Asalnya Ubat Hentikan Pendarahan, Bagaimana Tranexamic Acid Pudarkan Melasma Menerusi Pil dan Krim

Bagi kebanyakan orang, nama tranexamic acid mungkin terasa asing pada mulanya. Namun bahan ini sebenarnya sudah lama digunakan di bidang yang langsung tiada kaitan dengan kecantikan. Sejak pertama kali diperkenalkan di Jepun pada tahun 1962, iaitu lebih 60 tahun yang lalu, ia telah dipreskripsikan di hospital sebagai ubat hentikan pendarahan, sama ada untuk mengurangkan pendarahan selepas pembedahan atau mengawal pendarahan haid yang berlebihan pada wanita.

Namun keadaan berubah apabila didapati secara kebetulan bahawa melasma pada sesetengah pesakit yang mengambil ubat ini turut menjadi pudar. Jika kita fahami mengapa bahan yang menghentikan pendarahan boleh berkait dengan pigmentasi wajah, sebab tranexamic acid digunakan untuk melasma akan menjadi lebih jelas dengan sendirinya.

Kenapa Melasma Bukan Sekadar Masalah Pigmen?

Ramai yang menganggap melasma hanya berpunca daripada penumpukan pigmen melanin yang berlebihan. Tetapi apabila kulit yang mengalami melasma diteliti dengan lebih dekat, jelas kelihatan bahawa melanin bukan satu-satunya punca.

Di kawasan melasma, sel penghasil melanin iaitu melanosit menjadi terlalu sensitif. Apabila faktor seperti sinar UV, perubahan hormon wanita dan rangsangan haba bertindih, melanosit terus menerima isyarat untuk menghasilkan lebih banyak pigmen. Selain itu, kajian turut melaporkan bahawa kulit di kawasan melasma mempunyai lebih banyak saluran darah dan bertindak balas dengan lebih aktif berbanding kulit normal. Jadi hakikatnya, melasma melibatkan dua perkara yang saling berkait, iaitu isyarat pembentukan pigmen dan tindak balas saluran darah.

Boleh diibaratkan melasma seperti bara kecil yang tidak pernah padam sepenuhnya di dalam kulit. Kerana bara ini masih ada, asap (pigmen) terus terhasil dan suhu sekeliling (tindak balas saluran darah) turut meningkat. Itulah sebabnya jika kita hanya melap asap tanpa memadamkan bara, melasma sering kembali gelap dalam masa yang singkat.

Di sinilah letaknya sebab tranexamic acid mendapat perhatian. Beberapa kajian telah mengesahkan bahawa bahan ini boleh mempengaruhi kedua-dua laluan tersebut sekali gus.

Bagaimana Tranexamic Acid Menekan Isyarat Pembentukan Melanin?

Dalam badan kita terdapat enzim bernama plasmin. Enzim ini pada asalnya berfungsi melarutkan bekuan darah, tetapi ia turut sentiasa aktif dalam jumlah kecil di lapisan epidermis kulit. Masalahnya, plasmin ini juga melakukan tugas lain di dalam kulit.

Plasmin merangsang sel keratinosit untuk menghasilkan bahan yang mengaktifkan melanosit. Ibarat mudahnya, plasmin bertindak sebagai pembawa mesej yang menyuruh melanosit menghasilkan lebih banyak pigmen. Apabila kulit terdedah kepada UV atau rangsangan lain, aktiviti pembawa mesej ini meningkat, lantas pengeluaran melanin turut bertambah dan melasma menjadi lebih gelap.

Tranexamic acid menghalang langkah pertama pembentukan plasmin ini. Plasmin hanya terhasil apabila bahan bernama plasminogen diaktifkan, dan tranexamic acid campur tangan dalam proses pengaktifan ini sehingga mengurangkan jumlah plasmin secara keseluruhan. Bila bilangan pembawa mesej berkurang, isyarat rangsangan yang sampai kepada melanosit turut berkurang. Apabila isyarat ini melemah, jumlah melanin baharu yang terhasil juga akan berkurang secara semula jadi.

