Ұрт салбырауының төрт себебі, байлам, май, сүйек және тері серпімділігінің айырмашылығы

Бет салбырауының себебі біреу ғана емес. Жас ұлғайған сайын бетіміздің ішінде кемінде төрт өзгеріс бір мезгілде жүреді. Сүйек баяу азаяды, май төмен қарай салбырайды, тінді ұстап тұрған байлам созылады, ал тері серпінділігі де кемиді. Осы төрт өзгеріс әр адамда әртүрлі мөлшерде араласатындықтан, бет салбырауының түрі де әркімде басқаша көрінеді. Сондықтан бет салбырауымен күресу бір ғана ем арқылы бітпейді. Ең алдымен өз бетіңізде қай өзгеріс басымырақ әсер етіп тұрғанын анықтап алу қажет.

Ұрт салбырауы жас өткен сайын неге күшейеді?

20 жастағы мен 40 жастағы адамның бетін қатар қойып қарасаңыз, салбырау дәрежесі айтарлықтай өзгеше екенін байқайсыз. Уақыт өткен сайын бетті ұстап тұрған құрылымдар бір-бірлеп әлсірейді. Сүйек, май, байлам, тері әрқайсысы әртүрлі жылдамдықпен өзгереді.

Сүйек 30 жастан бастап баяу азая бастайды, май мен байламдағы өзгеріс 40 жастан кейін көзге көріне бастайды, ал тері серпінділігінің қаншалықты азаятыны күн сәулесіне түсу мен өмір салтына байланысты әр адамда бөлек. Осы төрт өзгеріс бір-біріне қосыла бергенде бет салбырап тұрғандай көрінеді. Сол себепті тек бір ғана себепті түзеп шешуге тырыссаңыз, қалған бөліктерде салбырау қайта байқалатын жағдай жиі кездеседі.

Байлам созылса, ұрт қалай салбырайды?

Бет терісінің астында тері мен фасцияны сүйекке бекітіп тұратын жіңішке талшық жолақтары бірнеше қабат орналасқан. Оларды тірек байламдары деп атайды. Шатыр құрарда матаны керіп ұстап тұратын жіп-баулардың мысалын ойға алсаңыз, түсінуге оңай болады. Жіп керілген кезде мата бүрмесіз тегіс тұрады, ал жіп созылса, мата төмен қарай салбырап, толқындай бастайды.

Тірек байламдары да дәл осылай әрекет етеді. Жас кезде байлам тінді тартып, тегіс ұстап тұрады, бірақ ондаған жыл бойы бет қимылдап, тартылыс күшінің әсерінен байламның өзі баяу созылады. Байлам созылған сайын оның астындағы май мен тері бекітілмей, төмен қарай ағып бара жатқандай салбырайды. Әсіресе жақ сүйегінің астын өтетін байлам босаңсыса, бет майы иекке қарай ағып кеткендей көрінетін тән салбырау түрі пайда болады.

Ұрт майының төмен түсу себебі

Бетте бірнеше қабат май орналасады, әрі бұл май бастапқыда жақ сүйегінің маңында дөңгеленіп орналасады. Осы май бөлігін бет майы (malar fat pad) деп атайды. Жас кезде байлам осы майды жоғарыда ұстап тұрады, бірақ байлам созылып, тартылыс күші үздіксіз әсер еткен сайын май біртіндеп төмен қарай сырғи бастайды.

Майдың өз көлемінің азаюы да қосылып әсер етеді. Жас ұлғайған сайын бет майының көлемі кемитін бөлік пен керісінше төменге жиналатын бөлік бөлек шығады, осы теңгерімсіздік салбыраған бет пен ұлғайған иек майын бір мезгілде тудырғандай әсер қалдырады. Май жоғалып кетпейді, орнын ауыстырады, сол себепті жақ сүйегінің беті іші-қуысталады да, иек сызығы маңы қалыңдап көрінетін жағдай жиі кездеседі.

Сүйек кішірейсе, ұртта қандай өзгеріс болады?

Бетті ұстап тұрған ең ішкі құрылым сүйек. Сүйек өмір бойы қатыпса тұрған қалыпта емес, ескі сүйек тінінің сіңіп, жаңа сүйекпен толтырылу процесі қайталанып отырады. Жас ұлғайған сайын осы теңгерім бұзылып, толтырылатын мөлшерден сіңетін мөлшер артық болса, сүйек көлемі баяу азаяды.

Әсіресе жақ сүйегі мен жоғарғы иек сүйегі маңы бұл өзгеріске көбірек ұшырайды. Сүйек азайған кезде оны жауып тұрған май мен тері тірек нүктесінен айырылып, ішке қарай құлағандай төмен түседі. Ғимаратты ұстап тұрған іргетас әлсіресе, үстіндегі құрылым біртіндеп қисаятыны сияқты бір қисын. Сүйектің өзгерісі көзге көп көрінбейді, дегенмен ол бет салбырауының түбінде ұзақ уақыт әсер ететін себептердің бірі.

Тері серпімділігінің төмендеу себебі

Алдыңғы үш себеп бет ішіндегі құрылымдардың өзгерісі болса, соңғысы тері тінінің өзіндегі мәселе. Тері серпінділігін ұстап тұратын коллаген мен эластин (тері созылғаннан кейін қайта қалпына келуіне жауап беретін ақуыз) жас ұлғайған сайын аз түзіліп, ыдырау жылдамдығы артады.

