Толтырғыш басқалардан тезірек жоғалатын адамдарда байқалатын зат алмасу мен әдеттердің ортақ ерекшеліктері

Толтырғыш салдырғаннан кейін көбіне мынадай сұрақ туындайды. Неге бірдей аймаққа шамамен бірдей мөлшер салдырса да, кейбір адамдарда жарты жылға жетпей қайта жоғалып кетеді, ал кейбіреулерде бір жылдан асса да орнында тұрады?

Бұл айырмашылық кездейсоқтық емес. Толтырғыштың дене ішінде жоғалу жылдамдығы тек оның өз қасиетіне ғана емес, адамның зат алмасу қарқынына, ем жасалған аймақтың қаншалықты жиі қозғалатынына, қаншалықты терең және қанша мөлшерде енгізілгеніне, дененің толтырғышты бөгде зат ретінде қаншалықты белсенді қабылдайтынына байланысты бірге қалыптасады. Толтырғыш тез жоғалатын адамдарда бұл факторлардың бірнешеуі бір мезгілде кездесетін жағдайлар жиі кездеседі.

Толтырғыш дене ішінде неге өздігінен жоғалады?

Қазір кеңінен қолданылатын толтырғыштардың басым бөлігі гиалурон қышқылы (HA, терінің құрамында табиғи түрде болатын, ылғалды ұстап тұратын компонент) негізінде жасалады. Бірнеше гиалурон қышқылы молекуласын химиялық жолмен бір-бірімен байланыстырып, гель түріне келтіру арқылы толтырғыш алынады.

Мәселе мынада, денеде гиалурон қышқылын ыдырататын фермент бұрыннан бар. Гиалуронидаза (hyaluronidase) деп аталатын бұл фермент әдетте денедегі ескірген гиалурон қышқылын тазалайтын қызметкер сияқты жұмыс істейді. Толтырғыш арқылы енген гиалурон қышқылы да ерте ме, кеш пе, осы ферменттің назарына ілігіп, бірте-бірте кесіліп, жоғалады.

Оған қоса, лейкоциттің бір түрі болып саналатын макрофаг (macrophage, дене ішіндегі бөгде заттарды жұтатын иммундық жасуша) да толтырғыш гелін бөгде зат деп танып, оны бірте-бірте жұтып, ыдыратады. Фермент қайшы сияқты кесетін болса, макрофаг сол кесіндіні жинап алып кететін тазалау көлігі сияқты. Осы екеуі бірге жұмыс істеп, уақыт өте келе толтырғыш денеден толығымен шығып кетеді.

Толтырғыш түріне қарай сақталу мерзімінің өзгеру принципі

Бірдей гиалурон қышқылы толтырғышы болса да, өнімге қарай сақталу мерзімі әр түрлі болады. Мұндағы негізгі фактор, тігілу дәрежесі, яғни гиалурон қышқылы молекулаларының бір-бірімен қаншалықты тығыз және берік байланысқанында.

Молекулалар сирек өрілсе, фермент оның арасына оңай еніп, кесе алады. Керісінше, молекулалар тор сияқты тығыз және берік өрілсе, ферментке жақындау қиынға соғады, сол себепті ыдырау жылдамдығы да баяулайды. Сирек тор мен тығыз тордың қайсысының түйінін шешу қиынырақ екенін ойласаңыз, түсіну оңай болады.

Жалпы алғанда, көлемді толтыруға арналған толтырғыштардың құрылымы тығыз және берік болғандықтан ұзағырақ сақталады, ал ерін сияқты жұмсақ және табиғи түрді сақтауға арналған толтырғыштар салыстырмалы түрде сирек өрілетіндіктен тезірек жоғалатыны белгілі. Яғни жұмсақтық пен ұзақ сақталу белгілі бір дәрежеде бір-бірінің есебінен болатын қасиеттер.

Зат алмасуы жылдам адамдарда толтырғыш неге тезірек сіңеді?

Бірдей толтырғыш, бірдей аймақ болса да, әр адамда сіңу жылдамдығы әр түрлі болады. Мұның ең басты себептерінің бірі, әр адамның жеке зат алмасу қарқыны.

Қан айналымы белсенді және жасуша алмасуы (turnover, ескі жасушалардың өліп, жаңа жасушаларға ауысу процесі) жылдам адамдарда тіндегі ферменттер мен иммундық жасушалар да соғұрлым белсенді қозғалады. Толтырғыш осы белсенділік аймағында болса, оған ілігу жиілігі артады, ал жиі ілінген сайын ыдырау жылдамдығы да арта түседі.

Жас және зат алмасуы белсенді адамдарда бұл үрдіс айқынырақ байқалатыны туралы деректер жиі кездеседі. Қызық болғанымен, дене неғұрлым сау және қалпына келу қабілеті жоғары болса, толтырғышты да соғұрлым тезірек тазалап тастайды. Керісінше, зат алмасуы баяу адамдарда толтырғыш салыстырмалы түрде ұзағырақ сақталады.

Жиі жаттығатын, сондықтан бүкіл дене бойынша қан айналымы белсенді адамдарда да ұқсас себептермен сіңу тезірек болады. Жаттығу кезінде жүрек соғу жиілігі артып, қан тамырлары кеңейгендіктен, бет-әлпетті қоса алғанда бүкіл дене бойынша қан ағыны уақытша артады. Қан ағынының артуы гиалуронидаза мен макрофагтардың толтырғыш маңынан жиірек өтетінін білдіреді, сондықтан жаттығу әдеті жиі болған сайын толтырғыш та жиірек ілінеді.

