Сырты ұқсас көрінетін секпіл мен мелазманың емі неге мүлдем қарама-қарсы болады?

Айнаға қарағанда бет пен мұрын маңында ұсақ қоңыр дақтарды көріп, олардың секпіл ме әлде мелазма ма екенін ажырата алмай қалатын кездер жиі болады. Себебі екеуі де қоңыр түсті және екеуі де беттің орталық бөлігінде жиі шығады. Оның үстіне екі жағдай бір адамның бетінде қатар кездесетін жағдай да көп болғандықтан, тек көзбен қарап ажырату ойлағаннан да қиынырақ.

Дегенмен дерматологияда бұл екеуімен жұмыс істеу тәсілі мүлде басқаша. Кейбір дақтарға тікелей күшті лазер бір-ақ рет қолданылады, ал басқаларына әлдеқайда жұмсақ процедура 1 апта аралықпен 5-тен 10 реткe дейін бөліп жасалады. Тіпті сол лазерді дұрыс емес дақ түріне күшті түрде қолданғанда пигменттің керісінше қалыңдап кетуі де мүмкін. Осы қарама-қарсы тәсілдің себебін білу өз бетіңіздегі дақтың қай түрге жататынын болжауға да көмектеседі.

Секпіл неге тек терінің үстіңгі қабатында ғана шоғырланады?

Секпіл теріннің ең сыртқы қабаты эпидермистің, оның ішінде тек ең төменгі базальды қабатында орналасады. Эпидермисті көзге тікелей көрінетін жұқа сыртқы қабат деп елестетуге болады. Осы базальды қабатта меланоцит деп аталатын, пигмент өндіретін кішкентай зауыт іспетті жасушалар орналасқан.

Секпіл көбіне генетикалық тұрғыдан осы меланоциттер күн сәулесіне аса сезімтал адамдарда пайда болады. Күнге түскенде сол жердегі меланоциттер пигментті әдеттегіден де қоюрақ бөліп шығарады да, тары дәніндей ұсақ қоңыр дақтар эпидермистің үстіңгі қабатында шашырап шығады. Тереңдігі аз болуы және эпидермистің бір ғана қабатымен шектелуі секпілдің ең басты ерекшелігі.

Мелазма неге тітіркендіргіштерге аса сезімтал реакция береді?

Мелазма секпілге қарағанда орналасу тереңдігі айқын емес, кең таралған дақ түрінде көрінуімен ерекшеленеді. Пигмент тек эпидермисте ғана емес, оның астындағы дерманың үстіңгі қабатына дейін таралатын жағдайлар жиі кездеседі деп есептеледі. Дерма эпидермистің тура астында орналасқан, қан тамырлары мен нервтер өтетін қабат.

Мелазманың тітіркендіргіштерге сезімтал болатын себебі, пигмент өндіретін меланоциттердің өзі оңай қозатын күйде болуы. Күн сәулесі ғана емес, жылу, үйкеліс, тіпті кішкентай қабыну реакциясының өзі меланоциттерді шамадан тыс белсендіріп, пигментті одан сайын көп өндіруге итермелейді деп хабарланады. Сондықтан мелазмасы бар теріге күшті әсер жасаса, керісінше сол әсердің өзі пигментті одан сайын қоюлатуға түрткі болуы мүмкін.

Гормондар мен күн сәулесі мелазмаға неге осыншама күшті әсер етеді?

Мелазма жүктілік, ауызша қабылданатын гормоналды контрацептивтер және менопауза кезеңіндегі гормон өзгерістерімен бірге пайда болатыны немесе қоюлана түсетіні белгілі. Мұның себебі эстроген мен прогестерон сияқты әйел гормондарының меланоциттерді белсендіретін сигнал ретінде әсер етуінде деп кеңінен қабылданған.

Күн сәулесі де мелазманы асқындыратын маңызды фактор. Күн сәулесіне түскенде меланоциттер пигмент өндіру сигналын күшейтіп қабылдайды, ал бұрыннан сезімтал болып тұрған мелазма меланоциттері бірдей мөлшердегі күн сәулесіне секпілге қарағанда әлдеқайда асыра реакция береді. Мелазмасы бар кезде күннен қорғану емге тең дәрежеде маңызды деп ерекше атап өтілетінінің себебі осында.

Күшті лазер мен жұмсақ тонингтің таңдау критерийі қандай?

Секпіл эпидермистің бір ғана үстіңгі қабатымен шектелгендіктен, сол жерді дәл нысанаға алып бір реттен күшті түрде жоятын әдіс тиімді. Мұнда әдетте Q-switched лазер деп аталатын құрылғы қолданылады. Бұл лазер өте қысқа сәтте күшті энергия шығарып, тек пигментті ғана лезде бұзады. Нысана таяз әрі анық болғандықтан, 4-тен 8 аптаға дейінгі аралықпен өткізілетін 1-ден 3 рет қана процедурадан кейін-ақ жақсы нәтиже байқалады деп есептеледі.

