Балтыр ботоксының әсері мен жанама әсерлері, тек бұлшықет түріне ғана әсер ететін дозасы мен әсер ұзақтығы қандай болады?

Балтырдың айрықша дөңес болып шығып тұруынан қысқа юбка немесе шалбар киген кезде уайымдайтын адамдар көп. Себебі бұлшықетте болса, сол домалақ пішінді тудыратын бұлшықеттің күшін сәл төмендетіп, сызықты жұмсарту тәсілі балтыр ботоксы деп аталады.

Бірақ бұл әдіс барлық балтырға бірдей әсер ете бермейді. Бұлшықеті шоғырланған бұлшықет түрі ме, әлде майы көп май түрі ме, соған қарай нәтиже айтарлықтай өзгереді, ену нүктесі мен дозасы да әр адамда бөлек белгіленуі керек. Балтырдың домалақ пішінін тудыратын балтыр бұлшықетінің (gastrocnemius) қандай бұлшықет екенінен бастап, бұлшықет түрі мен май түрін ажырату өлшемі, аймаққа қарай доза мен азаю әсері, әсер ұзақтығы, сондай-ақ жүру мен бұлшықет күшіне тигізетін әсеріне дейін нақты ғылыми мақала деректерімен жинақтадық.

Балтыр ботоксы қандай принциппен домалақ пішінді азайтады?

Балтыр бұлшықеті (gastrocnemius) балтырдың артқы жағында дөңес шығып тұратын екі басты бұлшықет. Өкшені көтергенде немесе жүгіргенде күш салатын бұлшықет болғандықтан, бұл бұлшықет неғұрлым дамыса, балтырдың домалақ пішіні соғұрлым айқын көрінеді. Ботокс осы балтыр бұлшықетіне баратын нерв сигналын тоқтатып, бұлшықеттің күш салуына жол бермейді.

Сигналы үзілген бұлшықет қолданылмайтын бұлшықет сияқты бірте-бірте жіңішкереді. Ем жасалғаннан кейін бірден жұқармайды, 3-4 апта бойы көлемі кішірейе отырып сызық жұмсарады. Принципі шаршы жақ немесе трапеция бұлшықеті ботоксымен бірдей, бірақ балтыр жүру мен жүгіруге қолданылатын бұлшықет болғандықтан, дозасы мен нүктесін мұқият таңдау керек.

Әсері мәңгілік емес. Нерв сигналы бірнеше айдан кейін қайта оралса, бұлшықет те бірте-бірте бастапқы көлеміне қайтады, сондықтан сызықты сақтап тұру үшін емді қайталап отыру қажет. Сондықтан балтыр ботоксын қарастырсаңыз, домалақ пішіннің шынымен бұлшықетке байланысты екенін алдымен анықтау бірінші қадам болады.

Аймаққа қарай ену дозасы қаншалықты өзгереді?

Стандартты тәсіл балтыр бұлшықетінің бір жағына бірнеше нүктеге бөліп егу. Бір зерттеуде балтырдың бір жағынан 15 нүкте таңдап, әр нүктеге 10 бірлік, жалпы 150 бірлікті балтыр бұлшықетіне салған. Ішкі бас пен сыртқы басқа тең бөліп енгізіп, оң-сол жақ теңгерімін сақтайды.

Сол жалпы мөлшерді басқаша бөлу тәсілі де бар. Балтыр бұлшықетінің астында жатып, тұрған кезде денені ұстап тұратын soleus бұлшықетін де қоса нысанаға алып, бір нүктеге балтыр бұлшықетіне 6 бірлік, soleus бұлшықетіне 4 бірлік бөліп салады. 34 адамды 6 ай бақылаған зерттеуде тек балтыр бұлшықетіне салынған топта шеңбер 1.26cm, балтыр бұлшықеті мен soleus бұлшықетіне бірге салынған топта 1.46cm кішірейіп, екі тәсілдің айырмашылығы статистикалық тұрғыда анық болмады.

