Ауыр акнеге арналған isotretinoin: әсері, жанама әсерлері және жүктілік кезіндегі сақтық

Сіз жақпа дәрілерді, antibiotics-ті, тазалау мен сығуды қолданып көрдіңіз, бірақ акне қайта шыға береді. Сол кезде isotretinoin деген ішілетін дәрі туралы естисіз. Бір курс ұзақ ремиссия бере алады деген сөз де бар, жанама әсерлері қорқынышты деген уайым да бар.

Алдымен қысқаша. isotretinoin vitamin A туындысы болып табылады және акнені қоректендіретін майды шығаратын sebaceous gland-тің өзін кішірейтеді. Ол Roaccutane және Accutane сияқты атаулармен белгілі. Дәрі мәселенің түбіріне әсер ететіндіктен күшті, бірақ ерін мен терінің құрғауы өте жиі кездеседі, ал жүктілік кезінде мүлде қолдануға болмайды. depression және suicide қаупі туралы кең тараған алаңдаушылыққа келсек, соңғы үлкен деректер басқа көрініс береді. Төменде механизм, доза, жанама әсерлер, жүктілік ережелері және mental health дәлелдері нақты берілген.

isotretinoin қандай дәрі

Акне sebum шамадан тыс бөлініп, тесіктер бітеліп, қабыну басталғанда пайда болады. Жақпа дәрілер мен antibiotics осы процестің кейбір бөлігін басады, бірақ май бөлінуі көп күйінде қалса, акне оңай қайталанады. isotretinoin басқа жолмен әсер етеді. Ол sebaceous gland-тің өзін кішірейтіп, sebum бөлінуін айтарлықтай азайтады. Яғни акне өсетін ортаны құрғатады.

Сондықтан isotretinoin басқа емге жақсы жауап бермейтін ауыр акнеде қолданылады. Әсіресе терең әрі қатты nodules, тыртық қалдыратын акне немесе жиі қайталанатын акне кезінде қарастырылады. Мақсат ұзақ remission, яғни ем аяқталғаннан кейін де акненің тыныш қалуы. Дегенмен бұл жеңіл бастай салатын дәрі емес. Міндетті түрде дәрігер кеңесі және тұрақты бақылау қажет.

isotretinoin topical retinoids-пен бір түбірден шыққан, бірақ ішілетін дәрі болғандықтан бүкіл денедегі sebaceous glands-ке әсер етеді. Сондықтан бетпен қатар арқа мен кеудедегі акнеге де бір уақытта ықпал етеді. Әсері әдетте бірнеше аптадан кейін байқалады, ал басында уақытша нашарлау болуы мүмкін. Асығыс қорытынды жасамай, белгіленген курсты аяқтау маңызды.

Қанша және қалай ішу керек

isotretinoin дозасы әдетте дене салмағына қарай есептеледі. Көбіне 0.5 mg/kg/day-ден басталып, 1 mg/kg/day-ге дейін көтеріледі, өте ауыр жағдайда одан да жоғары болуы мүмкін. Емдеу әдетте 4-тен 6 айға дейін созылады. Дәріні майлы тамақпен бірге ішу absorption-ды жақсартады.

cumulative dose өте маңызды ұғым. Бұл бүкіл емдеу кезеңінде ішілген жалпы мөлшер, мақсатты деңгейі 120-дан 150 mg/kg-ге дейін. cumulative dose жеткілікті болған сайын кейінгі relapse азаятыны хабарланған. Бір зерттеуде 220 mg/kg немесе одан жоғары деңгейге жеткендерде 1 жылдан кейін relapse аз болған. Тағы бір маңызды нәрсе: тері толық тазарғаннан кейін шамамен 2 ай жалғастыру қайталанудың алдын алуға көмектеседі. Соған қарамастан кейбір адамдарда уақыт өте relapse болып, екінші курс қажет болуы мүмкін.

Дозаны бірден көтермей, біртіндеп арттыру бастапқы flare мен жанама әсерлерді азайту үшін жасалады. absorption және жауап әр адамда әртүрлі болғандықтан, дәрігер салмаққа ғана емес, нақты жағдайға қарап реттейді. Жеткілікті cumulative dose және жеткілікті ұзақтық бір курстың ұзақ әсер ету ықтималдығын арттырады.

Әсері күшті болғандықтан жанама әсерлер жиі

isotretinoin күшті әсер етеді, сондықтан жанама әсерлері де жиі кездеседі. Бірақ олардың көбі дәріні ішіп жүрген кезде пайда болып, тоқтатқаннан кейін қайтады. Ең жиі әсері құрғау. Себебі дәрі sebum-ды азайтады, дене жалпы құрғайды. Ерін құрғауы немесе cheilitis шамамен 90%-да, тері құрғауы шамамен 70%-да хабарланған.

Еріннен бөлек, мұрынның шырышты қабаты құрғап қан кетуі мүмкін, көз құрғап, құм тұрғандай сезіледі, тері жұқарып күнге және үйкеліске сезімтал болады. retinoid dermatitis деп аталатын қызарып ашитын тері реакциясы шамамен 20%-да байқалуы мүмкін. Сондықтан ем кезінде lip balm, moisturizer және sunscreen тұрақты қолдану қажет.

