Білек бұлшықетін ботокспен азайтса, қол сызығы шынымен тегістеле ме, әсері қанша уақытқа жетеді?

Жеңсіз немесе қысқа жеңді киім киген кезде білектің ішкі немесе артқы жағы бөлек көзге түсіп, көп адамды алаңдатады. Қолды бүксе бұлшықет қатты жиырылып, тіпті қолды жазып тұрғанда да сол жер бөлек көрінеді. Мұндай жағдайда бұлшықет күшін сәл түсіріп, сызықты жұмсарту тәсілі ретінде білек ботоксы айтылады.

Дегенмен балтыр немесе төртбұрышты жақ ботоксымен принципі бірдей болғанмен, білек зат көтеріп, үнемі қимылда қолданылатын аймақ болғандықтан тәсіл сәл мұқияттырақ болуы керек. Ботокс бұлшықетте нақты не істейтінін, бұлшықеттің неге азаятынын, бұлшықет пен май түрін қалай ажыратуға болатынын және әсердің қанша уақытқа жететінін төменде бірінен соң бірін жинақтадық.

Ботокс білек бұлшықетінің күшін қандай принциппен азайтады?

Бұлшықет қозғалу үшін жүйке оған сигнал жіберуі керек. Осы сигналды тасымалдайтын зат ацетилхолин (acetylcholine). Қарапайым тілмен айтқанда, жүйкенің бұлшықетке "қазір жиырыл" деп жіберетін хабары деп ойласаңыз болады. Жүйке мен бұлшықет түйісетін нүкте нейромускулярлық түйіндесу (neuromuscular junction) деп аталады, дәл осы жер сол хабар алмасатын пошта жәшігі сияқты орын.

Ботулин токсині (botulinum toxin), жиі айтылатын атымен ботокс, дәл осы пошта жәшігінен хабар шығуын тоқтатады. Жүйке ұшында ацетилхолиннің бөлінуін блоктап, жүйке сигнал жібергісі келсе де бұлшықетке жетпейтіндей етеді. Бұлшықеттің өзіне тимей, оған баратын бұйрықты үзеді деген сөз.

Бұйрық алмаған бұлшықет күш көрсете алмайды. Қолды бүксе де бұрынғыдай қатты жиырылмайды, уақыт өте көлемі де кішірейеді. Ұзақ уақыт гипсте жатқан қолдың жіңішкеретініне ұқсас принцип бұл, өйткені қолданылмайтын бұлшықет табиғи түрде кішірейеді. Спортзалға 8-ден 12 аптаға дейін бармасаңыз да білектің қайта жұмсарып қалатыны да дәл осы себептен. Бұлшықет жуандығын сақтау үшін үнемі сигнал алып жұмыс істеуі керек, ал ботокс сол сигналды сәл кешіктіріп, бұлшықеттің өзін-өзі кішірейтуіне жол ашады.

Бұлшықеттің көзге көрінерліктей азаю процесі қалай жүреді?

Жүйке сигналы үзілді екен деп бұлшықет ертеңіне жоғалып кетпейді. Бұлшықеттің жіңішкеруі үшін уақыт керек. Көбіне процедурадан кейін 1-ден 2 аптаға дейін бұлшықет күші көзге көрінерліктей әлсірей бастайды, ал көлемнің азаюы 3-тен 4 аптаға қарай сезіледі.

Бұл процесс бұлшықет атрофиясы (muscle atrophy) деп аталады. Түсіндіріп айтсақ, бұлшықет қолданылмай біртіндеп кішіреюі. Жаттығуды 4-тен 6 аптаға дейін тоқтатсаңыз да бұлшықет жұмсарып, жіңішкеретін принципі дәл осы, ал ботокс жүйке сигналын жасанды түрде тоқтатып, осы процесті сәл жылдамырақ жүргізеді деп түсінсеңіз болады.

Бұл кезеңде сызық күрт өзгергеннен гөрі жайлап жұмсарған сезім бірінші келеді. Қолды бүксе жиырылу дәрежесі әлсірейді, ал жазып тұрғанда да бұлшықет контуры бұрынғыдай білінбейді. Дегенмен әсердің көлемі бастапқы бұлшықеттің қаншалықты дамығанына байланысты адамнан адамға қатты өзгереді. Мысалы, әдетте спортпен айналысып бұлшықеті қалың дамыған қол болса өзгеріс айқын байқалады, ал бастапқыда бұлшықет көлемі көп болмаған қолда сызық аздап қана реттелгендей сезілуі мүмкін. Сондықтан бірнеше суретке қарап нәтижені алдын ала болжағаннан гөрі, өз қолыңыздың жағдайын негізге алып күтетінді белгілеу көңіл қалдырмайды.

Білектің бұлшықеті бұлшықеттен ме, әлде майдан ба?

Білек ботоксы жақсы әсер ететін жағдай - себебі бұлшықет болғанда. Май қалың болғандықтан қол жуан болса, бұлшықет күшін азайтқанмен жуандығы онша өзгермейді. Сондықтан процедураға дейін алдымен себебін ажырату нәтижені шешеді. Тексеру кезінде жиі қаралатын белгілер мыналар.

