Rửa mặt chỉ bằng nước: hiệu quả, lưu ý và cách làm theo từng loại da

Nhiều người nghĩ cảm giác căng da sau khi rửa mặt là dấu hiệu cho thấy da đang được cấp ẩm tốt. Nhưng thực ra cảm giác căng đó lại gần với dấu hiệu da bị mất nước hơn. Rửa mặt bằng sữa rửa mặt hai lần một ngày, trong khi đó hàng rào da lại đang mỏng dần đi từng chút một. Vì vậy gần đây, cách rửa mặt chỉ bằng nước, không dùng sữa rửa mặt, đang được nhiều người quan tâm. Bởi vì cách rửa mặt sao cho không phá vỡ lớp màng dầu mỏng và màng ẩm phủ trên bề mặt da chính là điểm khởi đầu của việc dưỡng ẩm. Dù có đổi sang mỹ phẩm tốt đến đâu, nếu hàng rào da đã bị tổn thương ngay từ bước rửa mặt thì rất khó để cảm nhận được hiệu quả thật sự.

Rửa mặt chỉ bằng nước là gì?

Đúng như tên gọi, rửa mặt chỉ bằng nước là cách rửa mặt không dùng sữa rửa mặt hay xà phòng, chỉ dùng nước ấm. Vào buổi sáng, người ta thường chỉ rửa nhẹ bằng nước để loại bỏ lượng bã nhờn và mồ hôi tiết ra trong đêm. Vào buổi tối, sau khi tẩy trang thì dùng nước để rửa sạch phần sữa rửa mặt còn sót lại.

Không có nghĩa là rửa mặt bằng nước thì lúc nào cũng chỉ dùng nước. Buổi tối khi cần tẩy lớp trang điểm đậm hoặc kem chống nắng, vẫn cần dùng sữa rửa mặt riêng, rồi mới áp dụng cách rửa bằng nước ở bước tiếp theo. Đây là cách kết hợp khá phổ biến. Điểm mấu chốt là giảm số lần rửa và giảm sức tẩy rửa, để giữ lại tối đa lớp bảo vệ vốn có của da.

Rửa mặt chỉ bằng nước không phải là phương pháp mới xuất hiện. Từ trước đến nay, các bác sĩ da liễu đã áp dụng nguyên lý tương tự khi khuyên bệnh nhân bị viêm da cơ địa hoặc viêm da tiếp xúc, những người có hàng rào da bị tổn thương nhiều, nên rửa mặt nhẹ nhàng. Gần đây nguyên lý này chỉ đơn giản là được mở rộng sang chăm sóc da thông thường nên lại được chú ý trở lại.

Hàng rào bảo vệ da và màng bã nhờn có vai trò gì?

Lớp sừng, tầng ngoài cùng của da, thường được ví như cấu trúc gạch và xi măng. Nếu tế bào sừng là viên gạch thì thành phần lipid lấp đầy khoảng trống giữa các viên gạch đóng vai trò như xi măng, ngăn không cho nước thoát ra ngoài. Thành phần lipid này được tạo ra từ bã nhờn tiết ra từ tuyến bã và các chất như ceramide nằm giữa các tế bào sừng.

Trên bề mặt da còn có thêm một lớp màng mỏng, gồm mồ hôi và bã nhờn trộn lẫn với nhau, gọi là màng bã nhờn. Màng bã nhờn vừa ngăn kích ứng từ bên ngoài, vừa đóng vai trò như một nắp đậy giúp làm chậm tốc độ bốc hơi nước. Khi lớp nắp này mỏng đi, lượng nước trong da sẽ bay hơi ra không khí nhanh hơn.

Bên trong tế bào sừng cũng chứa các thành phần như axit amin, urê, axit lactic, gọi chung là yếu tố dưỡng ẩm tự nhiên. Yếu tố dưỡng ẩm tự nhiên hoạt động như một miếng bọt biển giữ nước lại, nên khi thành phần này bị rửa trôi, khả năng giữ nước của chính lớp sừng cũng giảm theo.

Vì sao sữa rửa mặt làm da khô?

Sức tẩy rửa của sữa rửa mặt phần lớn đến từ chất hoạt động bề mặt. Chất hoạt động bề mặt có tính chất giữ được cả dầu lẫn nước cùng lúc, nhờ đó cuốn trôi bụi bẩn và cặn bã trên da theo dòng nước. Vấn đề là thành phần này không chỉ tách riêng cặn bã mà thôi.

Lớp bã nhờn và ceramide vốn bảo vệ da cũng bị rửa trôi theo, khiến cấu trúc xi măng của lớp sừng xuất hiện những khe hở. Hiện tượng nước thoát nhanh qua các khe hở này được gọi là mất nước qua da, và cảm giác căng da ngay sau khi rửa mặt chính là dấu hiệu cho thấy hiện tượng này đã bắt đầu. Sữa rửa mặt có sức tẩy càng mạnh, số lần rửa mặt càng nhiều, thì các khe hở này càng dễ mở rộng.

Tại các phòng khám da liễu, chỉ số mất nước qua da này còn được đo trực tiếp bằng thiết bị chuyên dụng. Ngay sau khi dùng sản phẩm có sức tẩy mạnh, chỉ số này thường tăng vọt trong thời gian ngắn, nghĩa là nước đang thoát ra nhanh hơn qua các khe hở mới xuất hiện trên hàng rào da. Để những khe hở này tự lành lại thường mất vài ngày.

Rửa mặt bằng nước có giúp giữ ẩm không?

Bản thân nước không chứa chất hoạt động bề mặt hay các thành phần tẩy rửa nên không cuốn trôi bã nhờn và ceramide một cách cưỡng ép. Thay vào đó, nước chỉ rửa trôi phần mồ hôi và bụi bẩn nhẹ dễ tan trong nước, còn lớp màng lipid phủ trên da phần lớn vẫn được giữ nguyên.