Іс жүзіндегі емде бір жақ балтырға 100 бірлік шамасын негізгі доза ретінде салатын жағдай ең жиі кездеседі, бұлшықет үлкен болса немесе нақты азаюды қаласа, 150 бірліктен жоғары дейін көбейтіп алады. Аймаққа қарай жалпы доза мақаладан мақалаға 100 бірліктен 300 бірлікке дейінгі кең ауқымда болғанымен, бұлшықет көлемі мен қалаған дәрежесіне қарай маман әр адамға жеке белгілейтін мән болғандықтан, қатаң жауаптан гөрі ауқым ретінде түсінген дұрыс.

Бұлшықет түрі мен май түрін немен ажыратады?

Балтыр ботоксы әсер ететін жағдай домалақ пішіннің себебі бұлшықет болғанда ғана. Майы көп болғандықтан қалың балтыр болса, бұлшықетті кішірейтсе де қалыңдығы онша өзгермейді. Сондықтан емнен бұрын бұлшықет түрі ме, май түрі ме екенін ажырату нәтижені шешеді.

Ең қарапайым тәсіл өкшені көтеру сынағы. Аяқ ұшына тұрғанда балтыр бұлшықеті жиырылып, домалақ бөлігі қатты болып шоғырланып, дөңес шығады. Осы кезде шоғырланған бөлігі анық болса, бұлшықет түрі деп есептеледі, ал өкшені көтерсе де ет сол қалпында жұмсақ болса, май түріне жақын.

Май қалыңдығын өлшеу тәсілін де қатар қолданады. Саусақпен етті ұстап қалыңдығын өлшейтін сынақта 2cm-ден асса, май қалың деп есептеледі, мұндай жағдайда ботокстан гөрі липосакция сияқты тәсіл көбірек сәйкес келеді. Іс жүзінде бұлшықет пен май араласқан жағдайлар да жиі кездеседі, сондықтан екі сынақты бірге тексеріп, тәсілді солай шешкен қауіпсіз.

Түрі	Бұлшықет түрі	Май түрі
Аяқ ұшы сынағы	Қатты шоғырланып дөңес шығады	Сол қалпында жұмсақ
Қысу сынағы	2cm-ден кем	2cm-ден көп
Сәйкес тәсіл	Ботокс	Липосакция т.б.

Бұлшықет түрінің өзінде де ену нүктесі өзгереді ме?

Бұлшықет түрі десе де барлығы бірдей пішінде емес. Бір зерттеуде аяқ ұшы сынағын өлшем ретінде алып, балтыр бұлшықетінің үлкеюін екі түрге бөлген. Тек бір бас дөңес болатын бір жақты шығыңқы түрі және ішкі мен сыртқы бас тең дөңес болатын екі жақты шығыңқы түрі.

Бұл зерттеуде бір жақты шығыңқы түрі 69%, екі жақты шығыңқы түрі 31% болып, тек бір жағы шығып тұратын жағдай жиірек кездесті. Бір жақты шығыңқы түрде ішкі бас көбірек айқын болады, себебі осы ішкі бас тұрған кезде салмақ орталығын ұстап тұру рөлін көбірек атқарады.

Түріне қарай ену нүктесі де өзгереді. Тек бір бас дөңес болатын бір жақты шығыңқы түрде дозаны сол басқа шоғырландырып салады, ал екі жағы тең дөңес болатын екі жақты шығыңқы түрде ішкі мен сыртқы басқа тең бөліп салады. Дөңес жерді алдын ала фотосурет пен саусақпен тексеру арқылы белгілеп, сол орынға сай егу шоғырланған жерді сол қалпында қалдырып, бөтен жерді ғана кішірейтуден сақтайтын тәсіл.

Әсерінің дәрежесі мен ұзақтығы қандай болады?

