Тері астынан қолмен сезілетін ісік, эпидермис кистасы мен липоманың пайда болу принципі және саусақпен ажырату жолы

Мойынды ұстап жатып немесе арқаны жуып жатып дөңгелек ісікті байқап қалатын кездер болады. Көбіне үрейленіп бірден интернеттен іздей бастаймыз, бірақ тері астында пайда болатын ісіктер жиі кездеседі және көбіне қатерсіз.

Ең жиі кездесетін екеуі, эпидермис кистасы мен липома. Екеуі де сырт көзге ұқсас дөңгелек ісік болып көрінгенімен, пайда болатын тіні де, саусаққа тиетін сезімі де әртүрлі. Қалай ерекшеленетінін бірте-бірте түсіндіріп өтейік.

Тері астындағы ісік, алдымен неден күдіктену керек?

Қолыңызбен ісік сезілсе, ең алдымен оның қаншалықты үлкен екенін, басқанда ауыратынын және қашаннан бері бар екенін байқаған жөн. Ауырсыну болмаса және бірнеше ай бойы көлемі өзгермесе, көбіне қатерсіз ісікке жатады.

Тері астында пайда болатын ісіктердің түрі көп, бірақ дәрігерлер қабылдауында ең жиі кездесетін екеуі, эпидермис кистасы мен липома. Екеуі де баяу өседі және ауырсыну сирек болғандықтан, сырт көзге қарап шатастыру оңай. Сондықтан алдымен әрқайсысының қалай пайда болатынын түсінсек, ажырату жеңілдейді.

Эпидермис кистасының пайда болу себебі

Эпидермис кистасы теріңіздің беткі қабатындағы мүйіздену жасушалары терінің ішіне қарай оралып кіргенде пайда болады. Қалыпты жағдайда мүйіздену жасушалары тері бетінде үздіксіз түзіліп, содан кейін түсіп кетуі керек, бірақ түк фолликуласының (шаш өсетін кішкентай өтпе жол) аузы бітеліп немесе қысылып қалса, мүйіздену жасушалары сыртқа шыға алмай, сол жерде дорба сияқты жиналады.

Мұны шардың ішіне мүйіздену жасушалары үнемі толтырылып жатыр деп елестетсеңіз, түсіну оңайырақ болады. Кистаның ішкі қабырғасы терінің эпидермисімен бірдей жасушалардан тұрады, ал ішінде ескі мүйіздену жасушалары мен май бездерінің майы ботқа тәрізді жиналады. Сондықтан эпидермис кистасын қыспа қылғанда, көбіне ақ түсті, иісі бар мүйіздену массасы шығады.

Бұрын бұл ісікті көбіне май безі кистасы деп атайтын, бірақ шын мәнінде оның негізгі құрамы май безінің заты емес, мүйіздену жасушалары болғандықтан, қазір эпидермис кистасы деген атау дәлірек қолданылады. Бетін мұқият қарасаңыз, ортасында нүктедей кішкентай тесік, яғни ашылу нүктесі жиі байқалады, бұл тесік мүйіздену жасушалары бұрын шығып тұрған түк фолликуласының аузы болып табылады.

Липоманың пайда болу себебі

Липома атынан белгілі болғандай, май жасушаларының жиналуынан пайда болатын ісік. Тері астында қалыпты жағдайда жұқа май қабаты жалпақ жайылып жатады, бірақ белгісіз бір себеппен май жасушаларының бір бөлігі қалыптан тыс көбейіп, жұқа қабықпен қоршалған түйін түзеді.

Мысалы, көрпенің ішіндегі мақта біркелкі жайылып тұруы керек еді, бірақ бір жерінде мақта түйіріліп, дөңес болып шығып тұрғанға ұқсайды. Бұл май түйіні жұқа талшықты қабықпен қоршалғандықтан, айналасындағы тіндермен белгілі дәрежеде шекарасы бөлінген.

Липоманың нақты пайда болу себебі толық анықталмаған, бірақ отбасылық тарихы бар жағдайлар жиі кездесетіні белгілі, сондықтан генетикалық бейімділік рөл атқарады деп есептеледі. Эпидермис кистасынан айырмашылығы, түк фолликуласымен де, мүйіздену жасушаларымен де байланысы жоқ, таза май тінінің өз мәселесі болуы ең үлкен айырмашылық.

Қолмен сезгенде байқалатын айырмашылық

Екі ісікті қолмен ұстағанда сезім едәуір өзгеше болады. Эпидермис кистасының ішінде мүйіздену жасушалары тығыз толтырылғандықтан басқанда оңай басылмай, қатты болып сезіледі, ал липома майдың өзі жұмсақ тін болғандықтан жұмсақ, қамырдай басылатын сезім береді.

