ້າງ.

ນັບແຕ່ຈຸດນີ້ໄປ ເຊລພູມຄຸ້ມກັນຈະລົມກັນເຂົ້າມາຢ່າງແທ້ຈິງ ເຮັດໃຫ້ບໍລິເວນນັ້ນແດງບວມ ແລະ ເຈັບ ຊຶ່ງເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງການອັກເສບ. ຖ້າການອັກເສບຢຸດຢູ່ຊັ້ນຕື້ນ ກໍຈະຍັງເປັນຕຸ່ມນ້ອຍ ຫຼືຕຸ່ມໜອງ ແຕ່ຖ້າແຜ່ລາມໄປເຖິງຊັ້ນເລິກກວ່ານັ້ນ ກໍອາດພັດທະນາເປັນກ້ອນແຂງທີ່ເຈັບ ຫຼືເປັນຖົງນ້ຳ (cyst) ໄດ້.

ສີ່ກົນໄກນີ້ພົວພັນກັນແນວໃດ?

ສີ່ຂັ້ນຕອນທີ່ອະທິບາຍມາຂ້າງເທິງນີ້ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນແຍກຕ່າງຫາກ ແຕ່ເຊື່ອມໂຍງກັນຄືກັບໂສ້ທີ່ກະຕຸ້ນກັນເອງ. ແຕ່ລະຂັ້ນຕອນເຮັດໃຫ້ຂັ້ນຕອນຕໍ່ໄປຮ້າຍແຮງຂຶ້ນ ສະນັ້ນຖ້າແກ້ໄຂພຽງຈຸດດຽວກໍອາດເຮັດໃຫ້ຂະບວນການທັງໝົດປ່ຽນແປງໄດ້ຢ່າງເຫັນໄດ້ຊັດ.

• ເມື່ອນ້ຳມັນເພີ່ມຂຶ້ນ ສະພາບແວດລ້ອມພາຍໃນຮູຂຸມຂົນຈະຂາດອົກຊິເຈນ ແລະ ຊຸ່ມຂຶ້ນ ຊຶ່ງກາຍເປັນເງື່ອນໄຂທີ່ເໝາະສົມໃຫ້ເຊື້ອສິວເຕີບໂຕເອງ.
• ເມື່ອເຊລຜິວແກ່ສະສົມຈົນຮູຂຸມຂົນອຸດຕັນ ນ້ຳມັນ ແລະ ເຊື້ອແບັກທີເຣຍກໍອອກມາບໍ່ໄດ້ ຈຶ່ງຄ້າງຢູ່ຈຸດດຽວ ແລະ ຄວາມເຂັ້ມຂຶ້ນຂອງມັນກໍເພີ່ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆ.
• ເມື່ອເຊື້ອສິວເພີ່ມຈຳນວນ ສານທີ່ກະຕຸ້ນການອັກເສບກໍເພີ່ມຂຶ້ນນຳ ເຮັດໃຫ້ຂະໜາດຂອງການອັກເສບໃຫຍ່ຂຶ້ນ ເຖິງແມ່ນຈຳນວນເຊື້ອຈະເທົ່າເດີມ.
• ເມື່ອການອັກເສບເຮັດໃຫ້ຝາຮູຂຸມຂົນອ່ອນລົງ ຄັ້ງຕໍ່ໄປທີ່ຖືກກະຕຸ້ນກໍຈະແຕກງ່າຍຂຶ້ນ ແລະ ແຜ່ລາມກວ້າງຂຶ້ນ ກາຍເປັນວົງຈອນອຸບາທະວ່າຮ້າຍ.

ຍ້ອນໂຄງສ້າງແບບໂສ້ນີ້ ການດູແລສິວຈຶ່ງບໍ່ຄວນເນັ້ນພຽງດ້ານດຽວ ແຕ່ຄວນພິຈາລະນາທັງການຄວບຄຸມນ້ຳມັນ ການຂັດເຊລຜິວແກ່ ແລະ ການຄວບຄຸມເຊື້ອແບັກທີເຣຍໄປພ້ອມກັນ ຊຶ່ງເປັນວິທີທີ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳຢ່າງກວ້າງຂວາງ.

ລະຫວ່າງນ້ຳມັນ ເຊລຜິວແກ່ ແລະ ເຊື້ອແບັກທີເຣຍ ອັນໃດເກີດກ່ອນ?

ຄຳຖາມນີ້ຄືສິ່ງທີ່ຖືກຖົກຖຽງກັນມາດົນນານໃນການຄົ້ນຄວ້າດ້ານຜິວໜັງ. ການສຶກສາໃນໄລຍະຫຼັງໆນີ້ໃຫ້ນ້ຳໜັກກັບຄວາມເປັນໄປໄດ້ທີ່ວ່າ ຄວາມຜິດປົກກະຕິຂອງການສ້າງເຄຣາຕິນທີ່ເຮັດໃຫ້ເຊລຜິວແກ່ຈັບກ້ອນກັນ ອາດເລີ່ມຕົ້ນຕັ້ງແຕ່ຂັ້ນຕົ້ນທີ່ຍັງເບິ່ງບໍ່ເຫັນດ້ວຍຕາ.

ໝາຍຄວາມວ່າ ກ່ອນທີ່ນ້ຳມັນຈະເພີ່ມຂຶ້ນ ພາຍໃນຮູຂຸມຂົນທີ່ຍັງເບິ່ງບໍ່ອອກອາການຫຍັງເລີຍ ອາດມີການປ່ຽນແປງນ້ອຍໆທີ່ເຊລຜິວແກ່ເລີ່ມຈັບກ້ອນກັນຢູ່ກ່ອນແລ້ວ. ຫຼັງຈາກນັ້ນເມື່ອນ້ຳມັນເພີ່ມຂຶ້ນ ແລະ ຮໍໂມນປ່ຽນແປງມາທັບຊ້ອນກັນ ຈຶ່ງພັດທະນາເປັນສິວທີ່ເຫັນໄດ້ດ້ວຍຕາ.