Күн сәулесі бұл процесті жеделдететін негізгі фактор. Күн сәулесі тері ішіндегі коллагенді ыдырататын ферменттің көбеюіне себеп болады, сол себепті сәулеге көп түскен сайын тері серпінділігі тезірек кемиді деп айтылады. Retinol (коллаген түзілуіне көмектесетін компонент) немесе niacinamide (тері бөгетіне және серпінділікке пайдалы деп саналатын компонент) сияқты құрамдастары бар күтім өнімдерінің көмегі тиеді делінетіні де осы себепті. Дегенмен тек тері күтімінің өзімен сүйек, май немесе байламдағы өзгерісті қайтара алмайтын болғандықтан, тері серпінділігіне күтім жасау басқа себептерге бағытталған емдермен қатар жүргенде ғана мағыналы болады.

Менің ұрт салбырауым қай түрге жатады?

Төрт себептің қайсысы басымырақ әсер ететініне қарай бетте байқалатын көрініс сәл-сәл өзгеше болады. Дәл ажырату үшін дәрігерге қаралған жөн, бірақ шамамен мына сипаттарға бөлуге болады.

• Байлам созылған жағдайда: бет майы иекке қарай ағып бара жатқандай көрінеді, ал носогубтық қатпар бөлігі бүктеліп тұрғандай айқын байқалады. Тінді ұстап тұрған күштің әлсіреуі себебі.
• Май төмен түскен жағдайда: жақ сүйегінің асты іші-қуысталады, керісінше иек сызығы маңы қалыңдап көрінеді. Май жоғалмайды, орнын ауыстырғаны себебі.
• Сүйек азайған жағдайда: бет тұтастай ішке қарай құлағандай әсер қалдырады, жас кезіндегі суретпен салыстырғанда бет ені өзі тарылғандай көрінеді. Тірек рөлін атқаратын сүйек көлемінің кемуі себебі.
• Тері серпінділігі кемген жағдайда: құрылымның орны ауысуынан гөрі тері беті салбырап, майда әжімнің қатар көбеюі жиі байқалады. Тері тінінің серпінділігінің өзі кеміген себебі.

Іс жүзінде бұл төртеуі араласып көрінетін жағдай көбірек кездеседі, сондықтан бір ғана түрге дәл сай келмесеңіз де, оның ешбір қалыпсыз тұсы жоқ.

Себебіне қарай ем қалай өзгереді?

Себебі өзгеше болса, көмегі тиетін тәсіл де өзгереді. Байлам немесе май сияқты құрылым салбырағанда мен тері тінінің өзінің серпінділігі кемігенде қолданылатын тәсіл бөлек.

• Байлам созылған салбырау: салбыраған тінді физикалық түрде тартып көтеретін жіп лифтингі немесе лифтинг емі қисынға сай тәсіл ретінде ұсынылады. Созылған байламның рөлін ем арқылы алмастыру принципі.
• Май төмен түскен салбырау: іші-қуысталған бөлікті филлермен толтырып, төмен жиналған бөлікті ретке келтіру бір мезгілде қарастырылады. Май ауысқан орын мен жетіспей қалған орын бөлек болғандықтан, тек бір жағын толтырса теңгерім бұзылуы мүмкін.
• Сүйек азайған салбырау: сүйектің өзін қайтара алмайтындықтан, азайған көлемге сай филлер немесе көлем беретін ем арқылы тірек толықтырылады. Сүйек атқарған тірек рөлін басқа материалмен алмастыру идеясы.
• Тері серпінділігі кемген жағдай: лазер немесе радиожиілік сияқты теріде коллаген түзілуін қоздыратын емдер мен retinol сияқты компоненттерді пайдаланатын үздіксіз тері күтімі қатар ұсынылады. Құрылымды емес, теріні тінінің қасиетін өзгертетін тәсіл.

Тек бір ғана себеп болатын жағдай сирек болғандықтан, іс жүзінде екі-үш тәсілді бірге жүргізетін жағдай жиі кездеседі.

Рәсімнен бұрын тексеретін нәрселер

Қандай күтім болса да бастамас бұрын бет салбырауыңыз қай себепке жақынырақ екенін алдымен анықтап алу қажет. Бірдей салбырау болса да себебі өзгеше болса, бірдей ем жасалса да нәтиже басқаша шығуы мүмкін.

Сондай-ақ ем нәтижесі орнығуы уақыт алады. Лифтинг немесе филлер түріне қарай қалпына келу мен нәтиженің тұрақталуы негізінен 4 аптадан 12 аптаға дейінгі мерзімде болады деп айтылады, ал сақталу мерзімі ем түріне қарай 6 айдан 12 айдан асатын мерзімге дейін кең ауқымда хабарланады. Әр адамда себептердің үлесі мен тері жағдайы бөлек болғандықтан, сақталу мерзімін бір санмен нақты айту қиын.

Күн сәулесінен қорғану себебіне қарамастан барлығына бірдей көмегі тиетін бірнеше күтімнің бірі. Коллагеннің ыдырау жылдамдығын баяулатуға көмегі тиеді деп саналатындықтан, ем жасалды ма жоқ па оған қарамастан үнемі жасаған жөн.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).