• Қаттылығы: Эпидермис кистасы резеңке доп сияқты қатты болады, ал липома ұн қамыры сияқты жұмсақ басылады. Ішіндегі заттың мүйіздену жасушасы ма, май ма екеніне қарай саусаққа берілетін сезім осылай ерекшеленеді.
• Шекарасы: Эпидермис кистасы теріге тығыз жабысып тұрғандықтан, үстіндегі теріні бірге ұстағанда ғана бірге қозғалады, ал липома тері астындағы тереңірек қабатта болғандықтан, тері орнында қалып, ісік қана шетке жылжитын жағдай жиі кездеседі. Эпидермис кистасы түк фолликуласынан басталып, эпидермиспен байланысты болса, липома эпидермиске қатысы жоқ тереңірек қабатта пайда болады.
• Ашылу тесігі: Эпидермис кистасының бетінде кішкентай тесік жиі көрінеді, ал липомада ондай тесік болмай, беті тегіс болады. Мүйіздену жасушалары шығатын жол сақталғаны, сақталмағаны осы жерден ажыратылады.
• Қабыну жағдайы: Эпидермис кистасының ішіндегі мүйіздену жасушалары бактериямен кездесіп қабынса, кенеттен ісініп, ауыруы мүмкін, ал липомада қабыну сирек болады да, әрдайым бір қалыпты күйінде қалады. Мүйіздену дорбасының сыртқа шығатын тесігі бар болғандықтан бактерия оңай кіреді, ал липома жабық құрылым болғандықтан бұл қауіп аз.

Сырт көзге көрінетін айырмашылық

Эпидермис кистасы негізінен бет, мойын, арқаның жоғарғы бөлігі сияқты түк фолликуласы көп жерлерде жиі пайда болады. Көлемі бірнеше миллиметрден бірнеше сантиметрге дейін әртүрлі болады, уақыт өте баяу үлкейетін жағдай жиі кездеседі.

Липома арқа, иық, қол, мойынның артқы бөлігі сияқты май қабаты қалың жерлерде жиі пайда болады. Эпидермис кистасына қарағанда жалпы алғанда үлкенірек өсу үрдісі бар, тері түсі сол күйінде сақталып, астынан дөңестеніп көтеріліп тұратын түрде жиі байқалады.

Екі ісіктің де тері түсі әдетте айтарлықтай өзгермейді. Бірақ эпидермис кистасында қабыну пайда болса, сол жер ғана қызарып ісінеді, ал липомада түс өзгеріссіз, тек көлемі ғана баяу өзгереді дегендей жағдай басым.

Орналасу және пайда болу аймағындағы айырмашылық

Эпидермис кистасы түк фолликуласы бар кез келген жерде пайда бола алады, сондықтан бет сияқты тар, ашық жерлерде де жиі кездеседі. Түк фолликуласының өзі себеп болғандықтан, фолликула тығыздығы жоғары жерлерде жиірек пайда болады деуге болады.

Липома май қабаты қалың дене мен қол-аяқта жиірек кездеседі, кейде біреу ғана пайда болады, бірақ бірнешеуі бір мезгілде пайда болатын адамдар да бар. Себебі май тінінің өзінің көбеюі болғандықтан, май қабаты жұқа беттен гөрі денеде салыстырмалы түрде жиірек байқалады.

Емдеу қашан қажет болады?

Эпидермис кистасы мен липоманың көпшілігі көлемі кіші, симптомсыз болса, асығып жоюдың қажеті жоқ. Бірақ бірнеше жағдайда дәрігерге қаралу ұсынылады.

• Кенеттен тез үлкейіп кетсе немесе қатты бекініп, оңай жылжымайтын болса. Әдетте қатерсіз ісіктер баяу өседі, сондықтан қысқа мерзімде көлемі өзгерсе, басқа тіндік өзгеріс жоқ па екенін тексеру қажет.
• Басқанда ауырсыну болса немесе кенеттен қызарып ісінсе. Бұл эпидермис кистасының ішінде қабыну немесе инфекция дамып жатқанының белгісі болуы мүмкін, назардан тыс қалдырса іріп жарылуы да мүмкін.
• Бет немесе мойын сияқты көрнекті жерде болғандықтан, эстетикалық тұрғыдан алаңдатса. Мұнда қауіпті болғаны үшін емес, алып тастауды қалау мақсатымен дәрігерге қаралу жағдайы.
• Көлемі 5 сантиметрден асатын немесе үздіксіз үлкейіп жатқан липома жағдайы. Сирек кездеседі, бірақ үлкен, тез өсетін май түйіні басқа тін түрлерінен ажырату қажет болуы мүмкін, сондықтан тексеру үшін дәрігерге қаралу ұсынылады.

Тексеру арқылы анықтау жолы

Көзбен қарап, қолмен ұстап тексеру арқылы едәуір бөлігін ажыратуға болады, бірақ нақты анықтағыңыз келсе, ультрадыбыстық тексеру қолданылады. Ультрадыбыс тері астындағы тінді нақты уақытта көруге мүмкіндік беретіндіктен, ішіндегі заттың сұйыққа жақын мүйіздену массасы ма, әлде май тіні ме екенін ажыратуға көмектеседі.

Экранда көрінетін жарықтық пен шекара пішіні эпидермис кистасы мен липомада әртүрлі болып шығады, себебі ультрадыбыс тіннің тығыздығы мен құрамына қарай әртүрлі шағылысады. Күмәнді немесе типтік емес белгілер байқалса, гистологиялық тексеру арқылы соңғы анықтама жасалады.

Екі ісіктің пайда болатын тіні де, қасиеті де әртүрлі, бірақ екеуі де жиі кездеседі және көбіне қатерсіз болады. Ұстап көргенде күдіктенетін ісік болса, өзіңіз шешім қабылдағаннан гөрі, бір рет дәрігерге қаралып тексеріп алған көңіліңізге де тыныш, әрі дәлірек болады.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).