Amoy sa kilikili: sanhi, antiperspirant, at Botox para sa pawis

Wala talagang amoy ang pawis mismo. Pero may mga bahagi ng katawan, tulad ng kilikili at singit, na kilalang-kilala talaga sa amoy. Para maintindihan kung bakit, kailangang paghiwalayin ang dalawang bagay: ang pagpapawis mismo at ang amoy na kasunod nito. Dalawang magkaibang usapin talaga ang mga ito. May dalawang uri ng sweat gland ang katawan, at ang amoy ay hindi galing sa pawis mismo kundi resulta ng bacteria na dumadami sa ibabaw nito. Isa-isang tatalakayin dito ang dalawang bagay na ito: bakit ang ilang bahagi lang ang mas napapansin sa amoy, at paano talaga gumagana ang mga paraan para bawasan ang amoy at pawis.

Bakit sobrang lakas ng amoy sa kilikili?

Kahit nakakalat sa buong katawan ang sweat gland, mas siksik ang apocrine gland, ang sweat gland na konektado sa amoy, sa kilikili at singit. Nagsisimulang gumana ang mga gland na ito dahil sa impluwensya ng hormones pagdating ng puberty. Kaya naman madalas na biglang lumalabas ang amoy na wala noon nung bata pa, tuwing dumarating ang panahon ng puberty.

Ang pawis na produkto ng apocrine gland ay mas mataas sa fat at protein kaysa sa tubig. Mas madaling maintindihan kung iisipin mo itong makapal na likido na halo ng langis at protina, hindi yung malinaw na tubig lang. Halos walang amoy talaga ang mga sangkap na ito mismo, pero napakasarap na pagkain ito para sa bacteria sa balat. Kaya sa mga bahaging maraming apocrine gland, mas mabilis dumami ang bacteria, at doon din mas matindi ang amoy.

Ilang uri ng sweat gland ang meron?

May dalawang pangunahing uri ng sweat gland. Ang una ay ang eccrine gland, ang sweat gland na nagre-regulate ng temperatura ng katawan, at ang isa pa ay ang apocrine gland na nabanggit kanina. Nakakalat ang eccrine gland sa buong katawan, kabilang ang palad at talampakan, at naglalabas ito ng malinaw na pawis na binubuo ng tubig at asin. Karamihan sa pawis na lumalabas kapag mainit o kapag nag-eehersisyo ay galing dito.

Halos walang amoy ang pawis mula sa eccrine gland. Simple lang ang layunin nito, na pababain ang temperatura ng katawan, kaya simple rin ang komposisyon nito. Sa kabilang banda, matatagpuan lang ang apocrine gland sa mga partikular na bahagi tulad ng kilikili, singit, at malapit sa tainga, at mas dumadami ang lumalabas dito kapag naiinis o kinakabahan. Kaya naman mas napapansin na napapawisan sa kilikili bago mag-exam o presentation.

Paano nagiging amoy ang pawis?

Nabanggit na kanina na walang amoy ang pawis mula sa apocrine gland. Pero kapag umabot ito sa ibabaw ng balat, sinisimulan itong i-break down ng bacteria na naninirahan doon, lalo na ang Corynebacterium at Staphylococcus.

Kahalintulad ito ng proseso ng pagsira ng pagkain. Katulad ng gatas na naiwan sa temperatura ng silid nang matagal, kung saan sinisira ng bacteria ang lactose at protina kaya lumalabas ang maasim na amoy, ganito rin ang ginagawa ng bacteria sa balat: pinuputol-putol nila ang fatty acid at protina sa pawis, at doon nabubuo ang mga sangkap na may amoy. Ang mga pangunahing sangkap na nabubuo dito ay short-chain fatty acids at mga compound na may sulfur, at ito mismo ang totoong pinagmumulan ng amoy ng katawan.

Kaya mas malaki ang epekto ng kung gaano kabilis dumami ang bacteria kaysa sa dami mismo ng pawis. Kaya naman kahit pareho ang dami ng pawis, iba-iba ang lakas ng amoy depende sa tao.

Ano ang pagkakaiba ng antiperspirant at deodorant?

Dalawang klase ang mga produktong nagpapababa ng pawis at amoy. Ang una ay antiperspirant, na binabawasan mismo ang dami ng pawis. Ang isa pa ay deodorant, na tumatakip lang sa amoy o pumipigil sa paglaki ng bacteria. Ibang-iba ang paraan ng pagganap ng dalawa.

Ang pangunahing sangkap ng antiperspirant ay aluminum salts, tulad ng aluminum chloride o aluminum chlorohydrate. Kapag dumikit ito sa balat, gumagawa ito ng parang gel na takip sa bukana ng pores, kaya pansamantalang nagsasara ang daanan ng pawis. Katulad ito ng pagpisil sa dulo ng hose para papipiin ang tubig na lumalabas.