Sebagai contoh, ramai yang perasan melasma kelihatan lebih gelap keesokan hari selepas berjemur seharian di pantai pada musim panas. Ini boleh dijelaskan kerana pendedahan UV meningkatkan aktiviti plasmin dalam kulit, menyebabkan bilangan pembawa mesej ini melonjak secara mendadak. Semakin banyak pembawa mesej, semakin kuat isyarat rangsangan yang sampai kepada melanosit.

Kenapa Faktor Saluran Darah Perlu Dikawal Serentak?

Seperti disebutkan tadi, saluran darah di kawasan melasma amat aktif. Saluran darah ini bukan sekadar laluan membekalkan darah ke kulit, malah sel saluran darah itu sendiri turut merembeskan bahan yang merangsang melanosit di sekelilingnya. Antara yang utama ialah bahan isyarat yang menggalakkan pembentukan saluran darah baharu dan bahan isyarat yang menyebabkan saluran darah mengecut.

Beberapa kajian mengesahkan bahawa bahan-bahan ini terhasil dalam kuantiti lebih tinggi di kawasan melasma. Struktur ini bermaksud, semakin kuat isyarat daripada saluran darah, semakin kuat pula rangsangan yang diterima melanosit. Menariknya, tranexamic acid dilaporkan turut menekan isyarat rangsangan saluran darah ini semasa proses mengurangkan plasmin.

Sebagai contoh, ramai yang merasakan melasma kelihatan lebih ketara apabila wajah sedikit kemerahan atau berasa panas. Ini juga boleh dikaitkan dengan peningkatan isyarat saluran darah yang turut merangsang melanosit. Itulah sebabnya nasihat untuk mengelakkan haba dan rangsangan berlebihan sering disertakan dalam penjagaan melasma.

Jika melasma dirawat semata-mata sebagai masalah pigmen, kita hanya menangani separuh daripada masalah sebenar. Tranexamic acid berbeza daripada bahan pencerah lain kerana ia menekan kedua-dua isyarat pembentukan pigmen dan isyarat rangsangan saluran darah secara serentak.

Kenapa Kesan Bentuk Pil dan Topikal Berbeza?

Tranexamic acid digunakan dalam bentuk pil dan topikal, tetapi kedua-duanya sampai ke kulit melalui laluan yang sama sekali berbeza.

Tranexamic acid dalam bentuk pil diserap melalui sistem penghadaman ke dalam aliran darah, kemudian beredar ke seluruh badan sebelum sampai ke kulit. Kerana ia mengalir bersama darah, bahan ini boleh sampai secara sekata ke seluruh wajah, termasuk bahagian melasma yang samar dan kurang ketara. Ramai kajian melaporkan kesannya lebih jelas kelihatan disebabkan cara penghantaran ini.

Sebaliknya, tranexamic acid topikal perlu meresap dari permukaan kulit hingga ke lapisan dermis. Namun kerana molekulnya besar dan mudah larut dalam air, ia sukar menembusi lapisan stratum korneum begitu sahaja. Boleh diibaratkan seperti cuba menolak perabot besar melalui pintu yang sempit. Daripada memaksa perabot itu masuk, lebih mudah jika pintunya dilebarkan sedikit atau disediakan laluan lain. Itulah sebabnya formulasi topikal biasanya digabungkan dengan bahan pembantu penyerapan, atau dijalankan bersama prosedur seperti microneedling yang mencipta liang halus di kulit, supaya kesannya lebih ketara. Namun kerana ia tidak merebak ke seluruh badan dan hanya bertindak di kawasan yang disapu, risiko kesan sampingan sistemik adalah lebih rendah.

Kenapa Sering Digabungkan dengan Bahan Pencerah Lain?