Мелазмаға керісінше тәсіл қолданылады. Себебі бір реттен күшті лазер қолдансаңыз, сол жылу тітіркенуінің өзі сезімтал меланоциттерді қоздырып, пигментті одан сайын қоюлатып жіберуі мүмкін. Сондықтан бірдей түрдегі лазер болса да, энергиясын әлдеқайда төмендетіп, 1 апта аралықпен 5-тен 10 реткe дейін қайталанатын тонинг (laser toning) әдісі қолданылады. Тонинг бір реттен күшті бұзудың орнына, осылай бірнеше рет бөлінген төмен тітіркенуді меланоциттерді қоздырмай, пигментті бірте-бірте жеңілдетуге бағыттайды. Терінің қандай қарқындылық пен тітіркенуге шыдай алатынына қарай процедура тәсілі мүлдем басқа болады деп түсінген жөн.

Мелазма процедурадан кейін неге кейде қайта қоюланады?

Мелазмамен жұмыс істегенде ең сақ болатын тұс осы жер. Керектіден артық күшті лазер қолдансаңыз немесе процедура аралығын тым қысқа ұстасаңыз, сол тітіркену қабыну реакциясын тудырады да, қабыну қайтадан меланоциттерді қоздырып, пигментті одан сайын көп өндіруге итермелейтін тұйық шеңбер пайда болуы мүмкін. Мұны қабынудан кейінгі гиперпигментация деп атайды, қарапайым тілмен айтқанда, жара жазылу барысында тері қорғаныс ретінде пигментті одан сайын көп бөліп шығару құбылысы.

Сондықтан мелазманы емдеуде бастан-ақ қарқындылықты ең жоғарғы деңгейге көтерудің орнына, төмен энергиядан бастап терінің реакциясын бақылай отырып, бірте-бірте реттеу қауіпсіз деп ұсынылады. Процедура аралығын да кемінде 1 апта ұстап, теріге толық тыныштала алатындай уақыт беру маңызды деп есептеледі. Ал секпілде мұндай тітіркенуге сезімталдық бастапқыда үлкен емес, сол себепті мұндай алаңдаусыз әлдеқайда батыл түрде әсер етуге болады.

Қайталану неге тек мелазмада жиі кездеседі?

Секпіл процедурамен жойылған жерде әдетте нәтиже жақсы сақталады. Ол жерде бұрыннан күн сәулесіне сезімтал меланоциттер болғандықтан, күтімсіз ұзақ уақыт күнге түссе жаңасы пайда болуы мүмкін, бірақ жойылған дақтың өзі еш себепсіз қайта қоюлануы сирек кездеседі.

Мелазмада жағдай басқаша. Себебі пигменттің пайда болуының түбегейлі себебі, яғни сезімтал меланоциттер, гормондар және күн сәулесіне түсу, сол қалпында қалады, тек сыртта көрінетін пигмент қана жеңілдейді. Сондықтан процедурадан кейін де күннен қорғауды немқұрайды қараса немесе гормон өзгерісі болса, сол жерде пигменттің қайта көтерілуі жиі кездеседі деп хабарланады. Әсіресе күнделікті күн сәулесі бұлтты күні де теріге жетеді, сол себепті тек ашық күндерге ғана мән беру жеткіліксіз деп түсіндіріледі. Осы себептен мелазманы бір процедурамен аяқтаудың орнына, тұрақты күннен қорғау мен қолдау күтімін қатар жүргізу маңызды деп ерекше атап өтіледі.

Менің дағым қайсысына жақын?

Екі пигмент ауруын ажыратуға көмектесетін бірнеше белгі мыналар.

• Дақ мөлшері тары дәніндей ұсақ болып, шеттері анық көрінсе, бұл секпілге жақынырақ. Себебі ол тек эпидермистің бір ғана қабатында орналасатындықтан шеттері айқын болады.
• Дақ кең тараған дақ түрінде болып, шеттері бұлыңғыр көрінсе, мелазмадан күдіктенуге болады. Себебі пигмент эпидермис пен дерманың үстіңгі қабатына бірдей таралатындықтан, шеттері табиғи түрде жайылып тұрғандай көрінеді.
• Жазда қоюланып, қыста жеңілдейтін үлгі анық болса, бұл күн сәулесіне сезімтал секпіл болуы мүмкін. Себебі пигмент өндірісі күн сәулесінің мөлшеріне лезде реакция береді.
• Жүктілік немесе контрацептив қабылдау кезеңімен сәйкес келіп жаңадан пайда болса не қоюланса, бұл мелазма болу ықтималдығы жоғары. Себебі гормон өзгерісі меланоциттерді қоздыратын кезеңмен тұспа-тұс келеді.

Әрине, тек көзбен ажырату қиын жағдайлар да көп, әрі екеуі бір бетте араласып кездесетін жағдай да аз емес. Сырты ұқсас көрінсе де ішінде болып жатқан процесс мүлдем басқа болғандықтан, тек өз бетінше диагноз қойып лазер қарқындылығын таңдасаңыз, керісінше пигменттің одан сайын қоюлануына әкелуі мүмкін. Сондықтан дәл диагноз қою мен оған сай процедура қарқындылығын анықтау міндетті түрде дерматолог маманмен кеңесу арқылы шешілгені қауіпсіз.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).