ແຕ່ໃນທາງປະຕິບັດແທ້ຈິງ ການສັງເກດວ່າປັດໄຈໃດເດັ່ນທີ່ສຸດຢູ່ໃນຜິວຂອງຕົນເອງໃນປັດຈຸບັນ ມີປະໂຫຍດກວ່າການຫາຄຳຕອບວ່າອັນໃດເກີດກ່ອນ. ເພາະບາງຄົນຜະລິດນ້ຳມັນຫຼາຍເປັນພິເສດ ບາງຄົນເຊລຜິວແກ່ຈັບກ້ອນງ່າຍ ແລະ ບາງຄົນມີປະຕິກິລິຍາອັກເສບທີ່ໄວເປັນພິເສດ.

ເປັນຫຍັງບໍລິເວນທີ່ເປັນສິວງ່າຍຈຶ່ງແຕກຕ່າງກັນ?

ເຖິງແມ່ນເປັນຄົນດຽວກັນ ແຕ່ລັກສະນະສິວທີ່ໜ້າຜາກ ດັງ ຄາງ ແລະ ຫຼັງກໍມັກແຕກຕ່າງກັນ. ນີ້ເປັນເພາະຂະໜາດ ແລະ ຄວາມໜາແໜ້ນຂອງຕ່ອມນ້ຳມັນ ພ້ອມທັງຄວາມອ່ອນໄຫວຂອງຕົວຮັບຮໍໂມນແອນໂດຣເຈນແຕກຕ່າງກັນໄປໃນແຕ່ລະບໍລິເວນ.

ບໍລິເວນທີໂຊນ (T-zone) ຊຶ່ງລວມທັງໜ້າຜາກ ແລະ ດັງ ມີຕ່ອມນ້ຳມັນໃຫຍ່ ແລະ ໜາແໜ້ນເປັນທຶນເດີມ ຈຶ່ງຜະລິດນ້ຳມັນຫຼາຍກວ່າບໍລິເວນອື່ນ. ສ່ວນຄາງ ແລະ ອ້ອມປາກ ມີລາຍງານວ່າມີແນວໂນ້ມອ່ອນໄຫວຕໍ່ການປ່ຽນແປງຂອງຮໍໂມນເປັນພິເສດ ຈຶ່ງມັກເປັນສິວໄດ້ງ່າຍໃນຊ່ວງທີ່ຮໍໂມນປ່ຽນແປງ ເຊັ່ນຮອບປະຈຳເດືອນ ຫຼືຄວາມຄຽດ. ສ່ວນລຳຕົວຢ່າງຫຼັງ ຫຼືໜ້າເອິກ ມີຕ່ອມນ້ຳມັນໃຫຍ່ ແລະ ໂຄງສ້າງຮູຂຸມຂົນແຄບແຕ່ເລິກ ເມື່ອອຸດຕັນຄັ້ງໜຶ່ງແລ້ວ ການອັກເສບຈຶ່ງແຜ່ລາມໄປເຖິງຊັ້ນເລິກໄດ້ງ່າຍ.

ການດູແລພົວພັນກັບຫຼັກການນີ້ແນວໃດ?

ເມື່ອເຂົ້າໃຈສີ່ກົນໄກທີ່ອະທິບາຍມາຂ້າງເທິງແລ້ວ ກໍຈະເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນວ່າວິທີດູແລສິວທີ່ມັກຖືກແນະນຳກັນທົ່ວໄປ ເຮັດວຽກແນວໃດ.

• ການລ້າງໜ້າ ຫຼືສານທີ່ຄວບຄຸມນ້ຳມັນ ຊ່ວຍຫຼຸດປະລິມານນ້ຳມັນພາຍໃນຮູຂຸມຂົນ ຊຶ່ງກໍຄືການຫຼຸດສະພາບແວດລ້ອມທີ່ເໝາະສົມສຳລັບເຊື້ອສິວ.
• ການດູແລທີ່ຂັດເຊລຜິວແກ່ຢ່າງອ່ອນໂຍນ ຊ່ວຍໃຫ້ເຊລຜິວແກ່ທີ່ຈັບກ້ອນຫຼຸດອອກກ່ອນທີ່ຈະໄປອຸດຕັນຮູຂຸມຂົນ.
• ວິທີການທີ່ຄວບຄຸມການເພີ່ມຈຳນວນຂອງເຊື້ອແບັກທີເຣຍ ຊ່ວຍຫຼຸດຈຳນວນເຊື້ອສິວທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນແລ້ວ ຕັດວົງຈອນກ່ອນທີ່ການອັກເສບຈະຮ້າຍແຮງຂຶ້ນ.

ເຫດຜົນທີ່ສາມວິທີນີ້ເລັງໃສ່ຈຸດແຕກຕ່າງກັນ ກໍຍ້ອນສິວບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກສາເຫດດຽວ ແຕ່ເປັນຜົນຈາກຫຼາຍກົນໄກທີ່ຊ້ອນທັບກັນ. ການເລືອກລຳດັບຄວາມສຳຄັນຕາມກົນໄກທີ່ເດັ່ນຊັດຢູ່ໃນຜິວຂອງຕົນເອງ ຈຶ່ງເປັນວິທີການທີ່ເໝາະສົມທຳມະຊາດທີ່ສຸດ.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).