Bahan seperti hydroquinone atau niacinamide bertindak dengan menghalang terus peringkat enzim yang menghasilkan melanin. Tranexamic acid pula bertindak pada peringkat lebih awal, iaitu mengurangkan isyarat rangsangan yang menyuruh melanosit menghasilkan pigmen.

Kerana kedua-duanya bertindak pada titik berbeza, banyak penjelasan menyatakan penggunaan bersama boleh menekan pembentukan pigmen melalui dua laluan berlainan sekali gus. Inilah sebabnya di klinik dermatologi, tranexamic acid kerap dipreskripsikan atau digunakan bersama bahan pencerah lain.

Boleh diibaratkan hydroquinone atau niacinamide sebagai memperlahankan mesin yang memasang pigmen di dalam kilang, manakala tranexamic acid lebih kepada mengurangkan isyarat pesanan bahan mentah kepada kilang tersebut. Apabila isyarat pesanan dan kelajuan pemasangan sama-sama diperlahankan, jumlah pigmen akhir yang terhasil akan berkurang lebih banyak berbanding jika hanya satu laluan sahaja ditangani.

Jika hanya satu bahan digunakan selama 3 hingga 4 bulan atau lebih, kulit kadangkala menjadi terbiasa dan kesannya terasa semakin perlahan. Menggabungkan bahan yang bertindak pada titik berbeza membolehkan laluan lain terus berfungsi walaupun laluan pertama mula mendatar pada tempoh tersebut, dan inilah salah satu sebab kombinasi ini sering disyorkan.

Apakah Perkara yang Perlu Diberi Perhatian?

Kerana tranexamic acid pada asalnya menghalang enzim yang melarutkan bekuan darah, secara tidak langsung ia boleh menjadikan darah sedikit lebih mudah membeku daripada biasa. Itulah sebabnya perkara berikut perlu diberi perhatian.

• Sesiapa yang pernah mengalami bekuan darah atau mempunyai keadaan kesihatan berisiko tinggi bekuan darah wajib berbincang dengan doktor sebelum mengambil ubat ini. Kerana ubat ini menghalang tindakan melarutkan bekuan darah, risiko boleh meningkat pada mereka yang cenderung membentuk bekuan. Sebagai contoh, sesiapa yang pernah mengalami bekuan darah di urat kaki tidak sepatutnya mengambil ubat ini atas keputusan sendiri, kerana keseimbangan badan untuk melarutkan bekuan secara semula jadi boleh menjadi lemah dan risiko berulang meningkat.
• Bagi wanita hamil atau merancang kehamilan, keputusan doktor perlu diutamakan. Oleh sebab ia tempoh perubahan hormon yang besar, kesesuaian penggunaan ubat perlu disemak secara individu.
• Pengambilan secara oral kadangkala boleh menyebabkan gejala gastrik seperti rasa panas di perut atau gangguan penghadaman. Banyak laporan menyatakan gejala ini berkurang jika ubat diambil selepas makan.
• Formulasi topikal secara relatifnya memberi kesan sistemik yang lebih rendah, tetapi apabila digunakan bersama prosedur seperti microneedling, kawasan rawatan mungkin mengalami kerengsaan atau kemerahan sementara, jadi penjagaan sebelum dan selepas prosedur tetap diperlukan.

Melasma mempunyai sifat mudah gelap semula akibat pendedahan UV atau perubahan hormon, jadi walaupun menggunakan tranexamic acid, penggunaan pelindung matahari secara konsisten tetap disyorkan bersama. Daripada bergantung sepenuhnya kepada satu bahan, pendekatan yang menggabungkan ubat penekan isyarat dengan tabiat harian yang mengurangkan rangsangan adalah lebih sering disyorkan dalam amalan klinikal sebenar.

References

Korean Dermatological Association, Ministry of Food and Drug Safety (MFDS), American Academy of Dermatology (AAD), and U.S. Food and Drug Administration (FDA).