Қан талдауынан көрінетін әсерлер де бар. triglycerides жиі көтеріледі, ал liver enzymes 15%-ға дейін көтерілуі мүмкін. Көбі жеңіл және дәріні тоқтатуды сирек қажет етеді. Бұлшықет немесе буын ауырсынуы да болуы мүмкін, әсіресе қатты жаттығудан кейін көбірек сезіледі. Бұлар да көбіне дәріні тоқтатқаннан кейін басылады. Практикалық тәсіл: құрғауды күтіммен басқару және қан көрсеткіштерін тұрақты бақылау.

Жүктілікке мүлде болмайды

isotretinoin туралы ең маңызды ереже жүктілікке тыйым салу. Бұл дәрі күшті teratogen, яғни ұрықта ауыр даму ақауларын тудыруы мүмкін. Жүктілік кезінде қабылданса, бет, көз, құлақ, бас сүйек, жүрек және central nervous system ақаулары болуы мүмкін, intellectual disability да хабарланған.

Жүкті бола алатын әйелдер үшін талаптар өте қатаң. Дәріні бастамас бұрын жүкті емес екені расталуы керек. Ем бойы contraception-ның 2 әдісі бірге қолданылады және pregnancy test ай сайын жасалады. Дәріні тоқтатқаннан кейін де 1 ай contraception жалғасады. Жүктілік жоспарланса, кемінде 1 ай бұрын дәріні тоқтату қажет.

Ем кезінде және тоқтатқаннан кейін 1 ай бойы қан тапсыруға болмайды. Егер isotretinoin бар қан жүкті адамға құйылса, қауіпті болуы мүмкін. Ер адамдарда sperm немесе жүктілік нәтижесіне әсері дәлелденбеген, сондықтан бірдей contraception міндеті жоқ. Бірақ бұл дәріні ешкіммен, әсіресе жүкті болуы мүмкін адаммен, бөлісуге болмайды. Дәрі қаншалық тиімді болса да, бірінші dose-қа дейін жүктіліктен сақтану жоспары дайын болуы керек.

depression және suicide дауы, деректер не дейді

isotretinoin туралы айтқанда көп адам depression және suicide қаупін ойлайды. Бұл түсінікті, өйткені тақырып ұзақ уақыт талқыланып келеді. Бірақ соңғы ірі зерттеулер басқа қорытынды көрсетеді.

2023 жылы шыққан бір meta-analysis 25 зерттеу мен 1.6 million-нан астам адамды біріктіріп талдады. Қорытындысы: халық деңгейінде isotretinoin suicide немесе psychiatric disorders қаупін арттырады деген дәлел жоқ. Керісінше, дәрі қабылдаған адамдарда емнен кейінгі 2-ден 4 жылға дейін suicide attempts төменірек болған. depression 1 жыл ішінде шамамен 3.8%-да пайда болғанымен, дәрі ішпегендермен салыстырғанда айтарлықтай жоғары емес еді. Акненің жақсаруы көңіл күй мен quality of life-ті де жақсартқан болуы мүмкін.

Бұл әр адамға мүлде әсер етпейді деген сөз емес. Сирек болса да mood changes болуы мүмкін. Ем кезінде көңіл күй түссе, әдеттегіден өзгеше сезінсеңіз немесе мазасыз белгілер байқалса, дереу дәрігерге хабарлап, отбасының да бақылауына мән берген дұрыс. Бұрын depression немесе басқа psychiatric history болса, ем бастамай тұрып айту керек. Деректер халық деңгейінде тыныштандырады, бірақ жеке бақылауды алмастырмайды.

Қан талдауы және кім сақ болуы керек

isotretinoin басталар алдында және ем барысында қан талдауы арқылы жағдай бақыланады. Негізгі көрсеткіштер liver enzymes және fasting triglycerides. Жүкті бола алатын әйелдерге ай сайын pregnancy test қажет. Көрсеткіштер қатты көтерілсе, dose азайтылуы немесе уақытша тоқтатылуы мүмкін, бірақ көбіне адамдар dose реттеу арқылы курсты аяқтайды.

Бір кезде inflammatory bowel disease-пен байланысы туралы алаңдаушылық болған, бірақ соңғы meta-analyses айқын байланысты растаған жоқ.

Кейбір адамдар ерекше сақ болуы керек. Жүкті немесе жүктілік жоспарлап жүрген адамға жоғарыда айтылғандай absolute contraindication. Бауыр ауруы бар, triglycerides өте жоғары, немесе vitamin A supplement қабылдайтын адамдар бастамас бұрын дәрігермен сөйлесуі керек. isotretinoin өзі vitamin A derivative болғандықтан бірге қолдану жанама әсерлерді күшейтуі мүмкін.

isotretinoin ауыр акнені ұзақ remission-ға жеткізе алатын күшті дәрі. Жүктіліктен сақтану, тұрақты blood monitoring және дәрігер бақылауы сақталса, оны қауіпсізірек қолдануға болады.

Бақылау көрсеткіші	Қашан	Ескерту
Pregnancy test	Бастар алдында, ай сайын, тоқтатқаннан кейін 1 ай	Жүкті бола алатын әйелдерге міндетті
Liver enzymes	Бастар алдында, ем кезінде	15%-ға дейін көтерілуі мүмкін, әдетте жеңіл
Triglycerides	Бастар алдында, ем кезінде	Көтерілуі жиі, диетаны бақылау көмектеседі
Қан тапсыру	Ем кезінде және тоқтатқаннан кейін 1 ай	Тыйым салынады