Алдын алу ботоксының әсері: 20 жастың соңынан бастауға бола ма?

Ботокс дегенде көбіміз бұрыннан бар әжімді тегістейтін ем деп ойлаймыз. Бірақ соңғы кезде әжім анық байқалмай тұрғанда, 20 жастың соңы немесе 30 жастың басынан бастап алдын ала жасатып қоятындар да көбейді. Мұндай тәсілді профилактикалық ботокс деп атайды.

Атауына қарап әжімнің мүлдем шықпауын тежейтіндей әсер қалдырады. Алайда шындығында мұның нюансы басқашалау. Профилактикалық ботокс нақты нені баяулатады, оның қағидасы қандай және әсерінің дәлелі қаншалықты расталған, осының бәрін жинақтап көрдік.

Алдын алу ботоксы әжімді бөгей ме, кешіктіре ме?

Әжімнің екі түрі бар. Күлгенде немесе қабақ түйгенде ғана байқалатын мимикалық әжім және мимиканы босатқанда да орнында қалатын тұрақты әжім. Профилактикалық ботокс мақсат тұтатыны, екіншісі, яғни мимикалық әжімнің тұрақты сызыққа айналу процесі.

Қағазды бір рет бүктеп жайсаңыз, іздер жеңіл ғана қалады. Ал сол жерді мыңдаған рет қайталап бүктесеңіз, қолды жіберсеңіз де бүктелген із өз бетінше сақталады. Тері де соған ұқсас. Бет бұлшықеттері бір бағытта қайта-қайта қозғалғанда, оның үстіндегі тері де әр жолы дәл сол сызық бойымен бүктеледі, ал бұл қайталану ұзақ жинала берсе, мимиканы босатқан соң да сызық орнында қалады. Профилактикалық ботокс осы қайталанудың өзін азайтып, ізінің салынуын баяулататын тәсіл.

Мимика әжімге қалай айналады?

Маңдайды тыржитқанда немесе көз түбін күлкіден кіргейткенде болатын қозғалыс күніне жүздеген рет саналы түрде емес қайталанады. Осы қозғалыстың әрқайсысы теріңіздегі коллаген мен эластин талшықтарын аздап бүгіп, қайта жаятын процесті үнемі қайталатады.

Жас кезде осы талшықтар серпінді болатындықтан, бүгілсе де тез бұрынғы қалпына оралады. Бірақ жас ұлғайған сайын талшықтардың серпінділігі азаяды, оған күн сәулесі немесе темекі шегу секілді факторлар қосылса, бүктелетін жердегі талшықтар бұрынғы пішінге қайта оралу күшін біртіндеп жоғалтады. Сондықтан белгілі бір кезеңнен бастап мимиканы босатқанда да сол жерде сызық қалуы басталады. Профилактикалық ботокс талшықтар әлі серпінділігін жоймай тұрған кезде бүктелу санын азайту арқылы осы процесті кешіктіру идеясынан туындаған.

Ботокс бұлшықетті қалай демалдырады?

Бұлшықет қозғалуы үшін жүйке оған сигнал жіберуі керек. Жүйке мен бұлшықет түйіскен жерде жүйке ацетилхолин (acetylcholine, бұлшықетке жиырыл деп хабарлайтын сигнал заты) деген химиялық зат бөліп шығарады, ал бұлшықет осы затты қабылдағанда ғана жиырылады.

A типті ботулин токсині (botulinum toxin type A, ботокстың негізгі құрамдас бөлігі) осы сигнал жеткізу тізбегіндегі негізгі ақуыз SNAP-25-ті кесу арқылы әсер етеді. Жүйке ацетилхолині салынған көпіршікті сыртқа шығару үшін дәл осы ақуыз керек, ал ол үзілгенде ацетилхолин сыртқа шықпайды, сондықтан бұлшықет қозғал деген сигналдың өзін мүлде алмайды. Бұл телефон сымы үзіліп, сөйлеген сөз екінші жаққа жетпей қалғанмен бірдей жағдай. Нәтижесінде сол бұлшықет белгілі бір мерзім бойы әлсіз күйде қалады, мимика жасасаңыз да тері бүктелетін ені азаяды.

Ерте бастаған неге тиімді?

Осы қағида дұрыс болса, талшықтар әлі серпінділігін жоймаған кезеңде бүктелу санын алдын ала азайту теориялық тұрғыда тиімдірек. Себебі бүктелу тітіркенуінің өзі азайса, соған сай талшықтың зақымдалып, қалпына келу циклы да азаяды.

Іс жүзінде тұрақты әжім анық қалыптасқаннан кейін жасатуды бастаған жағдайға қарағанда, сызық әлі жеңіл кезінен бастап тұрақты күтім жасатқан жағдайда бірдей мөлшерде де тегіс нәтиже байқалатыны туралы клиникалық бақылаулар бірнеше рет жарияланған. Оның үстіне ұзақ уақыт тұрақты жасатып жүрген адамдарда бұлшықеттің өзі қозғалысқа азырақ бейімделетіні, сол себепті уақыт өткен сайын қажет мөлшердің керісінше азаятыны да белгілі.