Көп қозғалатын аймақтарда толтырғыш неге тезірек жоғалады?

Ерін немесе насолабиалды қатпар сияқты бет-әлпет өзгерген сайын күшті қозғалатын аймақтарда толтырғыш ерекше тез жоғалатыны белгілі. Мұның себебі физикалық тітіркенумен байланысты.

Сөйлеу, күлу, тамақ ішу кезінде ауыз айналасындағы бұлшықеттер күніне мыңдаған рет жиырылып, босаңсиды. Сол сайын астында орналасқан толтырғыш гелі де қысылып, созылу тітіркенуін бірге көтереді. Резеңкені тыныш қалдырғанда емес, үздіксіз тартып-босатып отырғанда тезірек босаңсуы сияқты құбылыс.

Сонымен қатар қозғалысы көп аймақтарда қан ағыны да салыстырмалы түрде мол болатын жағдайлар жиі кездеседі. Қан ағынының мол болуы ыдырататын фермент пен иммундық жасушалардың сол жерден жиі өтетінін де білдіреді. Физикалық тітіркену мен қан ағынына ілінудің қатар жүруі салдарынан маңдай немесе жаңақ сияқты салыстырмалы түрде аз қозғалатын аймақтарға қарағанда әлдеқайда тезірек сіңіп кету жағдайлары жиі болады.

Ем тереңдігі мен енгізілген мөлшер сақталу мерзімін қалай айқындайды?

Бірдей өнім болса да, қайда және қанша мөлшерде енгізілгеніне қарай сақталу мерзімі өзгереді. Бірнеше фактор бірге әсер етеді.

• Енгізу тереңдігі: терінің үстіңгі қабатына жақын енгізілген сайын қан ағыны мен ферментке ілігу жиілігі артып, тезірек сіңеді. Керісінше, сүйекке жақын терең қабатта қан ағыны салыстырмалы түрде аз, тітіркену де азырақ болғандықтан ұзағырақ сақталады.
• Енгізілген мөлшер: аз мөлшер енгізілсе, ыдырататын ферменттің оны тазалауына кететін уақыт та қысқа болады. Ыдырау жылдамдығы бірдей болса да, бастапқы мөлшер аз болса, толығымен жоғалуға дейінгі уақыттың өзі қысқарады.
• Таралу тәсілі: бір жерге шоғырландырып енгізудің орнына бірнеше қабатқа, бірнеше нүктеге бөліп енгізсе, тінмен жанасатын беті ұлғайып, керісінше ферментке ілігетін ауданы артуы мүмкін. Дәрігердің енгізу үлгісін қалай жоспарлайтыны да сақталу мерзіміне әсер ететіні белгілі.

Осы себептерге байланысты дәрігерге және аймаққа қарай ұсынылатын тереңдік пен мөлшер әр түрлі болады. Жай ғана көп енгізу ұзақ сақталуды білдірмейді, әрі әрдайым терең енгізу табиғи көрініс бермейді, сондықтан тепе-теңдікті сақтау процесі қажет.

Күтім әдеттері толтырғыштың сақталу мерзіміне қаншалықты әсер етеді?

Ем аяқталғаннан кейінгі күнделікті әдеттер де толтырғыштың қаншалықты ұзақ сақталатынына әсер ететіні белгілі.

• Сауна немесе моншада жоғары температураға жиі түссеңіз, сол аймақтың қан ағыны артып, толтырғыш әдеттегіден тезірек ыдырауы мүмкін. Себебі жылу қан тамырларын кеңейтіп, фермент пен иммундық жасушалардың жиірек өтуіне жол ашады.
• Қатты массаж немесе қысымды жиі қайталасаңыз, толтырғыш гелі физикалық түрде қысылып, тарау тітіркенуін үздіксіз алады. Орнығып үлгермей тұрып шайқалса, орны ауысуы немесе таралу жылдамдығы артуы мүмкін.
• Темекі шегу қан ағыны мен ұсақ капиллярлық айналымды нашарлататын әдет ретінде белгілі, сондықтан тіннің жалпы қалпына келу қабілеті мен зат алмасу тепе-теңдігіне әсер етуі мүмкін.
• Ультракүлгін сәулеге көп түссеңіз, толтырғышты қоршаған тері мен тіннің тірек күші әлсіреуі мүмкін, сол себепті толтырғыш орналасқан ортаның өзі өзгеруі мүмкін.

Сайып келгенде, толтырғыштың қаншалықты ұзақ сақталатыны бір ғана өніммен анықталмайды. Ол жеке адамның зат алмасуы, ем аймағы, ем тәсілі және ем аяқталғаннан кейінгі әдеттердің қатпарлана жиналуынан туындайтын нәтижеге жақынырақ. Сондықтан бірдей клиникада, бірдей өніммен ем алса да, сақталу мерзімінің адамға қарай бірнеше айға дейін өзгешеленуі таңғаларлық емес.

Егер өзіңізде ерекше тез жоғалады деп сезсеңіз, өнімді кінәлаудың алдында өз күнделікті әдеттеріңіз бен ем аймағыңыздың ерекшеліктерін бірге қарап шығу пайдалы болуы мүмкін. Зат алмасу қарқыны немесе аймақтың қозғалысы сияқты өзгерту қиын факторлар да бар, бірақ ем аяқталғаннан кейінгі күтім сияқты реттеуге болатын бөліктер де анық бар.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).