• Қолға күш салғанда қатты жиырыла ма, соны тексеріңіз. Күшті босатып-тартқанда айырмашылық анық болса, бұлшықет үлесі көп дегенді білдіреді, ал күш салса да бос қалса, май үлесі басым дегенді білдіреді.
• Қолды төмен түсіріп тұрғанда еттің шайқалатынын қараңыз. Қолды төмен түсіріп шайқағанда ет көп қозғалса май түріне жақын, ал аз қозғалса бұлшықет түріне жақын.
• Қолмен етті ұстап қалыңдығын байқап көріңіз. Ұсталатын ет қалың болса, май мөлшері көп дегенді білдіреді, бұл жағдайда бұлшықетті азайту емінен гөрі майды тікелей азайту тәсілі көбірек сәйкес келуі мүмкін.

Іс жүзінде бұлшықет пен майы аралас қол да көп кездеседі. Мұндай жағдайда тек ботокспен күтуге болатын өзгеріс шектеулі болуы мүмкін, сондықтан липосакция немесе басқа дене процедурасын қоса қарастыруға болады. Сырт көзге бәрі бірдей бұлшықет сияқты көрінгенмен, ішіне үңілсеңіз бұлшықеті көп қол, майы көп қол және екеуі жартылай аралас қол болып бөлінеді, сондықтан тәсіл де соған қарай өзгеруі керек. Сол себепті процедура туралы шешім қабылдамас бұрын өз білегіңіздің қай жаққа жақынырақ екенін алдымен анықтау - бірінші қадам.

Қандай бұлшықетке инъекция жасалады?

Білекте әдетте бұлшықет ретінде танылатын аймақ екіге бөлінеді. Қолды бүккенде алдыңғы жағынан дөңестеніп шығатын бицепс (biceps, қолдың алдыңғы жағында бұлшықет жасайтын ет) және қолды жазу күшіне жауап беретін, артқы жағының салбырауымен де байланысты трицепс (triceps, қолдың артқы жағындағы бұлшықет).

Дәл сол білек ботоксы болса да, қай бұлшықет дамып бұлшықет жасағанына қарай инъекция орны өзгереді. Қолды бүккенде алдыңғы жағы бөлек дөңестенсе бицепс нысанаға алынады, ал артқы жағы қалың көрінсе трицепс жағы қаралады. Екі бұлшықет те дамыған жағдайда екеуін бірге қарастыруы мүмкін.

Қол жүру мен жүгіру кезінде қолданылатын балтыр бұлшықеті деңгейінде болмаса да, күнделікті өмірде зат көтеру немесе итеру үшін тұрақты қолданылады. Азық-түлік дорбасын көтеру немесе баланы құшақтап алу қимылы да түптеп келгенде осы бұлшықеттердің жұмысы болғандықтан, ойланбастан күшті көп алып тастаса тұрмысқа ыңғайсыздық туғызуы мүмкін. Сондықтан бұлшықет күшіне шектен тыс әсер етпейтін деңгейде дозаны белгілеу маңызды, бұл бөлім бастапқы бұлшықет мөлшерін және әдеттегі белсенділікті бірге ескеріп әр адамға жеке реттеледі.

Әсер қанша уақыт сақталады, қайта процедура қашан керек болады?

Ботокспен төмендеген бұлшықет күші мәңгілік емес. Уақыт өте жүйке ұшында жаңа бұтақ өсіп, қайта бұлшықетке сигнал жеткізе бастайды. Жабылған пошта жәшігіне жаңа жол ашылғанға ұқсас процесс деп қарауға болады. Сигнал қайта жанданса, бұлшықет те біртіндеп бастапқы көлеміне қайтады.

Көбіне әсер 3-тен 6 айға дейін жалғасатыны хабарланады. Дегенмен бұл мерзім салынған доза, бұлшықеттің бастапқы көлемі және әдетте қолды қаншалықты жиі қолданатынына байланысты адамнан адамға өзгереді. Қолды көп қолданатын жаттығуды жиі жасайтын жағдайда бұлшықет тезірек қалпына келу үрдісі байқалатыны да хабарланады.

Сызықты үздіксіз сақтағыңыз келсе, әсер азая бастаған кезге қарай қайталап процедура жасауды қарастыруға болады. Алайда әр жолы бірдей дозаны қайталағаннан гөрі, әр кезде бұлшықеттің қалпына келу дәрежесін тексеріп, қажет мөлшерде ғана реттеу қауіпсізірек.

Процедура алды мен кейінінде неге назар аудару керек?

Процедураны қарастырғанда білгеніңіз жөн болатын тұстар бар.

1. Кері қайтаратын арнайы дәрі жоқ. Әсер бір байқалғаннан кейін уақыт өтіп табиғи түрде әсерінің кетуін күту керек болғандықтан, алғашында аз дозадан бастап реакцияны бақылау қауіпсіз.
2. Қол күшін көп қажет ететін жаттығу немесе кәсіппен айналысатын болсаңыз, кеңес кезінде алдын ала айтқан жөн. Себебі бұлшықет күшіне тигізетін әсер адамнан адамға әртүрлі сезілуі мүмкін, ал әдеттегі белсенділікті ескеру дозаны реттеуге көмектеседі.
3. Бұлшықет түрі мен май түрі аралас жағдайда күтуге болатын өзгеріс көлемін алдын ала болжап қою жөн. Май үлесі басым болса, тек ботокспен өзгеріс үлкен болмауы мүмкін, сондықтан кеңес кезінде басқа тәсілдермен бірге қарастыруға болады.

Осы тұстарды алдын ала біліп қойса, процедурадан кейінгі күтіліп отырған нәтиже мен нақты нәтиже арасындағы алшақтықты азайтуға болады. Түптеп келгенде, білек ботоксы бұлшықеттің себебі бұлшықетте болғанда, оның күшін уақытша төмендетіп сызықты жұмсарту тәсілі деп қорытуға болады.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).