Алдын алу әсерінің дәлелі қаншалықты?

Дегенмен мұнда шыншылдықпен айту керек тұс бар. Профилактикалық ботокстың он жылдар өткеннен кейінгі әжім санын немесе тереңдігін нақты азайтатыны туралы ұзақ мерзімді, ауқымды зерттеулер әлі жеткіліксіз. Қазіргі кезге дейін шыққан дәлелдер негізінен қысқа мерзімді бақылаулар, сарапшылардың пікірі және жүйке мен бұлшықеттің қозғалу қағидасы бойынша теориялық түсіндірмелерге көбірек ұқсайды.

Дегенмен бұл мүлдем әсері жоқ дегенді білдірмейді. Мимикалық әжімді байқалатындай азайту әсерінің өзі кеңінен расталған. Тек мұның "он жылдар өткен соң әжімнің шығуын толықтай болдырмайды" деген нақты уәдеге дейін жететін-жетпейтіні әлі бақылауды қажет ететін тұс. Сондықтан профилактикалық ботоксты нақты шешілген қорытынды емес, қағидасы жағынан негізделген әрі қысқа мерзімді бақылаумен де қолдау тапқан таңдау деп түсіну дұрысырақ болады.

Сондай-ақ адамға қарай бұлшықет күші, мимика әдеті мен тері қалыңдығы әртүрлі болғандықтан, бірдей жаста бастаса да нәтиже бірдей шықпайды. Кейбір адам мимиканы жарқын жасайтын әдетіне байланысты басқаларға қарағанда бүктелу ені үлкенірек болғандықтан ерте кезеңнен күтім жасатуы қажет болуы мүмкін, керісінше мимикасы байсалды адамдар асығудың қажеті жоқ жағдайлар да кездеседі.

Бастау жасы және аймаққа қарай өлшем

Жас межесі абсолютті емес. Мимика әдеті, тері серпінділігі, генетикалық факторларға қарай бірдей жаста да әжімнің басталу уақыты әртүрлі болады. Дегенмен профилактикалық мақсатта жиі аталатын аймақтар мен кезеңдер бар.

• Маңдай көлденең әжімі: қасты көтеретін бұлшықетті жиі пайдаланатын адамдарда маңдай сызығы ертерек шығады, сондықтан жеңіл сызық көрінген 20 жастың соңынан бастап күтім жасату жиі кездеседі. Бұлшықет жиі жұмыс істеген сайын бүктелу саны да соғұрлым артады.
• Қас арасы әжімі: қабақ түю әдеті болса, басқа аймақтарға қарағанда ертерек орнығатын үрдіс байқалады, сондықтан осы әдетті байқаған сәттен бастап қарастыру жиі кездеседі. Қас арасы бұлшықеттері күшті болғандықтан бүктелу бұрышы да тереңірек болады.
• Көз түбі әжімі: күлгенде жиі жұмыс істейтін аймақ болғандықтан, көп күлетін адамдарда ертерек байқалуы мүмкін. Көз түбі терісі басқа аймаққа қарағанда жұқа болғандықтан тітіркенуге сезімтал.

Мөлшер де әжім тереңдеп кеткеннен кейінгіге қарағанда басқаша жоспарланады. Тұрақты әжімді тегістеуге қажетті мөлшерден төмен дозамен, мимика табиғи қалпында қалатындай реттеп, шамамен 6 ай сайын күтім жасату жиі қолданылады. Мөлшерді шектен тыс арттырса, табиғи мимиканың өзі жоғалып, профилактиканың бастапқы мақсатына қайшы келеді.

Алдын алу ботоксының жанама әсерлері қандай?

Профилактикалық мақсатта болса да, ботокс жүйке сигналын тоқтататын ем болғандықтан назар аудару қажет тұстар бар.

• Қабақтың салбырауы: салынған препарат мақсатты бұлшықеттен асып, қабақты көтеретін бұлшықетке дейін таралса пайда болуы мүмкін. Дәл осы себепті инъекция орны мен тереңдігі нақты болуы тиіс.
• Мимиканың табиғи болмауы: мөлшер шектен тыс болса немесе айналадағы бұлшықеттер де әсер алса, қаламаған аймақтың қозғалысы азайып мимика табиғи емес болып көрінуі мүмкін. Бет бұлшықеттері бір-бірімен байланысып бірге қозғалатын жағдай жиі кездеседі.
• Көгеру мен ісіну: ине өткенде ұсақ қан тамырына тиіп кетсе шығуы мүмкін, әдетте бір апта ішінде өз бетінше басылады деп айтылады.

Әсер сақталатын мерзім жалпы 4 бен 6 ай аралығында болады деп хабарланады. Уақыт өткен сайын тоқтап қалған жүйке ұшы жанынан жаңа тармақ өсіп, қайта сигнал беруді бастайды, соған сай бұлшықет ақырындап қозғалысын қайтарады, ал әсер де соған қарай біртіндеп бәсеңдейді. Сондықтан профилактикалық мақсатта жасатушы бір реттен тоқтап қалмай, осы циклге сай тұрақты күтім жасату қағидаға дұрыс сай келеді.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).