Sa kabilang banda, hindi binabawasan ng deodorant ang dami ng pawis. Sa halip, tinatakpan lang nito ang amoy gamit ang fragrance, o pinipigilan ang paglaki ng bacteria gamit ang silver o antibacterial na sangkap tulad ng triclosan. Kaya kung marami kang pawis, mas bagay sa iyo ang antiperspirant, at kung amoy naman ang mas nakaka-bother sa'yo kaysa sa pawis, mas angkop ang deodorant.

Paano binabawasan ng Botox ang pawis, at gaano katagal ito?

Isa sa mga paraan para bawasan ang pawis ay ang paggamit ng botulinum toxin, o mas kilala bilang Botox injection. Parehong prinsipyo ito ng ginagamit sa mga kunot sa mukha: pinipigilan nito ang paglabas ng acetylcholine, ang neurotransmitter na siyang nag-uutos sa sweat gland na gumana, mula sa mga nerve ending.

Kailangan ng sweat gland ng signal mula sa nerbiyos bago ito makapaglabas ng pawis. Kapag hinarang ng Botox ang signal na ito, hindi na nakakatanggap ng utos ang sweat gland, kaya hihinto ito sa paggana. Katulad ito ng switch at bombilya: kahit ayos naman ang bombilya, kapag naputol ang wire papunta sa switch, hindi ito magsisindi.

Malawakang ginagamit ang epektong ito para sa hyperhidrosis, o labis na pagpapawis, sa kilikili, at karaniwang tumatagal ito ng apat hanggang anim na buwan, kahit may mga kaso na umaabot hanggang 12 buwan depende sa tao. Hindi walang-hanggan ang epekto dahil unti-unting tumutubo ulit ang mga nerve ending at gumagawa ng bagong koneksyon.

May procedure ba na nag-aalis mismo ng sweat gland?

Ang antiperspirant at Botox ay pansamantalang pinipigilan lang ang function ng sweat gland. May mga procedure naman na target na bawasan ang bilang mismo ng sweat gland. Isa sa mga kilala rito ay ang paggamit ng microwave energy na ipinapasok nang malalim sa balat.

Nasa gilid ng balat at fat layer ang lokasyon ng sweat gland. Kapag tinamaan ito ng tamang dami ng heat energy, nasisira ang tissue ng sweat gland kaya nawawalan ito ng function. Katulad ito ng pagtanggal sa buong beehive imbes na habulin ang bawat bubuyog nang paisa-isa.

Ang mga sweat gland na nasira sa paraang ito ay hindi na tumutubo pabalik, kaya madalas magtagal ang epekto kahit isa o dalawang beses lang ang procedure. Pero dahil malawak ang bahaging tinamaan ng heat, maaaring magkaroon ng pamamaga at pananakit sa loob ng ilang araw pagkatapos, kaya mainam na maglaan ng sapat na oras para sa recovery.

Mga gawi sa araw-araw para bumaba ang amoy nang walang procedure

May mga bagay na magagawa araw-araw kahit hindi umaasa sa procedure o produkto. Kapag naiintindihan mo ang prinsipyo, mas madaling maiintindihan kung bakit tumutulong ang mga habit na ito.

• Panatilihing maikli ang buhok sa kilikili: Kapag maraming buhok, mas malaki ang surface area kung saan puwedeng manirahan ang bacteria. Kapag maikli ang buhok, mas nababawasan ang espasyo para dumami ang bacteria.
• Magsuot ng natural na tela na madaling maaraw: Nagpapanatili ng moisture ang synthetic fabric, samantalang mas mabilis matuyo ang pawis sa cotton o linen. Mas matagal na basa ang balat, mas maganda ang kondisyon para dumami ang bacteria.
• Maghugas kaagad pagkatapos mapawisan: Tumatagal bago ma-break down ng bacteria ang sangkap ng pawis. Mas matagal na nananatili ang pawis sa balat, mas marami ring naiipon na sangkap na may amoy.
• Bawasan ang matatapang na pagkain at alak: Kilala na medyo pinapataas ng matatapang, mamantikang pagkain at alcohol ang concentration ng sangkap sa pawis. Kapag mas malakas ang sangkap sa pawis, mas marami ring materyal na pwedeng i-break down ng bacteria.

Hindi agad-agad makikita ang epekto ng mga habit na ito, pero dahil isa-isa nitong hinaharang ang proseso ng pagbuo ng amoy, malaking tulong ito kapag ginawa nang tuluy-tuloy.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), at Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).