Әсерінің дәрежесі зерттеуден зерттеуге сәл өзгеше хабарланады. 60 бірлік салынған рандомизацияланған салыстырмалы зерттеуде 8 аптадан кейін балтыр шеңбері орташа 36.35cm-ден 35.87cm-ге, шамамен 0.48cm кішірейген. Статистикалық тұрғыда мәнді азаю болғанымен, сезімтал тұрғыда қатты жіңішкерудің орнына жайлап тегісленетін дәрежеде.

Басқа зерттеуде 32-ден 72 бірлікке дейін салғанда 1 аптада-ақ азаю басталып, 6 айға дейін сақталған, ал көбірек доза қолданған зерттеуде 3 аптадан бастап азайып, 6-8 айға дейін әсер жалғасқан. Жалпы алғанда доза көп болған сайын, әрі балтыр бұлшықеті мен soleus бұлшықетін бірге нысанаға алған сайын біршама ұзағырақ сақталу үрдісі байқалады.

Уақыт барысымен қарасақ, басталуы 1-3 апта аралығында, ең анық болатын кезі 4 апта шамасында, ұзақтығы қысқасы 3 айдан ұзағы 8 айға дейін. Басқа аймақтардағы ботокс сияқты уақыт өткен сайын бұлшықет бірте-бірте бастапқы көлеміне қайтатындықтан, сызықты сақтап тұру үшін осы циклге сай қайталаған жөн.

Зерттеу	Дозасы	Өлшеу уақыты	Ұзақтығы
Рандомизацияланған зерттеу (60 бірлік)	60 бірлік/жақ	8 апта	шамамен 3 ай
Алғашқы бақылау зерттеуі	32-72 бірлік/жақ	1 апта-6 ай	шамамен 6 ай
Жоғары доза зерттеуі	300-360 бірлік/жақ	3 аптадан бастап	6-8 ай
Балтыр+soleus бұлшықеті зерттеуі	150 бірлік/жақ	6 ай	6 айдан астам

Жүру мен бұлшықет күшіне қатысты мәселе болмай ма?

Жанама әсерлер негізінен жеңіл әрі уақытша болады. 34 адамды 6 ай бақылаған зерттеуде ену жерінің бұлшықет ауыруы 35%-да, шыдауға болатын дәрежедегі сыздау немесе әлсіздік 24%-да хабарланып, көбісі бір ай ішінде басылды. Уақытша бұлшықет тартылуы шамамен 3% болып сирек кездесті.

Балтыр бұлшықеті жүру мен жүгіруге қолданылатын бұлшықет болғандықтан, бұлшықет күші мен жүруге тигізетін әсері қызық болуы мүмкін. 15 адамды нысанаға алып, ем алдында және кейін жүрісін талдаған зерттеуде балтыр көлемі 1 ай және 3 ай кезінде айқын кішірейгенімен, жүру жылдамдығы немесе қадам ені сияқты негізгі жүру көрсеткіштерінде үлкен өзгеріс болмады. Дегенмен екі аяқпен тұрғаннан бір аяққа салмақты ауыстыратын сәттегі тепе-теңдік ұстау тәсілінде шағын өзгеріс байқалып, жүрудің үлкен қалпы сол болса да, тепе-теңдік сезімі сәл өзгеруі мүмкін екені анықталды.

Сондықтан әдетте жүгіруді немесе тау серуенін жақсы көретін болсаңыз, төмен дозадан бастап реакциясын байқаған қауіпсіз. Кері қайтаратын арнайы дәрі жоқ, күш тым қатты кетсе, уақыт өтіп препараттың әсері таусылғанша күту керек. Алдымен бұлшықет түрі екенін тексеріп, аймақ пен дозаны мұқият таңдап, қайталап емдеп бақыласаңыз, балтыр ботоксы жүруге үлкен кедергі келтірмей сызықты тегіс етіп жөндейтін тәсіл болады.