Vì vậy, nhiều người cảm thấy đỡ căng da hơn ngay sau khi rửa mặt chỉ bằng nước. Khe hở giữa các tế bào sừng ít mở rộng hơn nên tốc độ mất nước cũng tự nhiên chậm lại. Đặc biệt khi thời tiết trở nên khô hanh hoặc da đã trở nên nhạy cảm vì rửa mặt quá thường xuyên, chỉ cần giảm mức độ tẩy rửa cũng có thể tạo ra khoảng thời gian để da tự phục hồi khả năng giữ nước.

Khi hàng rào da đã phục hồi, hiệu quả của kem dưỡng ẩm bôi lên da sau đó cũng thể hiện rõ hơn. Khi khe hở giữa các tế bào sừng thu hẹp lại, nước và các thành phần lipid trong kem dưỡng ẩm có thể lưu lại trong da lâu hơn. Ngược lại, nếu hàng rào da có nhiều khe hở, dù bôi kem dưỡng ẩm tốt đến đâu, nước cũng bốc hơi đi nhanh chóng.

Loại da hợp và không hợp với rửa mặt bằng nước

Rửa mặt chỉ bằng nước không mang lại lợi ích giống nhau cho tất cả mọi người. Với những người có da vốn khô, hoặc hàng rào da đã mỏng đi vì rửa mặt và tẩy tế bào chết quá thường xuyên, chỉ cần giảm mức độ tẩy rửa cũng đủ để cảm giác căng da và kích ứng giảm rõ rệt.

Ngược lại, với da tiết nhiều dầu hoặc dễ nổi mụn thì câu chuyện lại khác. Khi bã nhờn lưu lại lâu trong lỗ chân lông, lỗ chân lông dễ bị bít tắc và viêm, nên với loại da này cần một mức độ tẩy rửa nhất định. Vào những ngày trang điểm đậm hoặc bôi kem chống nắng dày, chỉ dùng nước cũng khó rửa sạch hết thành phần dầu, vì vậy dùng thêm sữa rửa mặt riêng sẽ an toàn hơn.

Sau khi tập thể dục đổ nhiều mồ hôi, hoặc vào những ngày bụi mịn nặng, rửa mặt chỉ bằng nước cũng có thể không đủ. Trong những trường hợp này, cách thực tế là chỉ đổi sang rửa bằng nước cho một buổi trong ngày, còn buổi còn lại vẫn dùng sữa rửa mặt dịu nhẹ.

Cách rửa mặt bằng nước đúng

Nếu muốn thử rửa mặt chỉ bằng nước, chỉ cần giữ vài nguyên tắc cơ bản là đã có thể cảm nhận hiệu quả rõ hơn.

• Nhiệt độ nước nên ấm vừa phải: Nước nóng có khả năng hòa tan thành phần lipid của màng bã nhờn rất mạnh, nên dù không dùng sữa rửa mặt, chỉ nước nóng thôi cũng có thể làm tổn thương hàng rào da.
• Rửa nhẹ nhàng, không chà xát: Chà xát mạnh bằng tay sẽ tạo thêm kích ứng vật lý lên lớp sừng, khiến hàng rào da yếu đi, nên tốt hơn là té nước nhẹ nhàng lên mặt như đang tráng lại.
• Bôi kem dưỡng ẩm trong vòng 3 phút sau khi rửa mặt: Lượng nước trên bề mặt da ngay sau khi rửa mặt chỉ bằng nước sẽ bốc hơi dần theo thời gian, nên cần bôi kem dưỡng ẩm trước khi da khô hẳn để giữ lại độ ẩm.
• Buổi tối nên kết hợp với sữa rửa mặt: Rất khó để chỉ dùng nước rửa sạch toàn bộ cặn bẩn và kem chống nắng tích tụ suốt cả ngày, nên cách thực tế là kết thúc buổi tối bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ và chỉ áp dụng rửa mặt bằng nước vào buổi sáng.

Giới hạn cần biết trước khi rửa mặt bằng nước

Rửa mặt chỉ bằng nước không phải là phương pháp phù hợp với tất cả. Nếu thử vài ngày mà da lại bóng dầu hơn hoặc mụn nổi nhiều hơn, nhiều khả năng đây là làn da tiết nhiều dầu, và không cần cố duy trì cách này.

Rửa mặt chỉ bằng nước cũng không có nghĩa là có thể bỏ qua bước dưỡng ẩm. Giảm sức tẩy rửa và cấp nước cho da là hai quá trình khác nhau, nên sau khi rửa mặt bằng nước vẫn nên tiếp tục dùng toner, kem dưỡng như bình thường. Ngoài ra, vào những ngày bụi mịn nhiều hoặc bôi kem chống nắng dày, chỉ dùng nước có thể không rửa sạch hết, nên cách thực tế là linh hoạt thay đổi cách rửa mặt tùy theo tình trạng da và lớp trang điểm mỗi ngày.

Quan trọng hơn cả, thay vì mong đợi thay đổi lớn chỉ sau vài ngày, nên theo dõi ít nhất một đến hai tuần. Vì hàng rào lớp sừng cần thời gian để phục hồi, và ngược lại, bã nhờn tích tụ gây nổi mụn cũng cần một khoảng thời gian nhất định mới xuất hiện. Trong thời gian đó, quan sát tình trạng da của mình để tìm ra tần suất phù hợp chính là cách sử dụng phương pháp rửa mặt chỉ bằng nước một cách đúng đắn.

References

Korean Dermatological Association, American Academy of Dermatology (AAD), and Ministry of Food and Drug Safety (MFDS).